Essays · Modern Art
Pablo Picasso. Femme en pleurs.
Nỗi đau không màu xám. Nó chói như thuỷ tinh vỡ.
Grief is not grey. It glares like broken glass.
Tate · Tate
Một khuôn mặt vỡ
Weeping Woman, tên gốc tiếng Pháp là Femme en pleurs, là một bức tranh sơn dầu trên toan, khổ nhỏ, Picasso vẽ năm 1937. Tác phẩm hiện thuộc bộ sưu tập Tate ở London.
Trong tranh là nửa người một phụ nữ. Bà đội một chiếc mũ có gắn hoa xanh, tóc đen. Hai tay nắm một chiếc khăn tay, ép vào miệng. Khuôn mặt bị cắt thành nhiều mảng. Mắt nhìn thẳng và nhìn nghiêng cùng lúc, như cách Picasso vẫn vẽ từ thời Lập thể.
Chỗ lạ nhất nằm ở giữa mặt. Vùng quanh miệng, mũi và chiếc khăn gần như trắng, xanh nhạt, viền đen sắc. Nó trông như một tấm kính vỡ, hoặc một lớp da trong suốt. Nước mắt không chảy thành giọt tròn. Chúng rơi như những mảnh.
Phần còn lại của tranh lại đầy màu: nền đỏ, vàng, mặt có mảng xanh lá, mũ đỏ và xanh. Không có màu nào dịu đi để hợp với nỗi buồn.
Năm của Guernica
Tháng Tư năm 1937, thị trấn Guernica ở xứ Basque bị không quân Đức và Ý ném bom trong Nội chiến Tây Ban Nha. Picasso, khi ấy sống ở Paris, bắt đầu vẽ bức tranh tường khổng lồ mang tên thị trấn để trưng bày trong gian Tây Ban Nha của Hội chợ Thế giới Paris.
Guernica chỉ có đen, trắng và xám. Trong đó có một người mẹ ngửa mặt kêu khóc, ôm đứa con đã chết. Hình người phụ nữ khóc từ đấy không rời Picasso. Suốt những tháng sau, ông vẽ đi vẽ lại nó trong nhiều bức vẽ, bản in và tranh sơn dầu. Bức ở Tate là một trong những phiên bản hoàn chỉnh và nhiều màu nhất.
Đặt cạnh nhau, hai bức như hai cách nói về một điều. Guernica là tiếng kêu của cả một thị trấn, rộng, tối, đông người. Weeping Woman là một khuôn mặt, gần, tươi màu, và chỉ có một người. Nỗi đau chung thu lại thành nỗi đau riêng.
Dora Maar
Người mẫu là Dora Maar, nhiếp ảnh gia và hoạ sĩ, người bạn đời của Picasso trong những năm ấy. Chính bà là người chụp ảnh từng giai đoạn Picasso vẽ Guernica trong xưởng, tạo nên một bộ tư liệu quý về quá trình hình thành bức tranh.
Picasso từng nói ông luôn thấy Dora Maar như một người phụ nữ khóc. Câu này được nhắc lại trong nhiều sách viết về hai người, và nó làm bức tranh thêm nặng. Không chỉ là chân dung một người mẫu. Đó là cách một người đàn ông nhìn người phụ nữ cạnh mình, trong một năm chiến tranh.
Dora Maar không phải một nhân vật thụ động trong câu chuyện. Bà có sự nghiệp riêng, những bức ảnh siêu thực riêng. Nhưng trong bức tranh này, khuôn mặt bà trở thành nơi Picasso đặt vào đó nỗi đau của cả một thời.
Vì sao màu lại tươi
Nhiều người thấy lạ khi lần đầu đứng trước Weeping Woman. Một bức tranh về nước mắt mà rực rỡ như một tấm áp phích.
Có thể hiểu điều đó theo cách này. Nỗi đau không đến vào một ngày u ám đã chuẩn bị sẵn. Nó đến giữa đời sống bình thường, khi người ta đang đội mũ đẹp, mặc áo màu. Picasso giữ lại tất cả những màu ấy, và chỉ bẻ gãy khuôn mặt. Sự tương phản làm cú sốc rõ hơn.
Cũng vì thế mà người xem khó rời mắt. Một bức tranh u tối cho phép ta lùi lại. Một bức tranh rực màu kéo ta đến gần, rồi mới cho thấy vết nứt ở giữa.
Bức tranh không an ủi. Nó không giải thích nỗi đau từ đâu đến. Nó chỉ cho thấy một người phụ nữ, trong một khoảnh khắc, không còn giữ được nét mặt của mình.
A broken face
Weeping Woman, Femme en pleurs in the original French, is a small oil painting on canvas made by Picasso in 1937. It is in the collection of Tate in London.
It shows a woman from the waist up. She wears a hat trimmed with a blue flower, her hair dark. Both hands grip a handkerchief pressed to her mouth. The face is cut into planes. The eyes look at us from the front and from the side at once, as Picasso had painted since his Cubist years.
The strangest part is the centre of the face. The area around the mouth, nose and handkerchief is almost white and pale blue, edged in sharp black. It looks like broken glass, or skin gone transparent. The tears do not fall as round drops. They fall as shards.
The rest of the picture is full of colour: red and yellow ground, green patches on the face, a hat of red and blue. None of it softens to suit the sorrow.
The year of Guernica
In April 1937 the Basque town of Guernica was bombed by German and Italian aircraft during the Spanish Civil War. Picasso, living in Paris, began the huge mural named after the town for the Spanish pavilion at the Paris World's Fair.
Guernica is only black, white and grey. In it a mother throws back her head and cries, holding her dead child. The image of the weeping woman stayed with Picasso. Over the following months he returned to it again and again in drawings, prints and paintings. The Tate canvas is one of the most complete and colourful versions.
Side by side, the two works speak of one thing in two ways. Guernica is the cry of a whole town, wide, dark, crowded. Weeping Woman is one face, close, bright, alone. Shared grief narrows into private grief.
Dora Maar
The model was Dora Maar, photographer and painter, Picasso's companion in those years. She photographed the stages of Guernica as it was painted in the studio, making an important record of how the picture came to be.
Picasso is reported to have said that for him Dora Maar was always a weeping woman. The remark is repeated in many books about the two, and it gives the painting more weight. It is not only a portrait of a sitter. It is how a man saw the woman beside him in a year of war.
Dora Maar was no passive figure. She had her own career, her own surrealist photographs. But in this painting her face became the place where Picasso put the grief of an entire period.
Why the colours are bright
Many people are surprised the first time they stand before Weeping Woman. A painting about tears, as vivid as a poster.
One way to read it: grief does not arrive on a gloomy day prepared in advance. It arrives in the middle of ordinary life, when someone is wearing a good hat and bright clothes. Picasso kept every colour and broke only the face. The contrast makes the shock sharper.
That is also why it is hard to look away. A dark painting lets us step back. A bright one draws us close, and only then shows the crack in the middle.
The painting offers no comfort. It does not explain where the grief comes from. It shows a woman who, for a moment, can no longer hold her own face together.
Modern Art