Essays · Contemporary Art
Trevor Paglen. The Other Night Sky.
Có những thứ chỉ thấy được khi biết trước chỗ để nhìn.
Some things are visible only if you know where to look.
Những vệ tinh không có trong danh sách
Trên quỹ đạo quanh Trái Đất có nhiều vật thể mà chính phủ Mỹ không công bố: vệ tinh do thám, vệ tinh quân sự, mảnh vỡ. Về mặt chính thức, chúng không tồn tại. Nhưng chúng phản chiếu ánh mặt trời như mọi vật thể khác trên cao, và vì vậy có thể được nhìn thấy từ mặt đất.
Từ lâu đã có một mạng lưới những người quan sát vệ tinh nghiệp dư ở nhiều nước. Họ ghi lại vị trí, thời điểm, quỹ đạo của những vật thể ấy, rồi chia sẻ với nhau. Đó là một công việc kiên nhẫn, đêm này qua đêm khác, với ống nhòm, đồng hồ và sổ ghi.
Trevor Paglen lấy dữ liệu của cộng đồng này, đối chiếu từ nhiều nguồn, để tính ra lúc nào một vệ tinh bí mật sẽ bay qua một điểm nhất định trên bầu trời. Ông gọi tập hợp những vật thể ấy là bầu trời đêm kia, the other night sky.
Chụp một thứ biết trước sẽ đến
Để chụp, Paglen dùng kính thiên văn, máy ảnh khổ lớn và giá đỡ điều khiển bằng máy tính. Độ chính xác về vị trí và thời gian phải rất cao. Một vệ tinh chỉ đi qua khung hình trong chốc lát. Nếu tính sai vài phút, bức ảnh chỉ còn là trời sao.
Kết quả là những bức ảnh thiên văn khổ lớn. Nhìn qua, chúng giống ảnh chụp chòm sao bình thường: một nền đen dày đặc điểm sáng. Nhìn kỹ, có một vệt mảnh, thẳng, cắt ngang khung hình. Vệt ấy là dấu vết của một vệ tinh do thám trong thời gian máy ảnh mở.
Một bức tiêu biểu mang tên LACROSSE/ONYX II Passing Through Draco (USA 69), làm năm 2007, in C-print khổ khoảng 150 × 120 cm. Tên bức ảnh đọc như một mục ghi chép: tên vệ tinh, chòm sao nó đi qua, mã số của nó. Chòm sao là Thiên Long, một hình quen thuộc với người xem sao. Vệ tinh là thứ không có trên bản đồ sao nào.
Một triển lãm ở Berkeley
Năm 2008, từ ngày 1 tháng 6 đến ngày 14 tháng 9, Bảo tàng Nghệ thuật Berkeley và Lưu trữ Phim Thái Bình Dương (BAMPFA) giới thiệu loạt ảnh này trong chương trình MATRIX, số 225. Đó là triển lãm cá nhân đầu tiên của Paglen ở một bảo tàng.
Bên cạnh những bức ảnh thiên văn, triển lãm có một tác phẩm chiếu hình động, vẽ quỹ đạo của 189 vệ tinh quanh địa cầu. Người xem thấy cùng lúc hai thứ: một vệt sáng cụ thể trên nền sao, và một mạng lưới rộng lớn bao quanh cả hành tinh.
BAMPFA mô tả cách làm của Paglen là một tập hợp nhiều chiến thuật: phân tích dữ liệu, khảo sát thực địa, chụp ảnh tầm xa, thiên văn học. Ông không chỉ là nhiếp ảnh gia. Ông gần với một nhà địa lý, người vẽ bản đồ những vùng mà bản đồ chính thức để trống.
Nhìn thấy điều không được phép thấy
Bầu trời đêm từ xưa là nơi của thần thoại, của la bàn, của lịch mùa vụ. Paglen cho thấy nó cũng là nơi của những bí mật hiện đại. Cùng một vùng trời, ta có thể đọc bằng tên chòm sao, hoặc đọc bằng tên vệ tinh.
Điều đáng nhớ ở The Other Night Sky là tác phẩm không cần phô bày gì kịch tính. Không có tài liệu mật, không có ảnh cận cảnh. Chỉ có một vệt sáng rất nhỏ, gần như một vết xước trên phim. Sức nặng nằm ở chỗ người xem biết vệt ấy là gì.
Những bức ảnh của Paglen cũng không giấu rằng chúng cần người khác. Không có những người quan sát nghiệp dư, sẽ không có bức ảnh nào. Tác phẩm vì vậy vừa là ảnh, vừa là bằng chứng cho một kiểu kiến thức tập thể, kiên nhẫn, không chính thức. Một cái nhìn dài khác về đường chân trời có trong Seascapes của Hiroshi Sugimoto.
Satellites not on the list
In orbit around the Earth are many objects the United States government does not acknowledge: reconnaissance satellites, military satellites, debris. Officially they do not exist. But they reflect sunlight like anything else up there, and so they can be seen from the ground.
For a long time there has been a network of amateur satellite observers in many countries. They log the positions, times and orbits of these objects and share them. It is patient work, night after night, with binoculars, clocks and notebooks.
Trevor Paglen took this community's data, cross-checked it across sources, and calculated when a secret satellite would pass a given point in the sky. He called the sum of these objects the other night sky.
Photographing something you know will come
To make the pictures, Paglen used telescopes, large format cameras and computer guided mounts. The accuracy in position and time has to be high. A satellite crosses the frame only briefly. A few minutes off, and the picture is only stars.
The results are large astronomical photographs. At a glance they look like ordinary pictures of constellations: black ground, dense with points of light. Look closer and there is a thin straight streak across the frame, the trace of a spy satellite during the exposure.
One key image is LACROSSE/ONYX II Passing Through Draco (USA 69), made in 2007, a C-print about 59 by 47 inches. The title reads like a log entry: satellite name, the constellation it crossed, its designation. The constellation is Draco, familiar to stargazers. The satellite appears on no star chart.
An exhibition in Berkeley
From June 1 to September 14, 2008, the Berkeley Art Museum and Pacific Film Archive showed the series as MATRIX 225. It was Paglen's first solo museum exhibition.
Alongside the photographs was an animated projection mapping the orbits of 189 satellites around the globe. Viewers saw two things at once: one specific streak against the stars, and a vast network wrapped around the planet.
BAMPFA described his method as a set of tactics: data analysis, fieldwork, long distance photography, astronomy. He is not only a photographer. He is closer to a geographer mapping the zones official maps leave blank.
Seeing what you are not meant to see
The night sky has long been the place of myth, of navigation, of farming calendars. Paglen shows it is also the place of modern secrets. The same patch of sky can be read by constellation names or by satellite names.
What stays with you is that the work needs nothing dramatic. No classified documents, no close ups. Only a very small line of light, almost a scratch. Its weight comes from knowing what that line is.
The pictures also make no secret of depending on others. Without the amateur observers there would be no image. The work is both a photograph and evidence of a kind of shared, patient, unofficial knowledge. Paglen's sky links to another long look at the horizon in Hiroshi Sugimoto's Seascapes.
Contemporary Art