Essays · Contemporary Art
Hito Steyerl. How Not to Be Seen: A Fucking Didactic Educational .MOV File.
Có những thứ có mặt mà không để lại hình.
Some things are present without leaving an image.
Tate · Tate
Một bài học trong mười sáu phút
How Not to Be Seen: A Fucking Didactic Educational .MOV File là một video HD của Hito Steyerl, làm năm 2013. Bản lưu ở gallery của nghệ sĩ ghi thời lượng mười lăm phút năm mươi hai giây. Tác phẩm thuộc bộ sưu tập Tate và đã được trình chiếu ở Tate Modern, trong phòng trưng bày mang tên Performer and Participant.
Cái tên đã nói gần hết giọng điệu. Một tập tin .MOV, loại định dạng video quen thuộc trên máy tính. Một tài liệu giáo khoa. Và một chữ chửi thề chen vào giữa, như tiếng thở dài của người phải soạn bài giảng mà biết nó vô ích.
Steyerl sinh năm 1966 ở Munich, sống ở Berlin. Bà vừa làm phim vừa viết, và cả hai phần việc đều xoay quanh một câu hỏi: hình ảnh vận hành thế nào trong đời sống kinh tế và chính trị hôm nay. Trong các bài viết của mình, bà từng bênh vực những hình ảnh kém chất lượng, bị nén, bị sao chép, lan khắp mạng, như một dạng hình ảnh có đời sống riêng.
How Not to Be Seen đi theo hướng ngược lại. Nó không hỏi hình ảnh đi đâu. Nó hỏi làm sao để không trở thành hình ảnh.
Sa mạc, phông xanh và điểm ảnh
Video mở ra ở một nơi lạ: một bãi thử độ phân giải giữa sa mạc, những ô và vạch sơn trên mặt đất dùng để kiểm tra máy ảnh chụp từ trên cao. Đây là nơi hình ảnh được đo xem nó sắc nét tới đâu. Steyerl chọn chính nơi đó để dạy cách biến mất.
Bài học chia thành nhiều phần, đọc bằng một giọng máy đều đều. Trốn khỏi máy quay. Trốn ngay trước mắt mọi người. Biến mình thành hình ảnh. Nhỏ hơn một điểm ảnh. Những người đứng trước phông xanh, rồi bị xoá khỏi khung, để lại nền trống. Có đoạn nghiêm túc như phim huấn luyện, có đoạn như một buổi diễn hài.
Hài hước là cách Steyerl làm cho câu hỏi dễ nghe. Nhưng câu hỏi thì không hài. Vệ tinh chụp mặt đất với độ phân giải ngày càng cao. Máy quay có ở khắp nơi. Ai được nhìn thấy, ai bị bỏ qua, ai bị xoá, đó là chuyện quyền lực, không phải chuyện kỹ thuật.
Video gợi rằng có những người đã vô hình từ trước khi họ muốn trốn: những người không có giấy tờ, những người không được tính trong số liệu, những người biến mất mà không ai ghi lại. Với họ, không bị nhìn thấy không phải một kỹ năng. Đó là hoàn cảnh.
Ở ngoài khung hình
Điều khiến tác phẩm vẫn đúng sau hơn mười năm là nó không đưa ra lối thoát. Không có bài học nào thực sự hiệu quả. Mỗi cách biến mất lại dẫn về một hình ảnh khác. Trốn vào phông xanh thì thành hiệu ứng. Trốn vào đám đông thì thành dữ liệu.
Steyerl tiếp tục câu hỏi này trong những tác phẩm sau, như Factory of the Sun, nơi con người bị biến thành ánh sáng trong một trò chơi điện tử. Ở How Not to Be Seen, câu hỏi còn ở dạng đơn giản nhất: một người, một máy quay, và mong muốn được yên.
Xem xong, người ta nhìn lại những máy quay quen thuộc quanh mình một cách khác. Chiếc điện thoại trên bàn. Mắt kính đen trên trần siêu thị. Tấm ảnh vệ tinh của mái nhà mình trên bản đồ.
Có lẽ bài học duy nhất của video là: sự vô hình giờ đã thành một thứ xa xỉ. Và những gì còn thoát được khỏi khung hình, như một giọng nói trong phòng bên, một mùi thoảng qua cửa, trở nên đáng quý hơn.
A lesson in sixteen minutes
How Not to Be Seen: A Fucking Didactic Educational .MOV File is an HD video by Hito Steyerl, made in 2013. Her gallery lists it at fifteen minutes and fifty two seconds. It is in the Tate collection and has been shown at Tate Modern in the display Performer and Participant.
The title carries most of the tone. A .MOV file, the familiar video format on any computer. A teaching document. And a swear word dropped in the middle, like the sigh of someone writing a lecture they know is useless.
Steyerl was born in Munich in 1966 and lives in Berlin. She makes films and writes, and both circle the same question: how images work within today's economics and politics. In her writing she has defended poor images, compressed, copied, circulating across the web, as images with lives of their own.
How Not to Be Seen goes the other way. It does not ask where images go. It asks how not to become one.
Desert, green screen, pixel
The video opens somewhere strange: a resolution target in the desert, painted squares and bars on the ground used to test cameras photographing from above. It is where images are measured for sharpness. Steyerl chooses that very place to teach disappearance.
The lesson comes in parts, read by a flat synthetic voice. Hide from the camera. Hide in plain sight. Become a picture. Be smaller than a pixel. People stand before a green screen, then are keyed out of the frame, leaving an empty ground. Some passages are as earnest as a training film; others play like a comedy sketch.
Humour is how Steyerl makes the question easy to hear. The question itself is not funny. Satellites photograph the ground at ever higher resolution. Cameras are everywhere. Who is seen, who is overlooked, who is erased: that is a matter of power, not technology.
The video suggests that some people were invisible long before they wished to hide: the undocumented, the uncounted, those who vanish without record. For them, not being seen is not a skill. It is a condition.
Outside the frame
What keeps the work true more than a decade later is that it offers no way out. None of the lessons really works. Each way of disappearing leads back to another image. Hide in the green screen and you become an effect. Hide in a crowd and you become data.
Steyerl pursued the question in later works such as Factory of the Sun, where people are turned into light inside a video game. In How Not to Be Seen, it is still at its simplest: a person, a camera, and the wish to be left alone.
Afterwards one looks at the familiar cameras around differently. The phone on the table. The dark dome on a supermarket ceiling. The satellite view of one's own roof on a map.
Perhaps the video's only lesson is that invisibility has become a luxury. And what still escapes the frame, a voice in the next room, a smell drifting through a door, becomes more precious.
Contemporary Art