Essays · Contemporary Art
Tony Oursler. The Influence Machine.
Khuôn mặt hiện trên khói. Khói tan, mặt cũng tan.
A face appears on smoke. The smoke goes, and so does the face.
Tate · Tate
Một công viên biết nói
The Influence Machine là một tác phẩm ngoài trời của nghệ sĩ Mỹ Tony Oursler, ra đời năm 2000. Nó được trình diễn lần đầu ở Madison Square Park, New York, từ ngày 19 đến 31 tháng Mười năm 2000, rồi ở Soho Square, London, từ ngày 1 đến 12 tháng Mười Một cùng năm.
Khi trời tối, công viên đổi khác. Những khuôn mặt người khổng lồ hiện lên trên các làn khói do máy tạo ra. Hình ảnh được chiếu lên tán cây và lên mặt ngoài các toà nhà xung quanh. Một nắm tay đập liên hồi lên một bức tường.
Cùng lúc là âm thanh. Những đoạn độc thoại do Oursler viết, trôi theo dòng suy nghĩ, không mở đầu, không kết thúc rõ. Ở London, một nhóm thanh niên đồng thanh hô từ một bệnh viện nhìn xuống quảng trường. Một nhân vật gọi là Người Đồng Cốt nói vọng ra từ làn khói.
Tác phẩm được đặt hàng chung bởi Public Art Fund ở New York và Artangel ở London. Sau này nó còn được dựng lại ở Manchester năm 2011 và Adelaide năm 2013, và hiện thuộc bộ sưu tập của Tate.
Lịch sử của những cỗ máy
Oursler không làm một buổi trình chiếu cho vui. Ông kể một lịch sử. Tên tác phẩm lấy từ một cách gọi cũ dành cho truyền hình: cỗ máy gây ảnh hưởng. Từ đó, ông quay ngược lại những người đi trước trong việc truyền hình ảnh và giọng nói đi xa, tách khỏi thân thể người nói.
Étienne Gaspard Robertson, người làm những buổi chiếu ma bằng đèn chiếu ở Paris cuối thế kỷ 18. Samuel Morse, người đứng sau điện báo vào thập niên 1830. John Logie Baird, người thử nghiệm truyền hình vào thập niên 1920.
Mỗi người trong số họ đã làm cho một điều gì đó xuất hiện ở nơi nó không có mặt. Một bóng ma trên màn khói. Một thông điệp đi qua dây điện. Một khuôn mặt hiện trên màn hình trong phòng khách của người khác.
Ở New York, những bàn tay gõ được chiếu lên cây và toà nhà gợi tới mã Morse và những hình thức liên lạc sơ khai. Tiếng động của nó không có nghĩa rõ ràng, nhưng nhịp của nó giống một tín hiệu đang cố truyền đi.
Âm thanh từ bóng tối
Phần tiếng của tác phẩm quan trọng không kém phần hình. Ở New York, nhạc sĩ Tony Conrad viết một bản nhạc riêng cho dự án. Có tiếng nhiễu sóng radio. Có tiếng đàn glass harmonica, một nhạc cụ làm từ những chiếc chén thuỷ tinh, do Dean Shostak chơi.
Những âm thanh này không đến từ một điểm cố định. Người xem đi trong công viên, nghe giọng nói từ một hướng, thấy khuôn mặt ở một hướng khác. Hình và tiếng tách nhau, như chúng từng tách nhau trong lịch sử truyền thông, khi giọng nói đi qua dây và hình ảnh đi qua sóng.
Oursler từ lâu đã quen chiếu khuôn mặt lên những vật không phải màn hình: búp bê vải, quả cầu, đồ vật trong phòng. Ở đây ông mang cách làm ấy ra ngoài trời, lên những bề mặt còn kém ổn định hơn. Khói không đứng yên. Lá cây rung theo gió. Khuôn mặt cứ thế biến dạng, vỡ ra, rồi gom lại.
Vì sao đáng nhớ
Năm 2000, internet vừa bước vào đời sống hằng ngày. Màn hình bắt đầu có mặt ở khắp nơi. The Influence Machine nhắc rằng cảm giác vừa bị cuốn hút vừa bất an trước một cỗ máy biết nói không phải là mới. Nó đã có từ khi những bóng ma đầu tiên hiện lên trên màn khói.
Tác phẩm cũng làm một điều hiếm có: đưa lịch sử truyền thông ra khỏi bảo tàng, vào một công viên công cộng, cho bất cứ ai đi ngang qua ban đêm. Không cần vé. Không cần biết trước Robertson hay Baird là ai. Người xem chỉ cần đứng lại và nhìn khuôn mặt trên khói.
Trước đó mấy chục năm, Nam June Paik đã đặt những chiếc tivi giữa một khu vườn cây. Oursler đi thêm một bước: ông bỏ luôn cái hộp, để hình ảnh tự bám vào cây và khói.
Khi máy tắt, công viên trở lại là công viên. Khói tan. Cây đứng yên. Không còn dấu vết nào của những khuôn mặt. Chỉ còn ký ức của người đã đứng xem.
A park that speaks
The Influence Machine is an outdoor work by the American artist Tony Oursler, made in 2000. It was first shown in Madison Square Park, New York, from 19 to 31 October 2000, then in Soho Square, London, from 1 to 12 November the same year.
After dark the park changed. Huge human faces appeared on clouds of machine made smoke. Images were projected onto trees and onto the facades of the surrounding buildings. A fist hammered again and again on a wall.
There was sound too. Monologues written by Oursler, streams of thought with no clear start or end. In London a chorus of young men chanted from a hospital overlooking the square. A character called the Medium spoke out of the smoke.
The work was co-commissioned by the Public Art Fund in New York and Artangel in London. It was later restaged in Manchester in 2011 and Adelaide in 2013, and is now in the Tate collection.
A history of machines
Oursler was not staging a light show. He was telling a history. The title comes from an early way of describing television: an influencing machine. From there he reached back to the people who first sent images and voices over distance, apart from the body that made them.
Étienne Gaspard Robertson, who staged ghost shows with projectors in Paris at the end of the eighteenth century. Samuel Morse, behind the electric telegraph in the 1830s. John Logie Baird, who experimented with television in the 1920s.
Each of them made something appear where it was not. A ghost on a screen of smoke. A message along a wire. A face on a screen in someone else's living room.
In New York, the knocking hands projected on trees and buildings alluded to Morse code and other early forms of communication. The sound had no clear meaning, but its rhythm was that of a signal trying to get through.
Sound from the dark
The sound mattered as much as the image. In New York the musician Tony Conrad composed an original score for the project. There was radio feedback. There was the glass harmonica, an instrument made of glass bowls, played by Dean Shostak.
None of these sounds came from a fixed point. Viewers walking through the park heard a voice from one side and saw a face on another. Image and sound came apart, as they once did in the history of media, when voices travelled by wire and pictures by airwaves.
Oursler had long projected faces onto things that are not screens: cloth dolls, spheres, objects in a room. Here he took that method outdoors, onto surfaces even less stable. Smoke does not stay still. Leaves shift in the wind. The faces kept warping, breaking up, gathering again.
Why it is worth remembering
In 2000 the internet was just entering daily life. Screens were starting to be everywhere. The Influence Machine was a reminder that the mix of fascination and unease we feel before a talking machine is not new. It has been there since the first ghosts appeared on smoke.
The work also did something rare: it took the history of media out of the museum and into a public park, for anyone passing at night. No ticket. No need to know who Robertson or Baird were. Viewers only had to stop and look at a face on the smoke.
Decades earlier, Nam June Paik had set television sets among the plants of a garden. Oursler went a step further: he dropped the box altogether and let the images cling to trees and smoke.
When the machines switched off, the park was a park again. The smoke cleared. The trees stood still. No trace of the faces remained, only the memory of those who had stopped to watch.
Contemporary Art