Essays · Contemporary Art
Cildo Meireles. Babel.
Khi mọi thứ cùng nói, không còn gì được nghe.
When everything speaks at once, nothing is heard.
Tate · Tate
Một toà tháp bằng radio
Hình dung một khối tròn cao hơn đầu người, dựng thẳng lên như một cột tháp. Nó không làm bằng gạch hay đá. Nó làm bằng radio. Hàng trăm chiếc, cũ có, mới hơn có, to nhỏ khác nhau, xếp chồng thành từng vòng.
Tất cả đều đang bật. Mỗi chiếc được dò sang một đài khác. Có đài phát tin, có đài phát nhạc, có đài chỉ còn tiếng rè. Âm lượng của mỗi chiếc được giữ ở mức thấp, vừa đủ nghe khi đứng gần.
Đó là Babel, tác phẩm năm 2001 của Cildo Meireles, nghệ sĩ Brazil sinh năm 1948. Tác phẩm hiện thuộc bộ sưu tập của Tate ở London.
Tên tác phẩm không cần giải thích nhiều. Trong kinh thánh, người ta xây một toà tháp để lên tới trời, và bị phạt bằng cách không còn nói cùng một thứ tiếng. Meireles dựng lại toà tháp ấy bằng những cỗ máy biết nói.
Đi vòng quanh tiếng ồn
Đứng xa, người xem chỉ nghe một tiếng rì rầm liền, như tiếng một đám đông ở phòng bên cạnh. Không câu nào rõ, không bài hát nào trọn.
Bước lại gần, tiếng ồn tách ra. Ghé tai vào một chiếc radio, ta nghe được một giọng đọc tin, một đoạn nhạc, một người đang nói bằng thứ tiếng ta có thể không biết. Dịch sang chiếc bên cạnh, câu chuyện đổi hẳn.
Người xem đi vòng quanh toà tháp cũng giống như đang dò đài bằng chính cơ thể mình. Mỗi bước là một tần số khác. Tác phẩm không có một điểm nhìn đúng. Nó có vô số điểm nghe.
Và dù đứng ở đâu, tiếng ồn chung vẫn còn đó, làm nền cho mọi giọng nói.
Có người đứng rất lâu trước một chiếc radio duy nhất, vì bắt được một bài hát quen. Có người đi thật nhanh, để tiếng ồn trộn thành một khối. Cùng một toà tháp, mỗi người mang về một bản nghe riêng, không ai giống ai.
Một nghệ sĩ của những hệ thống
Cildo Meireles được biết tới như một trong những người đi đầu của nghệ thuật ý niệm ở Brazil. Tate mô tả tác phẩm của ông là những điêu khắc và sắp đặt đòi người xem tham gia, thường khiến ta để ý tới cơ thể mình trong không gian và thời gian.
Ông hay làm việc với những hệ thống mà ta dùng hằng ngày mà không nghĩ tới: tiền giấy, chai nước ngọt, sóng phát thanh. Trong loạt Insertions into Ideological Circuits, ông đóng những thông điệp lên tiền giấy rồi đưa chúng trở lại lưu thông. Ông cũng làm Volátil, một căn phòng mà mùi là một phần của tác phẩm.
Radio là một hệ thống như thế. Nó phát liên tục, cho rất nhiều người, bằng rất nhiều tiếng. Mỗi đài muốn được nghe. Meireles không chọn đài nào. Ông cho tất cả cùng phát, và để người xem thấy điều gì xảy ra khi thông tin nhiều hơn khả năng nghe.
Năm 2001, internet đang lan nhanh. Nhìn lại, Babel giống một lời báo trước về một thời mà mọi giọng đều có thể phát đi, và không giọng nào chắc được nghe.
Vì sao Babel còn đứng
Nhiều tác phẩm về tiếng ồn làm người xem mệt. Babel thì không hẳn vậy. Vì mỗi chiếc radio nói nhỏ, tổng thể lại gần như êm. Người ta có thể đứng lâu trước nó, như đứng trước một dòng nước.
Chính sự êm ấy làm tác phẩm đáng sợ hơn. Tiếng ồn không tấn công. Nó chỉ phủ lên. Từng giọng một vẫn có nghĩa, nhưng khi ở cùng nhau, nghĩa tan ra.
Những chiếc radio trong tháp rồi sẽ cũ đi, hỏng dần, các đài rồi cũng đổi. Toà tháp vẫn làm việc của nó: nhắc rằng nghe là một lựa chọn.
A tower of radios
Imagine a round mass taller than a person, rising straight like a tower. It is not made of brick or stone. It is made of radios. Hundreds of them, older and newer, large and small, stacked ring upon ring.
All of them are on. Each is tuned to a different station. News, music, sometimes only static. The volume of each is kept low, just audible when you stand close.
This is Babel, a 2001 work by Cildo Meireles, the Brazilian artist born in 1948. It is now in the collection of Tate in London.
The title needs little explanation. In the Bible, people build a tower to reach heaven and are punished by losing a common language. Meireles rebuilds that tower out of machines that speak.
Walking around the noise
From a distance, the viewer hears only a continuous murmur, like a crowd in the next room. No clear sentence, no whole song.
Step closer and the noise separates. Put an ear to one radio and there is a newsreader, a piece of music, someone speaking a language you may not know. Move to the next and the story changes entirely.
Walking around the tower is like tuning a radio with your own body. Each step is another frequency. The work has no single correct viewpoint. It has countless listening points.
And wherever you stand, the shared noise remains, the ground beneath every voice.
Some stand a long time before a single radio because they caught a familiar song. Some walk quickly and let the noise blur into one mass. The same tower, and each person leaves with a different recording of it.
An artist of systems
Cildo Meireles is known as one of the leading figures of conceptual art in Brazil. Tate describes his work as sculpture and installation that involves participation, often drawing attention to the body in space and time.
He often works with systems we use every day without thinking: banknotes, soft drink bottles, broadcast signals. In Insertions into Ideological Circuits he stamped messages on banknotes and put them back into circulation. He also made Volátil, a room in which smell is part of the work.
Radio is such a system. It broadcasts constantly, to many people, in many languages. Every station wants to be heard. Meireles chooses none. He lets them all play, and lets the viewer see what happens when there is more information than there is capacity to listen.
In 2001 the internet was spreading fast. Looking back, Babel reads like a forecast of a time when every voice can broadcast, and none can be sure of being heard.
Why Babel still stands
Many works about noise exhaust the viewer. Babel does not quite. Because each radio speaks softly, the whole is almost gentle. People can stand before it for a long time, as before running water.
That gentleness makes it more unsettling. The noise does not attack. It simply covers. Each voice still means something, but together the meaning dissolves.
The radios will age, break down, the stations will change. The tower keeps doing its work: reminding us that listening is a choice.
Contemporary Art