Essays · Photography
Richard Learoyd. Nature Morte.
Bông hoa cắt vẫn còn sống, chỉ là đang rời đi.
A cut flower is still alive, only leaving.
Fraenkel Gallery · Fraenkel Gallery
Một chiếc máy ảnh lớn như căn phòng
Richard Learoyd không cầm máy ảnh. Ông làm việc bên trong nó. Từ năm 2003, trong studio của mình, ông dựng một camera obscura cỡ một căn phòng: hai buồng liền nhau, nối bằng một ống xếp có gắn ống kính. Vật được chụp ở buồng bên này. Tờ giấy ảnh ở buồng bên kia, trong bóng tối.
Camera obscura là một nguyên lý rất cũ. Ánh sáng lọt qua một lỗ nhỏ vào phòng tối sẽ vẽ lên bức tường đối diện hình ảnh của thế giới bên ngoài. Hoạ sĩ đã dùng nó từ nhiều thế kỷ trước khi nhiếp ảnh ra đời. Learoyd giữ nguyên lý đó, chỉ thay bức tường bằng một tờ giấy nhạy sáng.
Giấy ông dùng là Ilfochrome, loại giấy in màu dương bản trực tiếp. Ánh sáng từ vật chạm vào giấy và thành hình luôn trên đó. Không có phim âm bản ở giữa, không có tệp số, không có cách nào in thêm một bản giống hệt. Mỗi tấm ảnh là một vật duy nhất.
Kết quả là những hình ảnh không có hạt, chi tiết sắc đến mức gần như khó tin. Một đường gân trên cánh hoa hiện ra rõ như khi đưa sát mắt. Nhưng cái rõ ấy không lạnh. Nó có độ sâu của một bức tranh sơn dầu cũ.
Những bông hoa trong buồng tối
Learoyd chụp người, và chụp cả vật. Loạt ảnh hoa mà Fraenkel Gallery giới thiệu dưới tên Nature Morte gồm những tác phẩm làm từ năm 2018 đến 2026. Anh túc, tulip, huệ tây hồng, hướng dương. Có những cái tên nói thẳng điều người xem sẽ thấy: Live and dead poppies, anh túc sống và anh túc chết, đặt chung một khung hình.
Có bức hoa được gác lên một khung đỡ, như bệnh nhân được nâng người dậy. Có bức anh túc đặt cạnh một tấm gương tối, cánh hoa soi vào một mặt phẳng không trả lại ánh sáng. Có bức hướng dương cỡ lớn, đầu hoa nặng trĩu. Mỗi bản in, tính cả khung, khổ khoảng một mét, đủ lớn để bông hoa gần bằng hoặc lớn hơn thật.
Vài tác phẩm có hai, ba biến thể. Đó không phải là bản sao. Mỗi lần phơi sáng là một lần bông hoa đã khác đi một chút, và tờ giấy ghi lại đúng lần ấy.
Tên chung của loạt ảnh, Nature Morte, là cách người Pháp gọi tranh tĩnh vật. Dịch từng chữ, nó là thiên nhiên chết. Hội hoạ châu Âu đã dùng hoa, trái cây, sọ người trong tĩnh vật để nhắc rằng mọi thứ đều qua đi. Learoyd lấy lại cái tên ấy, và lấy lại cả lời nhắc.
Còn sống, nhưng đang tàn
Phần giới thiệu của gallery nói gọn điều Learoyd theo đuổi: một bông hoa cắt vẫn đang sống, nhưng đã ở trong quá trình phân huỷ. Qua những tấm ảnh chụp trong studio, ông muốn chuyển cái hiểu ấy thành hình, cái đẹp mong manh của sự sống và việc nó chắc chắn sẽ kết thúc.
Nghe thì giống một đề tài quen. Điều làm nó khác là cách chụp. Bông hoa đứng một mình trong buồng sáng, trước ống kính, còn tờ giấy chờ ở buồng tối. Trong lúc đứng yên như thế, nó vẫn héo. Tấm ảnh ghi lại một bông hoa đang ở giữa hai trạng thái, chứ không phải một bông hoa bị đóng băng.
Vì không có âm bản, tấm ảnh cũng không thể được làm lại. Bông hoa ấy đã tàn. Ánh sáng hôm ấy đã tắt. Thứ duy nhất còn lại là tờ giấy từng nằm trong bóng tối, đối diện với nó. Tấm ảnh chia số phận với chính vật nó chụp: chỉ có một lần.
Có lẽ vì vậy mà những bông hoa của Learoyd không gợi cảm giác tiếc nuối. Chúng gợi sự chú ý. Người xem đứng trước một bản in lớn, nhìn một cánh anh túc bắt đầu nhăn ở mép, và nhận ra rằng mình ít khi nhìn hoa lâu đến thế ngoài đời. Ảnh không làm chậm sự tàn. Nó chỉ cho ta đủ thời gian để thấy nó.
A camera the size of a room
Richard Learoyd does not hold a camera. He works inside one. Since 2003 he has used a room-sized camera obscura in his studio: two chambers joined by a bellows fitted with a lens. The subject sits in one chamber. The photographic paper waits in the other, in darkness.
The camera obscura is an old principle. Light entering a dark room through a small opening draws the outside world on the opposite wall. Painters used it for centuries before photography existed. Learoyd keeps the principle and replaces the wall with a sheet of light-sensitive paper.
The paper is Ilfochrome, a direct-positive colour paper. Light from the subject strikes it and becomes the image there. There is no negative in between, no digital file, no way to print an identical second copy. Each picture is a single object.
The results are grainless, with detail so sharp it is almost hard to believe. A vein on a petal appears as if held close to the eye. Yet that clarity is not cold. It has the depth of an old oil painting.
Flowers in the dark chamber
Learoyd photographs people, and things too. The flower pictures Fraenkel Gallery presents under the title Nature Morte include works made between 2018 and 2026. Poppies, tulips, pink lilies, sunflowers. Some titles say plainly what we will see: Live and dead poppies, the living and the dead in one frame.
In one picture flowers rest on an armature, propped up like a patient. In another, poppies sit beside a dark mirror that gives back no light. In another, large sunflowers hang heavy headed. Framed, each print is about a metre across, big enough to show the flower at or beyond life size.
Some works exist in two or three variants. They are not copies. Each exposure meets a flower that has changed a little, and the paper records that moment only.
Alive, but fading
The gallery's text sums up what Learoyd is after: a cut flower is alive, yet already decaying, and his studio pictures try to carry that understanding, the fragile beauty of life and the certainty of its end.
It sounds like a familiar theme. What changes it is the process. The flower stands alone in the lit chamber, before the lens, while the paper waits in the dark one. Even as it holds still, it wilts. The print records a flower between two states, not a flower frozen.
With no negative, the picture cannot be made again. That flower has faded. That day's light is gone. What remains is the sheet that once lay in the dark facing it. The photograph shares the fate of its subject: it happens only once.
Perhaps that is why Learoyd's flowers do not feel mournful. They ask for attention. Standing before a large print, watching a poppy petal begin to crease at its edge, we realise we rarely look at a flower this long in life. The picture does not slow the fading. It gives us time enough to see it.
Photography