Essays · Modern Art
Alberto Giacometti. Man Pointing.
Một ngón tay chỉ về thứ ta không thấy.
A finger pointing at something we cannot see.
Tate · Tate
Một đêm, một khối thạch cao ướt
Cuối năm 1947, Alberto Giacometti chuẩn bị cho triển lãm đầu tiên của mình ở New York, tại Pierre Matisse Gallery, dự kiến mở vào tháng 1 năm 1948. Ông làm nhiều tác phẩm rất nhanh cho triển lãm ấy. Man Pointing là một trong số đó.
Năm 1964, Giacometti kể với nhà văn James Lord rằng ông làm tác phẩm này trong một đêm, từ nửa đêm tới chín giờ sáng hôm sau. Thật ra ông đã làm xong nó từ trước. Nhưng ông đập bỏ và làm lại toàn bộ, vì những người thợ từ xưởng đúc sắp đến lấy. Khi họ tới, thạch cao vẫn còn ướt.
Chi tiết ấy nói nhiều về cách Giacometti làm việc. Ông hiếm khi coi một tác phẩm là xong. Ông nặn, xóa, nặn lại, thường tới mức tác phẩm chỉ còn rất ít. Man Pointing ra đời trong một khoảng thời gian bị ép: đêm cuối cùng trước khi phải buông tay.
Thân hình như khung xương
Bản đồng ở Tate cao khoảng 1,78 mét. Trên mặt đế có dòng chữ A. Giacometti 3/6, nghĩa là bản thứ ba trong sáu bản đúc. Mặt sau đế ghi tên xưởng đúc Alexis Rudier ở Paris. Tate mua tác phẩm trực tiếp từ nghệ sĩ năm 1949, chỉ hai năm sau khi nó được làm ra.
Hình người gầy đến mức gần như không còn thịt. Bề mặt đồng sần sùi, gồ ghề, giữ nguyên dấu tay nặn trên thạch cao. Một cánh tay duỗi ra, ngón tay chỉ về phía xa. Cánh tay kia cong ra một vòng, như đang ôm lấy một thứ không có ở đó. Đôi chân dài, dính liền vào một khối đế nặng.
Triết gia Jean Paul Sartre, người viết về Giacometti vào thời kỳ này, mô tả tác phẩm như luôn ở lưng chừng giữa hư không và tồn tại. Tate nhấn mạnh cử chỉ chỉ tay mang tính sân khấu và dáng hình như bộ xương của nó.
Hình người ấy thuộc về những năm ngay sau Thế chiến thứ hai. Cũng như nửa thân tượng The Rock Drill của Epstein sau cuộc chiến trước đó, con người trong điêu khắc lại một lần nữa mỏng đi.
Người bạn đồng hành bị hủy
Cánh tay cong ấy không phải ngẫu nhiên. Giacometti muốn ngay từ đầu làm một nhóm hai người. Người đàn ông chỉ tay sẽ khoác một tay quanh vai người bạn đứng cạnh, và dùng ngón tay kia để chỉ cho bạn thấy một thứ ở xa.
Nhưng năm 1947 ông không làm được người thứ hai. Trong một lá thư ngày 20 tháng 10 năm 1953, ông viết rằng khi hình đầu tiên xong, việc làm hình thứ hai là hoàn toàn không thể, và ông thậm chí không bắt đầu.
Tới năm 1951, ông thử lại. Ông nặn một người đàn ông thứ hai bằng thạch cao, đứng rất thẳng, hai tay buông xuôi, và trưng bày cả nhóm tại Galerie Maeght ở Paris dưới tên Groupe 2 Hommes. Kết quả không như ông muốn. Ngay sau triển lãm, ông hủy tượng thạch cao ấy. Nó chưa từng được đúc đồng và không còn tồn tại.
Giacometti kết luận rằng người đàn ông chỉ tay sẽ đứng một mình. Vòng tay cong vì thế ôm một khoảng không. Đó là chỗ của một người đã từng có mặt trong ý định, rồi biến mất.
Ở ngã tư gần xưởng
Nhà nghiên cứu Reinhold Hohl chỉ ra rằng Man Pointing có họ hàng với một tác phẩm Giacometti làm năm 1933. Cả hai đều mô tả không gian bằng một hình người đánh dấu giới hạn của sự hiện diện bằng một cánh tay vươn ra.
Nhiếp ảnh gia Ernst Scheidegger từng chụp Man Pointing đặt ngay giữa ngã tư phố Hippolyte Maindron và phố Moulin Vert, rất gần xưởng của Giacometti ở Paris. Trong ảnh, bức tượng trông như một cảnh sát đang điều khiển giao thông, có lẽ với sự đồng ý của chính nghệ sĩ.
Bức ảnh ấy cho thấy một điều về tác phẩm. Ở giữa phố, cử chỉ chỉ tay trở nên bình thường, gần như thực dụng. Trong phòng trưng bày, nó lại thành một câu hỏi. Cùng một cánh tay, cùng một ngón tay. Chỉ khác không gian quanh nó.
Người đàn ông ấy đã chỉ về phía trước gần tám mươi năm. Người xem vẫn nhìn theo. Có lẽ đó là toàn bộ việc tác phẩm muốn làm: khiến ta nhìn theo.
One night, one wet plaster
Late in 1947 Alberto Giacometti was preparing his first New York exhibition, at the Pierre Matisse Gallery, due to open in January 1948. He made several works very quickly for it. Man Pointing was one.
In 1964 he told the writer James Lord that he made it in one night, from midnight to nine the next morning. He had in fact already finished it. But he destroyed it and made it all again because the men from the foundry were coming to collect it. When they arrived, the plaster was still wet.
The story says a lot about how Giacometti worked. He rarely considered a piece finished. He modelled, erased, modelled again, often until very little was left. Man Pointing was born in compressed time: the last night before he had to let go.
A body like a skeleton
The Tate bronze is about 1.78 metres tall. On the top of the base is written A. Giacometti 3/6, the third of six casts. The back of the base names the foundry, Alexis Rudier, Paris. Tate bought it directly from the artist in 1949, two years after it was made.
The figure is so thin it has almost no flesh. The bronze is rough and lumpy, keeping the marks of fingers in plaster. One arm reaches out, the finger pointing into the distance. The other curves in a loop, as if holding something that is not there. The long legs are fixed to a heavy base.
Jean Paul Sartre, who wrote about Giacometti in these years, described the work as always halfway between nothingness and being. Tate draws attention to its theatrical gesture and skeletal form.
The figure belongs to the years just after the Second World War. Like Epstein's half figure from The Rock Drill after the war before, the human body in sculpture grows thin once more.
The companion destroyed
The curved arm is not an accident. From the start Giacometti wanted a group of two. The pointing man would put an arm around a companion and with the other hand show him something in the distance.
But in 1947 he could not make the second figure. In a letter of 20 October 1953 he wrote that once the first was done, making the second was entirely impossible, and he did not even begin.
In 1951 he tried again. He modelled a second man in plaster, very upright, arms at his sides, and showed the pair at the Galerie Maeght in Paris as Groupe 2 Hommes. It was not what he wanted. Straight after the exhibition he destroyed the plaster. It was never cast and no longer exists.
Giacometti concluded that the pointing man would stand alone. So the curved arm holds empty space: the place of someone who once existed in intention, and then was gone.
At a crossroads near the studio
The scholar Reinhold Hohl links Man Pointing to a work Giacometti made in 1933. Both describe space through a figure that marks the edge of its presence with an outstretched arm.
The photographer Ernst Scheidegger once photographed Man Pointing standing at the crossing of rue Hippolyte Maindron and rue du Moulin Vert, close to Giacometti's studio in Paris. In the picture it looks like a policeman directing traffic, perhaps with the artist's consent.
That photograph reveals something. In the street, the pointing gesture becomes ordinary, almost practical. In the gallery it becomes a question. The same arm, the same finger. Only the space around it changes.
The man has been pointing for nearly eighty years. Viewers still follow his arm. Perhaps that is all the work asks: that we look where it points.
Modern Art