Essays · Contemporary Art
Pierre Huyghe. Untitled (Human Mask).
Người đã đi. Thói quen ở lại.
The people have gone. The habits stay.
Guggenheim Museum Bilbao · Guggenheim Museum Bilbao
Một con khỉ trong quán vắng
Untitled (Human Mask) là một video một kênh Pierre Huyghe làm năm 2014, dài khoảng mười chín phút. Nhân vật duy nhất là một con khỉ. Nó đeo một chiếc mặt nạ trắng kiểu mặt nạ sân khấu truyền thống Nhật Bản, đội tóc giả của phụ nữ, mặc áo sơ mi trắng và một chiếc váy giống đồng phục nữ sinh.
Con khỉ đi lại trong một không gian bên trong u tối. Đó là một quán rượu đã không còn người. Bàn ghế vẫn ở đó. Con khỉ đi, dừng, ngồi, rồi lại đi, trong một nơi không còn ai gọi nó.
Không có lời thoại. Không có ai khác xuất hiện. Máy quay đi theo con vật như theo một diễn viên, nhưng nó không diễn cho ai cả.
Phim được quay ở một vùng bị tàn phá sau trận sóng thần và thảm hoạ hạt nhân Fukushima. Bối cảnh ấy không được giải thích trên màn hình. Người xem chỉ thấy một nơi con người đã rời đi, và một sinh vật vẫn ở lại.
Từ một câu chuyện có thật
Huyghe bắt đầu từ một chuyện ông đọc được: ở Nhật có những con khỉ được huấn luyện để phục vụ và làm vui khách trong một quán rượu sake truyền thống. Chúng mang khăn, mang đồ uống, đi giữa các bàn như nhân viên.
Từ chi tiết đó, ông dựng một câu hỏi. Nếu người đi hết, con vật đã học thói quen của người sẽ làm gì? Nó còn giữ những động tác được dạy không? Hay nó trở lại là một con khỉ?
Phim không trả lời dứt khoát. Có lúc con khỉ trông gần như một người đang chờ ca làm. Có lúc nó cử động theo kiểu chỉ loài thú mới có, và lộ rõ là thú. Hai trạng thái chồng lên nhau trong cùng một thân thể, cùng một khung hình.
Tác phẩm được đồng sở hữu bởi LACMA và The Metropolitan Museum of Art. Năm 2017, Bảo tàng Guggenheim Bilbao trình chiếu nó trong phòng Film and Video từ cuối tháng Ba đến giữa tháng Bảy.
Người, thú, và cái mặt nạ
Huyghe thường làm việc với sinh vật sống, như trong UUmwelt, nơi ruồi và hình ảnh cùng chia một căn phòng. Ông ít khi điều khiển chúng như đạo cụ. Ông tạo ra một môi trường, rồi để chuyện xảy ra. Trong Human Mask, con khỉ không đọc kịch bản. Máy quay chỉ đợi.
Chính vì vậy, phim có một cảm giác khó gọi tên. Người xem biết đây là một con vật. Nhưng chiếc mặt nạ, với đôi mắt mở và nét mặt cố định, liên tục kéo người xem về phía đọc nó như một con người. Mỗi cử chỉ nhỏ bị nhìn thành một cảm xúc: buồn, chán, cô đơn.
Đó là cái bẫy Huyghe đặt ra. Ta nhìn một con vật và thấy mình trong đó. Ta gán cho nó nỗi buồn của một nơi bị bỏ hoang. Nhưng con khỉ có buồn không? Nó chỉ đang ở đó, trong một căn phòng mà nó đã quen.
Nghệ sĩ nói ông quan tâm tới nghịch lý này: quan sát hành vi của một con vật trong một bối cảnh gần như siêu thực để nghĩ về thực tại và về thân phận con người.
Vì sao phim này ở lại
Human Mask không có cảnh thảm hoạ. Không có nước tràn, không có nhà sập. Thảm hoạ nằm ngoài khung hình. Bên trong chỉ còn hậu quả nhỏ nhất: một căn phòng yên, một thói quen chưa tắt.
Cách kể gián tiếp đó làm phim nặng hơn nhiều bản tin. Người xem không được cho biết bao nhiêu người đã đi, đi đâu, vì sao. Họ chỉ thấy một sinh vật đang tiếp tục làm một việc mà không còn ai cần.
Tên phim là Untitled, không đề. Phần trong ngoặc, Human Mask, chỉ gọi tên vật che mặt. Huyghe không đặt tên cho con khỉ, không đặt tên cho nơi chốn. Mọi thứ được để ngỏ, như chính căn phòng.
Sau khi phim hết, cái còn lại trong đầu người xem thường không phải một hình ảnh cụ thể. Mà là một cảm giác về thời gian trong một nơi bị bỏ lại: chậm, lặp, không có ai chứng kiến ngoài một con vật và một ống kính.
A monkey in an empty bar
Untitled (Human Mask) is a single channel video Pierre Huyghe made in 2014, about nineteen minutes long. Its only character is a monkey. It wears a white mask in the style of traditional Japanese theatre, a woman's wig, a white shirt and a skirt like a schoolgirl's uniform.
The monkey moves through a dim interior. It is a bar with no one left in it. The furniture is still there. The monkey walks, pauses, sits, walks again, in a place where no one calls for it any more.
There is no dialogue. No one else appears. The camera follows the animal as it would follow an actor, but the animal is not performing for anyone.
The film was shot in an area devastated by the tsunami and the nuclear disaster at Fukushima. None of this is explained on screen. The viewer sees only a place people have left, and a creature that has stayed.
From a true story
Huyghe started from something he had read: in Japan there were monkeys trained to serve and entertain customers at a traditional sake house. They carried towels and drinks and moved between the tables like staff.
From that detail he built a question. If the people all leave, what does an animal that has learned human habits do? Does it keep the gestures it was taught? Or does it go back to being a monkey?
The film does not answer cleanly. At moments the monkey looks almost like someone waiting for a shift to start. At others it moves in a way only an animal moves, and is plainly an animal. Both states sit in one body, in one frame.
The work is jointly owned by LACMA and The Metropolitan Museum of Art. In 2017 the Guggenheim Museum Bilbao showed it in its Film and Video gallery from late March to mid July.
Person, animal, mask
Huyghe often works with living things, as in UUmwelt, where flies and images share one room. He rarely handles them as props. He sets up an environment and lets things happen. In Human Mask the monkey follows no script. The camera waits.
That is why the film carries a feeling that is hard to name. We know this is an animal. But the mask, with its open eyes and fixed features, keeps pulling us towards reading it as a person. Every small movement is seen as an emotion: sadness, boredom, loneliness.
This is the trap Huyghe sets. We look at an animal and see ourselves. We give it the sadness of an abandoned place. But is the monkey sad? It is simply there, in a room it knows.
The artist has said he is interested in this paradox: watching an animal's behaviour in an almost surreal setting as a way to think about reality and the human condition.
Why the film stays
Human Mask shows no disaster. No flood, no collapsing houses. The catastrophe is outside the frame. Inside there is only its smallest consequence: a quiet room, a habit that has not switched off.
That indirect telling makes the film heavier than many news reports. We are not told how many people left, where they went, or why. We only see a creature carrying on with a task no one needs any more.
The title is Untitled. The part in brackets, Human Mask, names only the thing covering the face. Huyghe gives no name to the monkey or to the place. Everything is left open, like the room itself.
When the film ends, what stays with the viewer is usually not a particular image. It is a sense of time inside an abandoned place: slow, repeating, witnessed by no one but an animal and a lens.
Contemporary Art