Essays · Contemporary Art
Mark Leckey. Fiorucci Made Me Hardcore.
Một đêm nhảy chỉ còn lại trong người đã có mặt.
A night of dancing lives on only in those who were there.
Tate · Tate
Một cuộn băng về những đêm nhảy
Fiorucci Made Me Hardcore là một video Mark Leckey làm năm 1999. Nó dựng hoàn toàn từ tư liệu có sẵn: những đoạn phim cũ ghi lại văn hoá sàn nhảy và văn hoá đường phố ở Anh, trải dài từ cuối thập niên 1960 đến cuối thập niên 1980.
Người xem thấy những người trẻ nhảy trong các hội trường lớn của phong trào northern soul, xoay, trượt, bật người lên theo nhạc soul Mỹ. Thấy những nhóm thanh niên đứng tụm ở góc phố, quần áo được chọn kỹ từng chi tiết. Thấy những đám đông đông nghẹt dưới ánh đèn của những đêm nhảy cuối thập niên 1980. Thời trang đổi, âm nhạc đổi, nhưng cơ thể trên sàn thì vẫn cùng một cơn say.
Không có lời dẫn. Không có chú thích năm tháng. Hình ảnh trôi theo nhịp âm thanh, đôi khi chậm lại gần như đứng yên, đôi khi dồn dập như một bản nhạc đang lên đỉnh.
Cắt dán trước thời YouTube
Ngày nay, tìm một đoạn phim cũ về một hộp đêm ở Anh chỉ mất vài giây. Năm 1999 thì không. Những hình ảnh ấy nằm rải rác trong các phim tài liệu truyền hình, băng video gia đình, những cuộn băng được chép đi chép lại. Tìm, gom và dựng chúng là một công việc chậm, gần như sưu tầm.
Vì vậy chất lượng hình trong Fiorucci Made Me Hardcore thô ráp. Có những đoạn nhoè, nhiễu, mất màu. Leckey không sửa chúng cho đẹp. Chính dấu vết của việc chép băng làm cho video có cảm giác của một ký ức: không rõ nét, nhưng rất gần.
Tên tác phẩm mượn từ Fiorucci, nhãn thời trang Ý từng là biểu tượng của sự sành điệu. Chữ hardcore gợi đến thứ nhạc dance dồn dập về sau. Đặt cạnh nhau, cái tên như một câu tự thú nửa đùa nửa thật về việc quần áo và âm nhạc đã nhào nặn cả một thế hệ.
Nhiều năm sau, người ta xem video này và thấy trước nó điều mà internet sẽ làm với ký ức: gom những mảnh rời của đời sống người khác thành một dòng hình ảnh chung mà ai cũng có thể bước vào.
Tôn vinh và soi xét
Theo cách Tate giới thiệu, tác phẩm đi qua lại giữa sự tôn vinh và sự phê bình xã hội, giữa ký ức riêng và ký ức chung, giữa cơn hưng phấn và những giới hạn. Nó chạm đến một câu hỏi phức tạp trong đời sống nước Anh thế kỷ hai mươi: giai cấp và tuổi trẻ.
Những người trên sàn nhảy phần lớn là thanh niên lao động. Ban ngày họ làm ở nhà máy, cửa hàng, công trường. Đêm cuối tuần, họ ăn mặc chỉn chu nhất, đi xa nhất, nhảy lâu nhất. Sàn nhảy là nơi họ tự do trong vài giờ, trước khi thứ Hai quay lại.
Leckey lớn lên ở vùng ven Liverpool, trong một thị trấn gần những nhà máy lớn. Ông từng kể rằng mình rời trường nghệ thuật vì thấy xa lạ với thứ lý thuyết được dạy ở đó, và chỉ quay lại được khi quyết định làm về những gì thuộc về chính mình, về quá khứ và nơi mình lớn lên. Fiorucci Made Me Hardcore là một trong những bước đầu tiên của lối làm ấy.
Một tác phẩm được xem lại mãi
Video nhanh chóng trở thành một tác phẩm được yêu thích đặc biệt, được chiếu lại nhiều lần và nay thuộc bộ sưu tập của Tate. Năm 2019, Afterall xuất bản một cuốn sách của Mitch Speed dành riêng cho nó, trong loạt sách mỗi cuốn chỉ bàn về một tác phẩm. Tate Britain tổ chức buổi chiếu và trò chuyện với Leckey nhân dịp ấy.
Leckey về sau đoạt giải Turner năm 2008 và tiếp tục làm những tác phẩm ghép từ ký ức tìm được, như Dream English Kid năm 2015. Nhưng Fiorucci vẫn là tác phẩm người ta nhắc đầu tiên. Nó gần với video của Arthur Jafa ở chỗ cả hai đều dựng một đời sống tập thể từ những mảnh hình không phải của mình.
Điều khiến nó ở lại có lẽ rất đơn giản. Ai từng nhảy đến sáng cũng biết cảm giác ấy không thể kể lại. Video không kể. Nó chỉ cho thấy những người khác, ở những năm khác, cũng từng như vậy.
A tape of nights spent dancing
Fiorucci Made Me Hardcore is a video Mark Leckey made in 1999. It is built entirely from existing footage: old film recording dance and street culture in Britain from the late 1960s to the late 1980s.
Viewers see young people dancing in the big halls of northern soul, spinning, sliding, springing up to American soul records. They see groups of lads gathered on street corners, clothes chosen down to the last detail. They see packed crowds under the lights of late 1980s dance nights. Fashion changes, music changes, but the bodies on the floor share the same trance.
There is no narration. No captions with dates. The images drift with the sound, sometimes slowing almost to a standstill, sometimes rushing like a track reaching its peak.
Collage before YouTube
Today, finding old footage of a British nightclub takes seconds. In 1999 it did not. Those images were scattered across television documentaries, home videos, tapes copied again and again. Finding, gathering and editing them was slow work, close to collecting.
So the image quality is rough. Some passages are blurred, noisy, drained of colour. Leckey did not clean them up. The marks of copying give the video the feel of a memory: not sharp, but very near.
The title borrows the name of Fiorucci, the Italian fashion label that was once a byword for style. Hardcore points toward the relentless dance music that came later. Together the name reads like a half joking confession about how clothes and music shaped a generation.
Years later, people watch the video and see in it what the internet would do to memory: gather scattered pieces of other people's lives into a shared stream anyone can step into.
Homage and scrutiny
As Tate presents it, the work moves between homage and social critique, between personal and collective memory, between ecstasy and constraint. It touches a knotted question in twentieth century British life: class and youth.
Most of the people on those dance floors were young and working class. By day they worked in factories, shops, building sites. At the weekend they dressed their sharpest, travelled furthest, danced longest. The dance floor was where they were free for a few hours, before Monday came back.
Leckey grew up on the edge of Liverpool, in a town near large industrial plants. He has said he left art school feeling alienated by the theory taught there, and found his way back only when he decided to make work about what belonged to him: his past and the place he came from. Fiorucci Made Me Hardcore was one of the first steps in that direction.
A work watched again and again
The video quickly became a cult work, screened many times and now in the Tate collection. In 2019 Afterall published a book on it by Mitch Speed, in a series where each volume addresses a single work, and Tate Britain held a screening and conversation with Leckey to mark it.
Leckey went on to win the Turner Prize in 2008 and kept making works assembled from found memories, such as Dream English Kid in 2015. Yet Fiorucci remains the one people name first. It sits close to Arthur Jafa's video: both build a collective life out of images that were never their own.
Why it stays is perhaps simple. Anyone who has danced until morning knows the feeling cannot be retold. The video does not retell it. It only shows that other people, in other years, felt it too.
Contemporary Art