Essays · Modern Art
Georges Braque. Clarinet and Bottle of Rum on a Mantelpiece.
Khoảng giữa các vật cũng là một vật.
The space between things is a thing too.
Tate · Tate
Những gì còn nhận ra được
Bức tranh sơn dầu này khổ đứng, khoảng 81 x 60 cm, vẽ năm 1911. Thoạt nhìn, nó là một mạng những mặt phẳng nhỏ, góc cạnh, chồng lên nhau, toàn một bảng màu hẹp: đen, xám đục, vàng xỉn, nâu. Phải nhìn một lúc mới bắt đầu thấy vật.
Cây kèn clarinet nằm ngang, hơi trên giữa tranh, như được nhìn từ trên xuống. Hai đường đen đậm chạy chéo từ góc dưới trái lên mép trên: đó là bệ lò sưởi. Một chai rượu đứng thẳng trên bệ, che mất khúc giữa cây kèn, trên thân chai có ba chữ RHU, phần đầu của chữ rhum, rượu rum trong tiếng Pháp. Bên phải chai là một cây đinh nhỏ có bóng đổ. Phía dưới giữa tranh là chữ VALSE, điệu van, cùng những mảnh khoá nhạc rải rác gợi đến một bản nhạc.
Thấp hơn nữa, hai hình cuộn như những con sơn đỡ bệ lò. Một hình vỏ sò có thể là tay cầm của tấm chắn lửa, hoặc đúng hơn là chi tiết trang trí trên chụp lò để giữ khói không tràn ra. Những vật rất đời thường của một căn phòng: âm nhạc, rượu, lửa.
Một mùa hè ở Céret
Mặt sau tấm toan có dòng chữ G. Braque, Ceret. Nhờ đó ta biết bức tranh được vẽ ở Céret, một thị trấn nhỏ ở vùng Pyrénées của Pháp, vào mùa hè năm 1911. Braque ở đó cùng Picasso. Họ đến theo gợi ý của một người bạn, nhà điêu khắc người Catalan Manolo, người đã định cư ở Céret ba năm trước.
Mùa hè ấy, hai hoạ sĩ làm việc sát nhau đến mức vẽ những cảnh và vật giống nhau theo cùng một cách. Đây là giai đoạn người ta gọi là Lập thể phân tích: vật bị tách thành nhiều mặt, nhìn từ nhiều phía cùng lúc, rồi được xếp lại trên một mặt phẳng. Đặt bức này cạnh những gương mặt vỡ mảnh của Picasso về sau, có thể thấy cách nhìn ấy đã đi xa đến đâu.
Theo nhà sử học Douglas Cooper, những con chữ in khuôn lần đầu xuất hiện trong tranh Braque chính trong thời gian ở Céret. Chúng làm một việc lạ. Chữ in thì phẳng tuyệt đối, nên nó kéo mắt người xem về lại mặt toan, nhắc rằng đây là một bức tranh. Cây đinh vẽ có bóng đổ thì làm ngược lại: nó giả như thật. Hai thứ đặt cạnh nhau cho thấy khoảng cách giữa hội hoạ và thực tại.
Vì sao lại là tĩnh vật
Braque từng nói ông thấy ở tĩnh vật một yếu tố khách quan hơn phong cảnh. Ông cũng giải thích rằng ông hay vẽ nhạc cụ vì quanh ông lúc nào cũng có chúng, và vì hình khối của chúng hợp với tĩnh vật.
Đây là bức đầu tiên Braque vẽ một nhóm tĩnh vật đặt trên bệ lò sưởi. Đề tài ấy về sau trở lại nhiều lần trong tranh ông. Nó nối Braque với một truyền thống dài của hội hoạ Pháp, đặc biệt là những tĩnh vật của Cézanne, người đã đặt nền cho việc nhìn vật như những khối.
Nhưng điều đáng nhớ nhất là một ý Braque nói về khoảng giữa. Theo ông, khoảng nằm giữa các vật không kém phần quan trọng so với cái người ta gọi là vật. Chính quan hệ giữa các vật với nhau, và với khoảng giữa ấy, mới là đề tài. Trong bức tranh, những nét cọ ngắn đan chéo ở vùng tối không mô tả vật nào. Chúng mô tả không khí.
Những người từng giữ bức tranh
Bức tranh ban đầu thuộc về phòng tranh của Kahnweiler, người buôn tranh của Braque và Picasso. Năm 1923, trong một cuộc bán đấu giá kho tranh của Kahnweiler, nó được một kiến trúc sư mua với giá 400 franc. Người đó là Charles Édouard Jeanneret, sau này được biết đến với tên Le Corbusier.
Bức tranh ở lại với ông suốt nhiều năm. Năm 1970, quỹ Le Corbusier đem bán nó. Sau vài lần đổi chủ, Tate mua được bức tranh năm 1978, với sự hỗ trợ của một khoản trợ cấp đặc biệt từ chính phủ Anh.
Cái tên cũng có một đời riêng. Hồ sơ của Kahnweiler ghi nó là Clarinet and Bottle of Rum. Một danh mục năm 1932 gọi nó là Lò sưởi. Tate giữ cái tên dài nhất, gom cả ba vật: cây kèn, chai rượu, bệ lò. Có lẽ đó là cách gọi đúng nhất cho một bức tranh mà mọi thứ chỉ có nghĩa khi đặt cạnh nhau.
What can still be recognised
This upright oil painting, about 81 by 60 centimetres, dates from 1911. At first it is a web of small angular planes, overlapping, in a narrow palette: black, dull grey, muted yellow, brown. Only after a while do objects appear.
A clarinet lies horizontally just above the centre, seen from above. Two heavy black lines run diagonally from the lower left towards the top edge: the mantelpiece. A bottle stands upright on it, hiding the middle of the clarinet, marked with the letters RHU, the start of rhum, French for rum. To its right is a small nail with a cast shadow. Lower down sits the word VALSE, waltz, with scattered fragments of clefs suggesting sheet music.
Lower still, two scroll shapes read as corbels supporting the mantel. A scallop form may be the handle of a fire screen or, more likely, a decoration on the hood that keeps smoke from escaping. Ordinary things in a room: music, drink, fire.
A summer in Céret
The back of the canvas is inscribed G. Braque, Ceret. It tells us the picture was painted in Céret, a small town in the French Pyrenees, in the summer of 1911. Braque was there with Picasso. They had come at the suggestion of a friend, the Catalan sculptor Manolo, who had settled there three years earlier.
That summer the two worked so closely that they painted similar scenes and objects in the same manner. This is the phase called Analytical Cubism: objects split into facets, seen from several sides at once, then reassembled on a flat surface. Set beside Picasso's later fractured faces, one sees how far that way of looking would travel.
According to the historian Douglas Cooper, stencilled letters first entered Braque's pictures during this stay in Céret. They do something strange. Printed letters are perfectly flat, so they pull the eye back to the canvas and remind us this is a painting. The painted nail with its shadow does the opposite: it pretends to be real. Side by side, they expose the gap between painting and reality.
Why still life
Braque said he found a more objective element in still life than in landscape. He also explained that he painted instruments because he was surrounded by them and because their forms suited still life.
This was his first still life set on a mantelpiece, a theme he would return to many times. It ties him to a long line of French painting, above all to Cézanne, who taught painters to see objects as volumes.
What stays most is his idea about the space between. For Braque, what lies between objects is no less important than the object itself. The relation of objects to one another, and to that in between, is the real subject. In the painting, the short hatched strokes in the shadows describe no object. They describe air.
Those who kept it
The painting first belonged to the gallery of Kahnweiler, dealer to Braque and Picasso. In 1923, at a sale of Kahnweiler's stock, an architect bought it for 400 francs. His name was Charles Édouard Jeanneret, later known as Le Corbusier.
It stayed with him for years. In 1970 the Le Corbusier Foundation sold it. After several owners, Tate acquired it in 1978 with help from a special government grant.
The title has its own life. Kahnweiler's records list it as Clarinet and Bottle of Rum. A 1932 catalogue calls it The Mantelpiece. Tate keeps the longest name, holding all three: clarinet, bottle, mantel. Perhaps that is right for a picture in which everything only means something beside something else.
Modern Art