Essays · Photography
Takashi Homma. Tokyo Obscura.
Căn phòng tự nhìn ra thành phố.
The room looks out at the city by itself.
Aperture · Aperture
Phòng khách sạn thành buồng tối
Takashi Homma chụp Tokyo từ lâu. Trước loạt ảnh này, ông đã có nhiều cuốn sách về thành phố: Tokyo Suburbia năm 1998, Tokyo Children năm 2001, Tokyo and My Daughter năm 2006, Tokyo năm 2008. Ông quen với những khu ngoại ô phẳng lặng, những đứa trẻ, những bức tường, những thứ bình thường của một đô thị lớn.
Với Tokyo Obscura, ông đổi cách làm. Ông thuê những phòng khách sạn trong thành phố, dán kín cửa sổ bằng giấy tối màu, dùng băng keo bịt mọi khe hở cho ánh sáng lọt vào. Chỉ chừa một lỗ nhỏ. Cả căn phòng trở thành một chiếc máy ảnh lỗ kim.
Ánh sáng tự nhiên của thành phố đi qua lỗ nhỏ ấy và chiếu hình lên bức tường đối diện, lộn ngược, như nguyên lý camera obscura vẫn vậy từ hàng trăm năm nay. Homma đặt phim màu ở đó và để ánh sáng ghi lại.
Ông tóm ý tưởng của mình bằng một câu gọn: dùng kiến trúc để chụp kiến trúc. Căn phòng là một mảnh của toà nhà. Thứ nó chụp là những toà nhà khác bên ngoài.
Tháp nước, đường phố, đường chân trời
Những gì hiện lên trong ảnh là những thứ rất thường: tháp nước trên mái nhà, một góc phố, đường chân trời của thành phố. Không có công trình nổi tiếng được chọn làm điểm nhấn. Chỉ là cảnh mà ai đứng ở cửa sổ khách sạn đó cũng sẽ thấy.
Nhưng khi đi qua lỗ kim, cảnh ấy không còn thường nữa. Hình mờ đi ở chỗ này, rõ hơn ở chỗ khác. Màu lệch khỏi màu thật, thành những gam mà chính Homma nói là ông chưa từng thấy trước đó. Có tấm ảnh bị một chấm tròn lớn che mất một phần, như vết của chính cái lỗ trên phim.
Ở đây, người chụp gần như lùi ra khỏi công việc. Homma chọn phòng, chọn hướng cửa sổ, bịt ánh sáng, rồi chờ. Phần còn lại do thời tiết, giờ trong ngày và chính căn phòng quyết định. Một buổi chiều nhiều mây cho một tấm ảnh khác hẳn một buổi sáng nắng. Ông không điều khiển được thành phố. Ông chỉ để nó tự in hình mình vào bóng tối.
Loạt ảnh được giới thiệu trên tạp chí Aperture số 219, số mùa hè năm 2015 dành riêng cho Tokyo. Ở đó, những tấm ảnh của Homma đứng cạnh các cách nhìn khác về cùng một thành phố. Chúng khác ở chỗ không ai cầm máy: chỉ có căn phòng, lỗ nhỏ và thời gian.
Những người đi trước trong bóng tối
Homma không phải người đầu tiên biến một căn phòng ở Tokyo thành máy ảnh. Vào những năm 1970, nghệ sĩ ý niệm Nobuo Yamanaka đã làm điều ấy với căn hộ của mình. Homma nhắc đến ông như một nguồn cảm hứng trực tiếp.
Xa hơn nữa là Nicéphore Niépce, người làm những bức ảnh đầu tiên trong lịch sử nhiếp ảnh, cũng bằng một chiếc hộp tối và rất nhiều thời gian. Và có một nguồn không thuộc về nhiếp ảnh: bài tiểu luận Ca ngợi bóng tối của Junichiro Tanizaki, viết năm 1933, về vẻ đẹp của những không gian Nhật Bản mờ tối, nơi vật được nhìn trong bóng chứ không phải dưới ánh sáng gắt.
Đặt cạnh Tanizaki, Tokyo Obscura có thêm một lớp nghĩa. Tokyo hôm nay là một thành phố sáng, đèn đêm, màn hình, kính. Homma kéo nó trở lại vào một căn phòng tối, và nhìn nó bằng thứ ánh sáng yếu, chậm, không đủ để thấy hết.
Thành phố trong những tấm ảnh ấy giống ký ức hơn là một bản đồ. Người xem nhận ra những hình khối, nhưng không chắc mình đang ở đâu. Và vì hình chiếu vào phòng luôn lộn ngược, mỗi tấm ảnh đều mang một dấu vết nhỏ của nơi nó được sinh ra: một căn phòng khách sạn đã tắt đèn, đang nhìn ra ngoài.
A hotel room as a dark chamber
Takashi Homma has photographed Tokyo for a long time. Before this series he had published several books on the city: Tokyo Suburbia in 1998, Tokyo Children in 2001, Tokyo and My Daughter in 2006, Tokyo in 2008. He knew its flat suburbs, its children, its walls, the ordinary things of a large city.
With Tokyo Obscura he changed method. He took hotel rooms in the city, covered the windows with dark paper and taped every gap where light might leak in. Only a small opening remained. The whole room became a pinhole camera.
The city's natural light passed through that opening and cast an image on the opposite wall, upside down, as the camera obscura has done for centuries. Homma placed colour film there and let the light record.
He put the idea in one plain line: use architecture to photograph architecture. The room is a piece of a building. What it captures are the buildings outside.
Water towers, streets, skylines
What appears in the pictures is ordinary: water towers on rooftops, a street corner, the skyline. No famous landmark chosen as a focal point. Only what anyone standing at that hotel window would see.
Passing through the pinhole, though, the view stops being ordinary. The image blurs here and sharpens there. Colour drifts from the real into tones Homma says he had never seen. In some pictures a large dot covers part of the scene, like a mark of the opening itself.
Here the photographer almost steps out of the work. Homma chooses the room, the direction of the window, seals the light, then waits. The rest is decided by weather, the hour and the room itself. A cloudy afternoon gives a very different picture from a sunny morning. He cannot direct the city. He only lets it print itself into the dark.
The series appeared in Aperture issue 219, the summer 2015 issue devoted to Tokyo. There, among other views of the same city, Homma's pictures differ in that no one holds the camera: only the room, the small opening and time.
Predecessors in the dark
Homma was not the first to turn a Tokyo room into a camera. In the 1970s the conceptual artist Nobuo Yamanaka did it with his own apartment. Homma names him as a direct inspiration.
Further back is Nicéphore Niépce, who made the first photographs in history, also with a dark box and a great deal of time. And one source lies outside photography: Junichiro Tanizaki's 1933 essay In Praise of Shadows, on the beauty of dim Japanese interiors, where things are seen in shade rather than under harsh light.
Beside Tanizaki, Tokyo Obscura gains another layer. Tokyo today is a bright city of night lights, screens and glass. Homma pulls it back into a dark room and looks at it with weak, slow light that is never enough to see everything.
The city in these pictures resembles a memory more than a map. We recognise shapes but are unsure where we stand. And because the projection is always inverted, each picture carries a small trace of where it was born: a hotel room with the lights off, looking out.
Photography