Essays · Contemporary Art
Bruce Nauman. Raw Materials.
Căn phòng trống không có nghĩa là không có gì.
An empty room is not a room with nothing in it.
Một sảnh không có gì để nhìn
Turbine Hall ở Tate Modern, London, là một gian sảnh rất dài và rất cao, nguyên là gian tua bin của một nhà máy điện. Mỗi năm, trong khuôn khổ The Unilever Series, một nghệ sĩ được mời làm tác phẩm cho riêng không gian này. Các lượt trước thường lấp sảnh bằng những thứ khổng lồ. Chỉ một năm trước, Olafur Eliasson treo một mặt trời nhân tạo ở cuối sảnh, và người ta nằm dài trên sàn để nhìn nó.
Năm 2004, đến lượt Bruce Nauman. Ông để sảnh trống.
Không có vật thể nào được dựng lên. Trong sảnh là loa. Từ loa phát ra giọng nói: những đoạn chữ ngắn, lấy từ các tác phẩm trước đó của chính Nauman. Tate ghi chất liệu của tác phẩm rất gọn: âm thanh, 21 kênh, đơn âm. Tác phẩm hiện thuộc bộ sưu tập của Tate.
Người bước vào sảnh thường khựng lại một chút. Họ tìm thứ gì đó để nhìn. Không có. Rồi họ bắt đầu nghe.
Nghe bằng bước chân
Mỗi loa phát một giọng riêng. Đứng gần một loa, người ta nghe rõ một câu. Đi thêm vài bước, câu ấy nhỏ lại, một câu khác lớn lên. Ở quãng giữa, hai ba giọng chồng lên nhau, không câu nào nghe trọn.
Vì vậy mỗi người nghe một tác phẩm khác. Người đi nhanh nghe một chuỗi mảnh vụn. Người đứng yên nghe một câu lặp đi lặp lại. Người đi vòng quanh sảnh ghép được một bản của riêng mình, không ai giống ai.
Tác phẩm không có điểm nhìn chính. Không có chỗ đứng tốt nhất, như chỗ đứng trước một bức tranh. Nó chỉ có đường đi. Người xem, lúc này đúng hơn là người nghe, trở thành người sắp xếp tác phẩm bằng chính cơ thể mình.
Gian sảnh cũng làm việc của nó. Bê tông và thép dội âm. Một giọng nói trong căn phòng nhỏ thì rõ và gần. Trong một gian sảnh cỡ này, nó loang ra, vang lại, mờ ở rìa. Kiến trúc trở thành một phần của âm thanh.
Chữ như vật liệu thô
Nauman làm việc với ngôn ngữ từ rất sớm. Trong nhiều tác phẩm của ông, chữ xuất hiện dưới dạng đèn neon, giọng thu âm, những câu ngắn lặp lại đến mức người nghe thấy khó chịu. Ông thường quan tâm chữ làm gì với người nghe hơn là chữ nói gì.
Raw Materials gom những mảnh ấy lại. Tên tác phẩm cho thấy cách ông nhìn chúng: vật liệu thô. Không phải lời trích, không phải một tuyển tập câu hay. Chúng là chất liệu, như đất sét trên bàn nhà điêu khắc, được lấy ra từ tác phẩm cũ để dựng một tác phẩm mới.
Tách khỏi bối cảnh gốc, những câu ấy thay đổi. Một câu từng thuộc về một video, một màn trình diễn, giờ trôi tự do trong không khí. Nó không còn khung hình, không còn người nói có mặt. Chỉ còn giọng, và khoảng cách giữa giọng với tai người nghe.
Khi một câu được lặp đủ nhiều lần, nghĩa của nó mòn đi. Người nghe bắt đầu để ý nhịp, độ cao, hơi thở giữa các chữ. Ngôn ngữ trở về trạng thái thô của nó: âm thanh phát ra từ một cơ thể.
Một tác phẩm không thể chụp
Có một nghịch lý ở đây. Turbine Hall là nơi người ta chờ đợi thứ gì đó lớn, thứ gì đó để chụp ảnh. Nauman đáp lại bằng một tác phẩm không chụp được. Ảnh chụp Raw Materials chỉ cho thấy một sảnh trống, vài người đi lại, những chiếc loa.
Chính khoảng trống ấy làm người ta chú ý đến những gì vẫn luôn có trong sảnh mà thường bị che đi: chiều dài của nó, tiếng bước chân, tiếng người thì thầm, ánh sáng đổ xuống từ trên cao. Khi không có vật gì chiếm chỗ, không gian tự hiện ra.
Raw Materials cũng đặt một câu hỏi về việc nghe. Mỗi ngày ta sống giữa giọng nói: điện thoại, loa phát thanh, những cuộc trò chuyện bên cạnh. Ta hiếm khi nghe chúng như vật chất. Trong sảnh của Nauman, giọng nói có hướng, có khoảng cách, có chỗ đứng. Nó chiếm chỗ, như một vật.
Người ra về không mang theo hình ảnh nào. Họ mang theo vài câu, nghe không trọn, còn vang trong đầu thêm một lúc rồi mới tắt.
A hall with nothing to look at
The Turbine Hall at Tate Modern in London is a very long, very tall space, once the turbine room of a power station. Each year, as part of The Unilever Series, an artist was invited to make a work for this space alone. Earlier artists tended to fill it with something enormous. Only the year before, Olafur Eliasson hung an artificial sun at the far end, and people lay on the floor to look at it.
In 2004 it was Bruce Nauman's turn. He left the hall empty.
No object was built. There were loudspeakers. From them came voices: short passages of words taken from Nauman's own earlier works. Tate lists the medium in a few words: audio, 21 channels, mono. The work is now in Tate's collection.
People walking in tended to pause. They looked for something to see. There was nothing. Then they began to listen.
Listening with your feet
Each speaker carries its own voice. Stand near one and a sentence is clear. Take a few steps and it fades while another grows. In between, two or three voices overlap and none is heard whole.
So each visitor hears a different work. Someone walking fast hears a string of fragments. Someone standing still hears one phrase repeated. Someone circling the hall assembles a version of their own.
There is no main viewpoint, no best place to stand as there is before a painting. There is only a path. The visitor, now more a listener than a viewer, arranges the work with their own body.
The hall does its part. Concrete and steel throw sound back. A voice in a small room is close and clear. In a hall this size it spreads, echoes, blurs at the edges. The architecture becomes part of the sound.
Words as raw material
Nauman worked with language from early on. In many of his works words appear as neon, as recorded voices, as short phrases repeated until they grate. He tends to care less about what words say than about what they do to the listener.
Raw Materials gathers those pieces together. The title shows how he sees them: raw material. Not quotations, not an anthology of good lines. Matter, like clay on a sculptor's table, taken from old works to build a new one.
Lifted from their original setting, the phrases change. A line that once belonged to a video or a performance now floats free in the air. It has no frame and no speaker in the room. Only a voice, and the distance between that voice and an ear.
Repeat a sentence enough and its meaning wears thin. The listener starts to notice rhythm, pitch, the breath between words. Language returns to its raw state: sound coming out of a body.
A work you cannot photograph
There is a paradox here. The Turbine Hall is where people expect something big, something to photograph. Nauman answered with a work that cannot be photographed. A picture of Raw Materials shows an empty hall, a few people walking, some speakers.
That emptiness makes people notice what is always in the hall and usually hidden: its length, footsteps, whispering, light falling from above. When nothing takes up the space, the space shows itself.
Raw Materials also asks something about listening. We live among voices every day: phones, announcements, conversations nearby. We rarely hear them as matter. In Nauman's hall a voice has direction, distance, a place. It takes up room, like an object.
People leave without an image. They leave with a few half heard sentences that keep sounding in their heads for a while before they fade.
Contemporary Art