Essays · Contemporary Art
Olafur Eliasson. The weather project.
Thời tiết là thứ ai cũng nói tới, và không ai nhìn kỹ.
Weather is what everyone talks about, and no one looks at closely.
Tate Modern · Tate Modern
Một mặt trời trong Turbine Hall
Turbine Hall là sảnh lớn nhất của Tate Modern ở London, nguyên là gian tua bin của một nhà máy điện cũ. Mỗi năm, bảo tàng mời một nghệ sĩ làm một tác phẩm cho riêng không gian ấy, trong khuôn khổ The Unilever Series. Năm 2003, lượt thứ tư, người được mời là Olafur Eliasson, nghệ sĩ sinh năm 1967.
The weather project mở cửa từ ngày 16 tháng 10 năm 2003 đến ngày 21 tháng 3 năm 2004, vào xem miễn phí. Suốt mùa đông London năm ấy, ở cuối sảnh treo một mặt trời.
Mặt trời ấy được làm từ khoảng hai trăm ngọn đèn đơn tần, loại đèn vẫn dùng chiếu sáng đường phố, xếp thành một nửa vòng tròn sau một tấm màn. Trần sảnh được phủ bằng những khung nhôm căng màng gương. Nửa vòng tròn phản chiếu lên trần thành một vòng tròn trọn vẹn. Không gian sảnh, trong gương, cao gấp đôi.
Sương, gương và ánh sáng vàng
Đèn đơn tần chỉ phát ra một dải ánh sáng hẹp, màu vàng cam. Dưới thứ ánh sáng ấy, các màu khác gần như biến mất. Quần áo, khuôn mặt, túi xách đều về hai tông: vàng và đen. Cả sảnh như một tấm ảnh cũ.
Máy tạo sương phun hơi nước vào không khí. Sương tụ lại thành những đám như mây, rồi tan dần khắp sảnh. Có lúc mặt trời rõ nét. Có lúc nó mờ đi sau một lớp hơi. Thời tiết trong nhà cứ thế đổi, như thời tiết thật.
Eliasson không giấu cơ chế. Đi vòng ra phía sau hay nhìn kỹ lên trần, người xem thấy được cách mọi thứ vận hành: đèn, khung, máy. Ảo ảnh không bị phá vỡ bởi sự thật ấy. Nó chỉ trở thành một ảo ảnh mà ta tự nguyện bước vào.
Người nằm xuống sàn
Điều ít ai lường trước là cách công chúng phản ứng. Người ta không chỉ đứng nhìn. Họ nằm xuống sàn bê tông, thành từng nhóm, từng hàng. Họ nhìn lên trần gương và thấy chính mình, bé xíu, nằm dưới một mặt trời. Có người dùng thân mình xếp thành chữ để đọc được trong gương.
Một sảnh bảo tàng biến thành một bãi cỏ mùa hè giữa mùa đông. Người lạ nằm cạnh người lạ. Không ai hướng dẫn họ làm vậy.
Tác phẩm vì thế không nằm ở mặt trời, cũng không nằm ở tấm gương. Nó nằm ở những gì người ta làm khi đứng, rồi nằm, dưới chúng. Người xem trở thành một phần của hình ảnh, và thấy mình trong hình ảnh ấy.
Có lẽ đó là lý do người ta ở lại lâu. Một bức tranh treo tường thì nhìn vài phút là đi. Một mặt trời trong nhà thì mời người ta ngồi xuống, nằm xuống, chờ sương đến rồi tan. Thời gian trong sảnh chậm lại. Không ai vội. Giữa một thành phố lớn đang vào đông, có một nơi người ta được phép không làm gì, chỉ nằm dưới một thứ ánh sáng vàng và nhìn lên.
Chuyện thời tiết
Tate giới thiệu tác phẩm bằng một nhận xét của Samuel Johnson từ thế kỷ 18: khi hai người Anh gặp nhau, câu đầu tiên họ nói là về thời tiết, vội vàng báo cho nhau điều cả hai đều đã biết, trời nóng hay lạnh, nắng hay mây, gió hay lặng.
Eliasson lấy thứ chuyện phiếm ấy làm chủ đề. Thời tiết là thứ ta sống trong nó mỗi ngày, nhưng ít khi nhìn nó như một hiện tượng. Đưa nó vào một căn phòng, làm nó bằng đèn và máy, ông buộc người xem đặt câu hỏi: mình đang nhìn thấy gì, và mình thấy nó qua cái gì.
Eliasson làm việc với ánh sáng và màu trong nhiều tác phẩm khác, như Yellow versus purple. Nhưng The weather project là lần một bầu trời được dựng trọn vẹn trong nhà, và công chúng đáp lại bằng cả cơ thể. Nhiều năm sau, khi nói về Turbine Hall, người ta vẫn thường nhắc lại buổi hoàng hôn trong nhà ấy.
A sun in the Turbine Hall
The Turbine Hall is the largest space in Tate Modern, London, once the turbine room of a power station. Each year the museum invites an artist to make a work for that space alone, as part of The Unilever Series. In 2003, the fourth commission went to Olafur Eliasson, born in 1967.
The weather project ran from 16 October 2003 to 21 March 2004, free to enter. Throughout that London winter, a sun hung at the end of the hall.
The sun was made from about two hundred mono frequency lamps, the kind used for street lighting, arranged in a half circle behind a screen. The ceiling was covered with aluminium frames lined with mirror foil. Reflected above, the half circle became a whole one. In the mirror, the hall doubled in height.
Mist, mirror and yellow light
Mono frequency lamps give off a single narrow band of yellow orange light. Under it, other colours almost vanish. Clothes, faces, bags all fall into two tones: yellow and black. The hall looked like an old photograph.
Machines released mist into the air. It gathered into cloudlike forms, then thinned across the hall. At times the sun was sharp. At times it faded behind vapour. The indoor weather kept shifting, like real weather.
Eliasson did not hide the mechanism. Walking round or looking closely at the ceiling, visitors could see how it all worked: lamps, frames, machines. The illusion was not broken by that knowledge. It simply became one we chose to walk into.
People on the floor
What few expected was how the public responded. People did not just stand and look. They lay down on the concrete floor, in groups, in rows. They looked up into the mirror and saw themselves, tiny, lying beneath a sun. Some used their bodies to spell out words that could be read in the reflection.
A museum hall became a summer lawn in the middle of winter. Strangers lay beside strangers. No one had told them to.
So the work was not the sun, nor the mirror. It was what people did standing, then lying, beneath them. The viewers became part of the image, and saw themselves in it.
Perhaps that is why people stayed so long. A painting on a wall is looked at for a few minutes. An indoor sun invites you to sit, to lie down, to wait for the mist to come and go. Time in the hall slowed. No one hurried. In a large city heading into winter, here was a place where one was allowed to do nothing, only lie under a yellow light and look up.
Talking about the weather
Tate introduced the work with an eighteenth century remark by Samuel Johnson: when two Englishmen meet, their first talk is of the weather, hurrying to tell each other what both already know, that it is hot or cold, bright or cloudy, windy or calm.
Eliasson took that small talk as his subject. Weather is something we live inside every day, yet rarely look at as a phenomenon. By bringing it into a room and building it from lamps and machines, he made visitors ask: what am I seeing, and through what am I seeing it?
Eliasson has worked with light and colour in many other pieces, such as Yellow versus purple. But in The weather project a whole sky was built indoors, and the public answered with their bodies. Years later, talk of the Turbine Hall still tends to return to that indoor sunset.
Contemporary Art