Essays · Contemporary Art
Anish Kapoor. Ishi's Light.
Có những thứ chỉ thấy được khi ta đứng bên trong.
Some things can only be seen from inside.
Tate · Tate
Một vỏ trứng bị cắt ngang
Ishi's Light là một khối điêu khắc đứng trên sàn, cao hơn ba mét. Nhìn từ trên xuống, mặt bằng của nó là hình lưỡi liềm. Nhìn ngang, nó có dáng quả trứng. Nhưng là một quả trứng không trọn: bị cắt ngang ở đỉnh và ở đáy, và mở một khe rộng ở một bên.
Khe mở ấy đủ rộng để một người bước vào. Chỗ rộng nhất của khối khoảng hai mét rưỡi. Kapoor muốn người xem làm đúng việc đó: không đứng ngoài ngắm, mà vào trong và đứng giữa.
Tác phẩm hoàn thành năm 2003, làm bằng sợi thuỷ tinh, nhựa resin và sơn mài. Mặt ngoài có màu đá nhạt, hơi trong, như một vỏ trứng thật soi dưới đèn. Mặt trong thì khác hẳn: một lớp sơn đỏ đậm đến mức gần như đen, bóng như mặt một cây đàn piano lớn.
Hai mặt của cùng một lớp vỏ, một mặt lặng, một mặt phản chiếu. Tác phẩm nằm ở chỗ chuyển giữa hai mặt ấy.
Đứng bên trong
Khi bước vào, người xem thấy mình trong mặt sơn đỏ. Nhưng không phải hình ảnh quen thuộc. Mặt cong làm hình phản chiếu méo đi, đảo ngược, kéo dài. Không gian xung quanh cũng thay đổi theo: tường gần hay xa, sàn ở đâu, rất khó nói chắc.
Ánh sáng lọt vào từ khe mở và từ phần đỉnh bị cắt tạo thành một dải sáng dọc theo lòng khối. Kapoor từng mô tả dải sáng ấy gần như một vật có thật, có hình khối, không chỉ nằm trên bề mặt. Với ông, điều đang xảy ra với những hình phản chiếu mới là điều quan trọng.
Âm thanh cũng bị ảnh hưởng. Theo mô tả của Tate, khi đứng trong lòng khối rỗng, tiếng động bên ngoài nghe xa hẳn đi. Tác phẩm không chỉ bẻ cong cái nhìn mà còn bẻ cong cái nghe.
Màu đỏ thẫm của lòng khối vì thế gợi cảm giác ấm và được che chở, như một lòng mẹ. Người đứng trong đó ở một chỗ lưng chừng: không hẳn là trong một căn phòng, cũng không còn ở ngoài phòng triển lãm.
Hai cái tên, hai màu đỏ
Cái tên Ishi's Light có hai lớp. Theo Tate, Ishi dẫn về Ishan, con trai Kapoor. Và cả cụm tên cố ý gợi lại Anna's Light, bức tranh năm 1968 của Barnett Newman, hoạ sĩ trừu tượng người Mỹ. Newman đặt tên bức tranh theo mẹ mình. Đó là bức tranh lớn nhất của ông, phủ một màu đỏ rực.
Hai màu đỏ rất khác nhau. Đỏ của Newman sáng và toả ra. Đỏ của Kapoor tối, hút vào. Nhưng cả hai cùng làm một việc: lớn đến mức người xem không còn thấy một bức tranh hay một bức tượng, mà thấy mình bị bao lấy.
Ảnh hưởng của Newman lên Kapoor có từ rất sớm. Khi còn là sinh viên mỹ thuật, Kapoor đứng trước Vir Heroicus Sublimis, một bức tranh đỏ khổng lồ khác của Newman. Ông kể rằng bức tranh ấy như thôi là tranh, nó vây quanh người đứng trước nó, và nó cho ông thấy nghệ thuật có thể rời bỏ câu chuyện mà vẫn chạm đến những điều quan trọng nhất.
Ishi's Light là cách Kapoor trả lời bức tranh ấy bằng điêu khắc. Không kể chuyện. Chỉ tạo ra một chỗ để đứng.
Khoảng rỗng và mặt gương
Trong sự nghiệp của Kapoor, Ishi's Light đứng giữa hai hướng lớn. Cuối những năm 1980 đến giữa những năm 1990, ông làm những tác phẩm mà Tate gọi là điêu khắc khoảng rỗng: những khối đá có một hốc tối, những hình phễu như chìm vào tường và sàn. Từ giữa những năm 1990, mặt gương và bề mặt phản chiếu trở thành một đặc điểm chính trong tác phẩm của ông, như Sky Mirror sau này đưa bầu trời xuống ngang tầm mắt.
Ishi's Light giữ cả hai. Nó có sự trống của những khoảng rỗng cũ. Và nó có mặt bóng, nơi người xem nhìn thấy mình bị biến dạng.
Năm 2005, Tate International Council tặng tác phẩm cho Tate. Nó từng được đặt cạnh tranh của Newman trong phòng trưng bày ở Tate Modern, rồi đi cùng triển lãm Light của Tate qua Thượng Hải, Seoul, Auckland, Tokyo và Osaka từ năm 2021 đến đầu năm 2024. Ở mỗi nơi, nó làm cùng một việc: mời một người bước vào, và trả lại cho họ một hình ảnh của chính họ mà họ chưa thấy bao giờ.
An egg cut open
Ishi's Light is a floor standing sculpture more than three metres tall. Seen from above, its plan is a crescent. Seen from the side, it is shaped like an egg. But an incomplete egg: sliced off at the top and at the base, with a wide opening on one side.
The opening is wide enough for a person to step through. At its widest the form is about two and a half metres across. Kapoor wants the viewer to do exactly that: not to look from outside, but to go in and stand in the middle.
The work was completed in 2003, in fibreglass, resin and lacquer. The outside is a pale stone colour, slightly translucent, like a real eggshell held to a lamp. The inside is another matter: a red so deep it is almost black, glossy like the lid of a grand piano.
Two faces of one shell, one quiet, one reflecting. The work lives in the passage between them.
Standing inside
Stepping in, the viewer finds themselves in the red lacquer. But not as a familiar image. The curve distorts the reflection, turns it upside down, stretches it. The surrounding space shifts too: how near the wall is, where the floor begins, becomes hard to say.
Light entering through the opening and the cut top forms a bright band along the hollow. Kapoor has described this band as almost a real object, with a body, not just something lying on a surface. For him, what happens with the reflections is what matters.
Sound is affected as well. Tate notes that inside the hollow, noises seem far away. The work bends hearing as much as seeing.
The dark red interior feels warm and sheltering, like a womb. The person standing there is in an in between place: not quite in a room, no longer in the gallery.
Two names, two reds
The title has two layers. According to Tate, Ishi refers to Ishan, Kapoor's son. And the phrase deliberately recalls Anna's Light, a 1968 painting by the American abstract painter Barnett Newman, named after his mother. It is Newman's largest painting, a field of bright red.
The two reds are very different. Newman's glows outward. Kapoor's is dark and draws in. Yet both do the same thing: they are large enough that the viewer no longer sees a picture or a sculpture, only the fact of being surrounded.
Newman's hold on Kapoor goes back a long way. As an art student Kapoor stood before Vir Heroicus Sublimis, another vast red Newman canvas. He has said that the painting stopped being a picture, that it wrapped around him, and that it showed him art could leave narrative behind and still reach the things that matter most.
Ishi's Light is Kapoor's answer to that painting in sculpture. No story. Only a place to stand.
Void and mirror
In Kapoor's career, Ishi's Light sits between two major directions. From the late 1980s to the mid 1990s he made what Tate calls void sculptures: blocks of stone with a dark recess, funnel shapes that seem to sink into walls and floors. From the mid 1990s, mirrors and reflective surfaces became central to his work, as in Sky Mirror, which later brought the sky down to eye level.
Ishi's Light holds both. It has the emptiness of the earlier voids. And it has the gloss in which the viewer sees themselves undone.
In 2005 the Tate International Council gave the work to Tate. It has been shown beside Newman at Tate Modern, and travelled with Tate's exhibition Light to Shanghai, Seoul, Auckland, Tokyo and Osaka between 2021 and early 2024. Everywhere, it does the same thing: it invites one person in, and returns to them an image of themselves they have never seen.
Contemporary Art