Essays · Contemporary Art
Tacita Dean. FILM.
Phim nhựa là một vật, không chỉ là hình.
Film is an object, not only an image.
Tate · Tate
Một dải phim đứng thẳng
Năm 2011, Tacita Dean nhận lời làm tác phẩm cho The Unilever Series, chuỗi dự án mỗi năm mời một nghệ sĩ lấp đầy Turbine Hall của Tate Modern. Căn sảnh này từng là gian tua bin của một nhà máy điện. Nó dài, cao, và khó lấp. Trước bà, Olafur Eliasson treo một mặt trời nhân tạo ở đây, Ai Weiwei trải hàng triệu hạt hướng dương bằng sứ.
Dean không mang vật gì vào. Bà mang một hình ảnh. Ở cuối sảnh, một tấm màn dựng đứng cao chừng 13 mét, và trên đó là một đoạn phim 35mm chiếu vòng, không tiếng, dài khoảng 11 phút. Khung hình không nằm ngang như màn ảnh rạp. Nó dựng dọc, như một dải phim được giơ lên trước ánh đèn.
Hai bên mép hình là hàng lỗ răng cưa, thứ giúp cuộn phim chạy qua máy. Bình thường người xem không bao giờ thấy chúng. Ở đây, chúng là khung của mọi thứ.
Tate ghi chất liệu của tác phẩm đơn giản: phim 35mm, chiếu, đen trắng và màu. Tên tác phẩm cũng đơn giản như vậy. FILM. Viết hoa toàn bộ, như một tấm biển.
Làm tất cả trong máy quay
Những gì xuất hiện trên màn không được ghép bằng máy tính. Dean dựng hình ngay trong máy quay, bằng những kỹ thuật cũ của điện ảnh: che một phần ống kính, quay chồng nhiều lần lên cùng một đoạn phim, tua ngược, quay tiếp. Mỗi lớp hình là một lần ánh sáng thật chạm vào nhũ tương thật.
Cách làm này chậm và không cho sửa sai. Một lần phơi sáng hỏng là phải làm lại từ đầu. Nhưng nó cũng cho ra những hình ảnh mà phim số khó bắt chước: các lớp ánh sáng thấm vào nhau, màu hơi lệch, hạt phim rung nhẹ trong từng khung.
Một bài viết trên tạp chí Tate Etc. năm 2014 nhìn tác phẩm theo hướng ít ai ngờ. FILM không tôn vinh phim như một thứ giản dị hay chân thật hơn phim số. Ngược lại, nó cho thấy phim nhựa vốn là một chất liệu lai, có thể tạo ảo ảnh và dựng nên những thế giới không có thật. Điều Dean đặt lên trước là hành động làm ra hình, không phải việc máy ghi lại thế giới.
Nói cách khác, FILM không phải một bức ảnh chụp thực tại. Nó là một vật được làm bằng tay, từng khung một.
Chân dung một chất liệu đang mất
Để hiểu vì sao Dean chọn đề tài này, cần nhìn thời điểm. Đầu những năm 2010, điện ảnh chuyển sang số rất nhanh. Các nhà máy làm phim nhựa đóng cửa, các phòng lab ngừng tráng in. Phim 16mm, chất liệu Dean dùng suốt sự nghiệp, đứng trước nguy cơ không còn ai sản xuất.
Năm 2006, bà đã làm Kodak, một bộ phim dài khoảng 44 phút quay trong một nhà máy phim của Kodak ở Pháp sắp đóng cửa vì không còn đủ người mua. Một bộ phim về việc làm ra phim. Năm 2011, trước khi FILM khai mạc, bà vận động một bản kiến nghị gửi Kodak để giữ lại phim 16mm.
Dean không nói phim số tệ hơn. Bà nói hai thứ khác nhau, và điều bà xin là được cùng tồn tại: người muốn dùng phim nhựa vẫn còn lựa chọn đó, và cái mới lên ngôi không có nghĩa cái cũ phải bị xoá. Bà cũng gợi ý rằng khác biệt giữa hai chất liệu không chỉ là nhũ tương với điểm ảnh, mà còn là một thứ gần với thơ.
FILM là cách bà nói điều đó mà không cần chữ. Một hình ảnh cao như một toà nhà, làm bằng đúng chất liệu đang bị bỏ lại, đặt giữa một nhà máy điện cũ. Hai thứ của thời công nghiệp đứng trước nhau.
Vì sao nó còn ở lại
Sau khi đóng cửa ở Turbine Hall, FILM vào bộ sưu tập của Tate, là món quà từ hội viên Tate. Một tác phẩm vốn gắn với một căn phòng cụ thể nay được giữ như một vật có thể chiếu lại.
Điều khiến nó đáng nhớ không nằm ở từng hình ảnh trên màn. Người xem thường không nhớ chính xác mình đã thấy gì trong mười một phút ấy. Họ nhớ cảm giác đứng dưới một thứ rất cao, rất sáng, rất im lặng, và biết rằng ánh sáng đó đang đi qua một dải nhựa thật.
Phim nhựa có trọng lượng. Nó có mùi hoá chất trong phòng tráng, có vết xước, có thể cháy, có thể phai. FILM nhắc rằng mọi hình ảnh đều từng nằm trên một vật như thế. Khi vật ấy biến mất, một cách nhìn cũng biến theo.
A strip of film standing upright
In 2011 Tacita Dean took on The Unilever Series, the programme that each year invites one artist to fill the Turbine Hall at Tate Modern. The hall was once the turbine room of a power station. It is long, high and hard to fill. Before her, Olafur Eliasson had hung an artificial sun there, and Ai Weiwei had spread millions of porcelain sunflower seeds across the floor.
Dean brought no objects. She brought an image. At the end of the hall stood a screen roughly 13 metres tall, and on it ran a silent 35mm film on a loop of about eleven minutes. The frame was not horizontal like a cinema screen. It stood upright, like a strip of film held up to a lamp.
Along both edges ran the sprocket holes that carry film through a projector. Viewers normally never see them. Here they framed everything.
Tate lists the medium plainly: 35mm film, projection, black and white and colour. The title is just as plain. FILM, all capitals, like a sign.
Everything made in the camera
Nothing on the screen was assembled on a computer. Dean built the images inside the camera using old cinematic techniques: masking part of the lens, exposing the same stretch of film several times, winding back, shooting again. Every layer is a moment when real light touched real emulsion.
The method is slow and forgives nothing. One failed exposure means starting over. But it produces images digital tools struggle to imitate: layers of light seeping into one another, colour slightly off, grain trembling in every frame.
A 2014 essay in Tate Etc. read the work in an unexpected way. FILM does not praise analogue film as simpler or more authentic than digital. Instead it shows that film was always a hybrid medium, able to create illusions and build worlds that do not exist. What Dean puts first is the act of making an image, not the machine recording the world.
In other words, FILM is not a photograph of reality. It is an object made by hand, frame by frame.
Portrait of a vanishing material
The timing matters. In the early 2010s cinema moved to digital very fast. Film stock factories closed and labs stopped processing. 16mm, the material Dean had used throughout her career, was at risk of no longer being made.
In 2006 she had made Kodak, a film of about 44 minutes shot in a Kodak film factory in France that was closing for lack of buyers. A film about the making of film. In 2011, before FILM opened, she circulated a petition to Kodak asking it to keep 16mm alive.
Dean did not say digital was worse. She said the two were different, and what she asked for was coexistence: that analogue film remain an option for those who want it, and that the rise of one need not mean the erasure of the other. She also suggested that the difference was not only emulsion against pixels but something closer to poetry.
FILM says this without words. An image as tall as a building, made from the very material being abandoned, placed inside an old power station. Two relics of the industrial age facing each other.
Why it stays
After the Turbine Hall showing, FILM entered the Tate collection as a gift from Tate Members. A work tied to one specific room is now kept as an object that can be projected again.
What makes it memorable is not any single image. Viewers rarely recall exactly what they saw in those eleven minutes. They remember standing beneath something very tall, very bright and very quiet, knowing that the light was passing through a real strip of plastic.
Film has weight. It carries the chemical smell of the darkroom, it scratches, it can burn, it can fade. FILM reminds us that every image once lay on an object like that. When the object disappears, a way of seeing goes with it.
Contemporary Art