Essays · Photography
Abelardo Morell. Camera Obscura.
Bên ngoài đi vào qua một lỗ nhỏ.
The outside comes in through a small hole.
Smithsonian American Art Museum · Smithsonian American Art Museum
Một căn phòng thành máy ảnh
Camera obscura, tiếng Latin nghĩa là căn phòng tối, là một hiện tượng đơn giản. Khi một căn phòng hoàn toàn tối và một bức tường có một lỗ nhỏ, ánh sáng từ bên ngoài đi qua lỗ ấy sẽ chiếu lên bức tường đối diện một hình ảnh của cảnh bên ngoài, lộn ngược, đảo trái phải. Đây là nguyên lý gốc của mọi chiếc máy ảnh.
Abelardo Morell bắt đầu làm ảnh bằng nguyên lý ấy từ năm 1991, trong chính ngôi nhà của mình ở Massachusetts. Ông bịt kín cửa sổ bằng nhựa tối màu. Ông khoét một lỗ nhỏ. Rồi ông chờ mắt quen với bóng tối, và nhìn thế giới bên ngoài hiện lên trên tường.
Nhưng Morell không dừng ở việc quan sát. Ông đặt một chiếc máy ảnh khổ lớn trong phòng và chụp lại cả căn phòng lẫn hình chiếu trên tường. Hình chiếu rất mờ, nên thời gian phơi sáng phải kéo dài. Kết quả là một bức ảnh chứa hai thế giới cùng lúc.
Manhattan trong một căn phòng trống
Một trong những tấm ảnh được biết đến nhiều của loạt này là Camera Obscura Image of Manhattan View Looking West in Empty Room, năm 1996, hiện thuộc bộ sưu tập của Bảo tàng Nghệ thuật Mỹ Smithsonian. Đó là một bản in bạc gelatin, đen trắng.
Trong ảnh là một căn phòng trống ở Manhattan. Không đồ đạc, không người. Trên tường, trên trần, trên sàn là hình những toà nhà của thành phố nhìn về phía tây, lộn ngược. Những khối nhà treo đầu xuống đất. Bầu trời nằm dưới chân.
Nhìn lâu, mắt người xem bắt đầu lẫn lộn. Đâu là tường thật, đâu là toà nhà chiếu lên? Góc phòng cắt ngang một mặt tiền. Một ô cửa sổ thật nằm cạnh hàng trăm ô cửa sổ chiếu. Không gian bên trong và bên ngoài không còn ranh giới rõ.
Bảo tàng mô tả rằng hình ảnh lẫn lộn trong và ngoài ấy có thể gợi đến giấc mơ, những mảnh ký ức, hoặc cảm giác đứng giữa hai nền văn hoá cùng một lúc.
Người đứng giữa hai nơi
Câu mô tả cuối cùng ấy có lý do. Morell sinh năm 1948 ở Havana, Cuba. Năm 1962 ông cùng gia đình sang Mỹ. Ông học nhiếp ảnh, lấy bằng thạc sĩ ở Đại học Yale, rồi dạy nhiếp ảnh nhiều năm ở Massachusetts College of Art and Design tại Boston.
Tấm ảnh Manhattan được trưng bày trong triển lãm Our America: The Latino Presence in American Art của Smithsonian. Đặt trong bối cảnh ấy, căn phòng có cảnh phố chồng lên trở thành một hình ảnh của người di cư: sống ở một nơi, mang theo một nơi khác, và cả hai cùng hiện diện trên cùng một bức tường.
Morell không làm ảnh để kể về tiểu sử của mình. Nhưng cách nhìn của ông có thể mang dấu vết ấy. Ông quen với việc thế giới bị lộn ngược. Ông biết một căn phòng có thể chứa nhiều hơn những gì nằm trong bốn bức tường của nó.
Trong nhiều năm sau đó, ông mang buồng tối đến phòng khách sạn, phòng làm việc, những căn phòng nhìn ra các thành phố và phong cảnh khác nhau. Mỗi lần, cùng một phép chiếu cổ xưa lại cho ra một hình ảnh mới.
Vì sao đáng nhớ
Loạt Camera Obscura của Morell đưa người xem trở lại bên trong chiếc máy ảnh. Ta thường nhìn ảnh từ bên ngoài, như một tấm hình đã hoàn tất. Ở đây, ta đứng trong chính cái hộp nơi hình được tạo ra.
Cùng nguyên lý ấy, Vera Lutter biến các phòng trưng bày LACMA thành máy ảnh và để giấy ghi hình trực tiếp suốt nhiều tháng. Lutter giữ lại tấm âm bản. Morell giữ lại căn phòng cùng với hình chiếu.
Cả hai đều cho thấy rằng một bức ảnh bắt đầu từ bóng tối. Và rằng chỉ cần một lỗ nhỏ, thế giới tự tìm đường vào.
A room becomes a camera
Camera obscura, Latin for dark room, is a simple phenomenon. When a room is completely dark and one wall has a small hole, light from outside passes through and projects onto the opposite wall an image of the scene outside, upside down and reversed. It is the founding principle of every camera.
Abelardo Morell began making pictures with this principle in 1991, in his own home in Massachusetts. He covered the windows with dark plastic. He cut a small opening. Then he waited for his eyes to adjust, and watched the outside world appear on the wall.
But Morell did not stop at watching. He set up a large format camera in the room and photographed both the room and the projection on its walls. The projection is faint, so the exposure has to be long. The result is a photograph holding two worlds at once.
Manhattan in an empty room
One of the best known pictures in the series is Camera Obscura Image of Manhattan View Looking West in Empty Room, from 1996, now in the collection of the Smithsonian American Art Museum. It is a black and white gelatin silver print.
It shows an empty room in Manhattan. No furniture, no people. Across the walls, ceiling and floor lie the buildings of the city looking west, upside down. Towers hang toward the ground. The sky lies underfoot.
Look long enough and the eye begins to confuse things. Which is the real wall, which the projected building? A corner of the room cuts through a facade. One real window sits beside hundreds of projected ones. Inside and outside lose their edge.
The museum notes that this blending of interior and exterior can evoke dreams, fragmented memories, or the feeling of standing between two cultures at once.
Someone standing between two places
That last description has a reason. Morell was born in Havana, Cuba, in 1948. In 1962 he came to the United States with his family. He studied photography, earned an MFA at Yale, and taught photography for many years at the Massachusetts College of Art and Design in Boston.
The Manhattan picture was shown in the Smithsonian exhibition Our America: The Latino Presence in American Art. In that setting, a room overlaid with a city becomes an image of migration: living in one place, carrying another, both present on the same wall.
Morell did not make these pictures to tell his biography. But his way of seeing may carry its trace. He is used to a world turned upside down. He knows a room can hold more than what sits within its four walls.
In the years that followed he took the dark chamber into hotel rooms, offices, rooms facing many cities and landscapes. Each time, the same ancient projection produced a new image.
Why it stays
Morell's Camera Obscura series puts the viewer back inside the camera. We usually look at photographs from outside, as finished images. Here we stand in the very box where the image is made.
With the same principle, Vera Lutter turned LACMA's galleries into cameras and let paper record directly for months. Lutter keeps the negative. Morell keeps the room along with its projection.
Both show that a photograph begins in darkness. And that a small hole is enough for the world to find its way in.
Photography