Essays · Contemporary Art
Anish Kapoor. Sky Mirror.
Một vật lớn đến thế, và chỉ để cho bầu trời hiện ra.
An object that large, made only to let the sky appear.
Một tấm gương giữa phố
Mùa thu năm 2006, từ ngày 19 tháng 9 đến 27 tháng 10, người đi qua Rockefeller Center ở New York gặp một vật lạ. Ở lối vào từ Đại lộ số Năm, dẫn vào Channel Gardens, có một chiếc đĩa thép không gỉ đánh bóng, đường kính 35 feet, tức khoảng 10,7 mét.
Chiếc đĩa nặng 23 tấn, cao gần bằng ba tầng nhà. Nó được đặt trên một bệ, cao hơn mặt đường vài feet. Tổ chức Public Art Fund đưa tác phẩm tới đây, trong chương trình nghệ thuật công cộng của họ.
Tên tác phẩm là Sky Mirror, tấm gương bầu trời. Người làm ra nó là Anish Kapoor, nghệ sĩ sinh ở Mumbai, sống và làm việc tại London.
Tác phẩm đứng ngay trên đường đi của người đi bộ. Người đi làm buổi sáng, khách du lịch, người giao hàng đều phải đi ngang nó. Không cần vé, không cần bước vào một phòng trưng bày. Ai đi qua cũng có thể dừng lại vài giây, và thấy bầu trời bỗng nằm ở một chỗ không nên có.
Hai mặt, hai thành phố
Sky Mirror có hai mặt, và mỗi mặt làm một việc khác.
Mặt lõm hướng lên, về phía toà nhà 30 Rockefeller Plaza. Vì lõm, nó lật ngược mọi thứ nó phản chiếu. Toà nhà chọc trời hiện ra đầu dưới chân trên, bầu trời chiếm gần hết mặt gương, và mây như đang trôi ở dưới đất.
Mặt lồi hướng ra Đại lộ số Năm. Mặt này không lật ngược, mà kéo giãn. Người đi đường thấy chính mình, thấy dòng xe, thấy mặt tiền các cửa hàng, tất cả cong lại như nhìn qua một giọt nước.
Như vậy, cùng một vật mà cho ra hai thành phố. Một thành phố ở trên, lộn ngược, gần như chỉ có trời. Một thành phố ở dưới, cong và đông người. Người xem đi vòng quanh chiếc đĩa là đi từ thành phố này sang thành phố kia.
Phi vật thể
Public Art Fund dẫn lại cách Kapoor nói về loại tác phẩm này: một phi vật thể. Nghĩa là một khối điêu khắc dù rất lớn, nhưng gợi đến một ô cửa sổ hay một khoảng trống, và thường như tan vào xung quanh.
Điều đó nghe có vẻ ngược. Điêu khắc là nghệ thuật của khối, của vật chiếm chỗ. Kapoor thì làm những vật chiếm chỗ để rồi biến mất. Mặt thép được đánh bóng tới mức không còn thấy thép. Chỉ còn thấy những gì nó phản chiếu.
Ông đã theo đuổi ý này từ trước. Public Art Fund nhắc tới Turning the World Inside Out năm 1995, và Cloud Gate năm 2004 ở Millennium Park, Chicago, một khối thép bóng nặng 125 tấn. Những tác phẩm khác của ông, như Ishi's Light, cũng làm việc với bề mặt phản chiếu và khoảng rỗng bên trong.
Ở Sky Mirror, ý ấy được đặt vào giữa một trong những khu phố đông nhất thế giới. Nơi mọi thứ đều cao, đều ồn, đều đòi được nhìn. Và một vật lớn chọn cách không đòi gì.
Cúi xuống để nhìn trời
Người sống ở Manhattan hiếm khi nhìn trời. Toà nhà che mất, và cổ phải ngửa rất cao. Sky Mirror đưa bầu trời xuống ngang tầm mắt. Muốn thấy mây, người ta chỉ cần nhìn thẳng.
Mỗi giờ tấm gương một khác. Sáng thì xanh và sáng. Chiều thì vàng, rồi hồng. Ngày mưa thì xám, những giọt nước đọng trên mặt thép làm mờ đi hình phản chiếu. Tác phẩm không có màu riêng. Màu của nó là màu của trời hôm đó.
Gần sáu tuần sau, nó được tháo đi. Những gì nó từng phản chiếu không lưu lại ở đâu cả. Sky Mirror đáng nhớ chính vì điều đó: nó không giữ lại hình ảnh nào, nó chỉ dạy người ta cách nhìn lên.
A mirror in the street
In the autumn of 2006, from 19 September to 27 October, people passing Rockefeller Center in New York met a strange object. At the Fifth Avenue entrance to the Channel Gardens stood a disc of polished stainless steel, 35 feet across, about 10.7 metres.
The disc weighed 23 tons and stood nearly three storeys tall. It sat on a platform a few feet above the street. Public Art Fund brought it there as part of its public art programme.
The work was called Sky Mirror. Its maker was Anish Kapoor, an artist born in Mumbai who lives and works in London.
The work stood right in the path of pedestrians. Morning commuters, tourists, delivery workers all had to pass it. No ticket, no gallery to enter. Anyone could stop for a few seconds and see the sky suddenly lying where it should not be.
Two faces, two cities
Sky Mirror has two faces, and each does something different.
The concave face points upward, toward 30 Rockefeller Plaza. Being concave, it turns everything it reflects upside down. The skyscraper appears head down, the sky fills most of the mirror, and clouds seem to drift below the ground.
The convex face looks out on Fifth Avenue. This side does not invert; it stretches. Passers by see themselves, the traffic, the shopfronts, all bent as if seen through a drop of water.
So one object gives two cities. One above, upside down, almost all sky. One below, curved and crowded. Walking around the disc is walking from one city to the other.
Non object
Public Art Fund cites Kapoor's term for this kind of work: a non object. A sculpture that, for all its size, suggests a window or a void and often seems to disappear into its surroundings.
It sounds contradictory. Sculpture is the art of mass, of things that take up space. Kapoor makes things that take up space in order to vanish. The steel is polished until the steel is no longer visible. Only what it reflects remains.
He had pursued the idea before. Public Art Fund mentions Turning the World Inside Out from 1995, and Cloud Gate from 2004 in Chicago's Millennium Park, a polished steel form weighing 125 tons. Other works, such as Ishi's Light, also work with reflective surfaces and the hollow within.
In Sky Mirror the idea was placed in one of the busiest districts in the world. A place where everything is tall, loud, demanding to be seen. And a large object chose to demand nothing.
Looking down to see the sky
People in Manhattan rarely look at the sky. Buildings block it, and the neck must tilt far back. Sky Mirror brought the sky down to eye level. To see clouds, one only had to look straight ahead.
The mirror changed by the hour. Blue and bright in the morning. Gold, then pink, in the evening. Grey on rainy days, with drops on the steel blurring the reflection. The work has no colour of its own. Its colour is that day's sky.
Nearly six weeks later it was taken down. Nothing it reflected was stored anywhere. That is why Sky Mirror is remembered: it kept no image; it only taught people how to look up.
Contemporary Art