Essays · Modern Art
Pablo Picasso. Guernica.
Một bức tranh biết chờ.
A painting that knew how to wait.
Museo Reina Sofía · Museo Reina Sofía
Một bức tranh cho một gian trưng bày
Năm 1937, chính phủ Cộng hòa Tây Ban Nha đặt Picasso một tác phẩm lớn cho gian Tây Ban Nha tại Triển lãm Quốc tế Paris. Đất nước đang ở giữa nội chiến. Picasso khi ấy sống và làm việc ở Paris.
Rồi tin đến. Thị trấn Guernica ở xứ Basque bị không quân Đức ném bom vào cuối tháng 4 năm 1937. Đó là Quân đoàn Condor, đơn vị không quân của Đức Quốc xã chiến đấu cho phe đối lập với chính phủ Cộng hòa. Picasso thấy những bức ảnh in trên các tờ báo Pháp. Ông bắt tay vào vẽ.
Theo Bảo tàng Reina Sofía ở Madrid, bức tranh được thực hiện ở Paris từ ngày 1 tháng 5 đến ngày 4 tháng 6 năm 1937. Hơn một tháng cho một tấm toan sơn dầu cao 349,3 phân, dài 776,6 phân. Đứng trước nó, người xem không thể nhìn hết trong một lần. Phải lùi lại, đi dọc theo nó, như đi dọc một bức tường.
Đen, trắng và xám
Picasso gạt bỏ màu sắc. Cả bức tranh chỉ có những sắc độ xám, kỹ thuật mà giới hội họa gọi là grisaille. Reina Sofía cho rằng khổ ngang và sự vắng mặt của màu là một cách gợi đến điện ảnh và ảnh báo chí, hai phương tiện mà người châu Âu thời ấy dùng để biết chuyện chiến tranh.
Bố cục dựng theo hình kim tự tháp, một cấu trúc quen thuộc của tranh lịch sử. Picasso vay từ những bậc thầy đi trước như Rubens, Delacroix, David, Goya. Ông cũng vay từ chính mình: nhiều yếu tố của Guernica đã xuất hiện trong bản khắc Minotauromachy mà ông làm năm 1935.
Nhà sử học nghệ thuật Anthony Blunt chia các nhân vật thành hai nhóm. Nhóm thứ nhất là ba con vật: con bò, con ngựa bị thương, và một con chim có cánh gần như lẫn vào nền tối bên trái. Nhóm thứ hai là con người: một người lính đã chết nằm dưới đất, một người phụ nữ nhoài ra cửa sổ phía trên bên phải, tay cầm ngọn đèn, một người mẹ bên trái gào khóc ôm đứa con đã chết, một người phụ nữ lao vào từ bên phải, và một người giơ hai tay lên trời trong khi ngôi nhà sau lưng đang cháy.
Điều đáng chú ý là không một chi tiết nào trong bức tranh hay trong các bản phác thảo chỉ thẳng tới Guernica. Không có địa danh, không có máy bay, không có ngày tháng. Tên thị trấn chỉ nằm ở tiêu đề. Phần còn lại là một lời phản đối chung, gửi tới sự tàn bạo của chiến tranh ở bất cứ đâu.
Hơn bốn mươi năm xa nhà
Chính phủ Cộng hòa mua bức tranh từ Picasso ngay năm 1937. Nhưng hai năm sau, phe Cộng hòa thua nội chiến. Rồi Thế chiến thứ hai nổ ra. Picasso quyết định giao Guernica cho Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại New York giữ, cho tới khi chiến tranh kết thúc.
Chiến tranh kết thúc, nhưng Tây Ban Nha vẫn nằm dưới một chế độ độc tài. Năm 1958, Picasso gia hạn việc cho mượn không thời hạn, kèm một điều kiện: bức tranh chỉ về Tây Ban Nha khi dân chủ được khôi phục. Ông mất năm 1973, trước khi điều kiện ấy thành hiện thực.
Năm 1981, Guernica về tới Tây Ban Nha. Nó được treo ở Casón del Buen Retiro, một phần của Bảo tàng Prado. Năm 1992, bức tranh được chuyển sang Bảo tàng Reina Sofía. Để di chuyển tấm toan khổng lồ ấy, người ta đóng riêng một thùng gỗ để toan không bị cuộn lại, cải tạo một chiếc xe chuyên dụng và dựng một thang nâng riêng để đưa nó vào phòng. Nhà làm phim Tino Calabuig đã quay lại chuyến đi ngắn ấy từ góc nhìn của người đứng trên phố.
Căn phòng nơi nó treo
Bảo tàng Reina Sofía kể một chi tiết ít người biết. Căn phòng nơi Guernica đang treo, trong thời nội chiến, là nơi chăm sóc những người sống sót sau các trận ném bom từ trên không của Quân đoàn Condor, chính đơn vị đã ném bom thị trấn Guernica. Tòa nhà khi ấy là một bệnh viện.
Nghĩa là bức tranh không chỉ nói về một thảm kịch ở xa. Ở vị trí này, nó đứng trong một căn phòng từng chứng kiến những hậu quả tương tự, ngay tại Madrid. Tường và tranh cùng mang một ký ức.
Picasso còn vẽ nhiều nghiên cứu và những tác phẩm tiếp nối sau Guernica, trong đó có loạt tranh người phụ nữ khóc. Gương mặt ấy như bước ra khỏi tấm toan lớn để sống tiếp, lần này với màu sắc.
Ngày nay, Guernica được xem như biểu tượng phản chiến của thế kỷ 20. Nhưng đứng trước nó, điều người xem cảm thấy trước tiên không phải một biểu tượng. Là kích thước. Là sự im lặng của màu xám. Là cảm giác rằng mọi thứ đang xảy ra cùng lúc và không có chỗ nào để trốn.
A painting for a pavilion
In 1937 the government of the Spanish Republic asked Picasso for a large work for the Spanish Pavilion at the International Exposition in Paris. The country was at civil war. Picasso was then living and working in Paris.
Then the news arrived. The Basque town of Guernica had been bombed from the air at the end of April 1937 by the Condor Legion, the Nazi German air unit fighting against the Republic. Picasso saw the photographs in French newspapers. He began to paint.
According to the Museo Reina Sofía in Madrid, the work was made in Paris between 1 May and 4 June 1937. Just over a month for an oil on canvas 349.3 centimetres high and 776.6 long. No one can take it in at a single glance. You step back, walk along it, as along a wall.
Black, white and grey
Picasso set colour aside. The whole painting is in shades of grey, a technique known as grisaille. The museum suggests that the landscape format and the absence of colour refer to cinema and press photography, the media through which Europeans of the time learned about war.
The composition is a pyramid, a familiar structure in history painting. Picasso borrows from Rubens, Delacroix, David and Goya. He borrows from himself too: several elements appear already in his 1935 etching Minotauromachy.
The art historian Anthony Blunt divided the figures into two groups. First, three animals: the bull, the wounded horse, and a winged bird barely visible in the dark on the left. Second, the humans: a dead soldier on the ground, a woman leaning from a window at upper right holding a lamp, a mother on the left wailing over her dead child, a woman rushing in from the right, and one raising her arms to the sky while the house behind her burns.
Nothing in the painting or its studies points directly to Guernica. No place names, no aeroplanes, no dates. The town lives only in the title. The rest is a general protest against the cruelty of war anywhere.
Four decades away from home
The Republic acquired the painting from Picasso in 1937. Two years later the Republic had lost the war, and then the Second World War began. Picasso placed Guernica in the care of the Museum of Modern Art in New York until the fighting ended.
The fighting ended, but Spain remained a dictatorship. In 1958 Picasso extended the loan indefinitely, on one condition: the painting would go to Spain only when democracy was restored. He died in 1973, before that happened.
In 1981 Guernica arrived in Spain and hung at the Casón del Buen Retiro, part of the Prado. In 1992 it moved to the Reina Sofía. For that short journey a crate was built so the canvas would not roll, a vehicle was adapted and a lift was constructed to bring it into the room. The filmmaker Tino Calabuig recorded the move from the street.
The room where it hangs
The Reina Sofía tells a detail few visitors know. During the civil war, the room where Guernica now hangs was where survivors of the Condor Legion's air raids were cared for. The building was then a hospital.
So the painting does not only speak of a distant tragedy. Here it stands in a room that saw the same kind of wounds, in Madrid itself. Wall and canvas share a memory.
Picasso made many studies and later works around Guernica, among them the Weeping Woman paintings. That face seems to step out of the great canvas and go on living, this time in colour.
Guernica is now read as the anti war image of the twentieth century. But standing before it, what one feels first is not a symbol. It is the size. The silence of the grey. The sense that everything is happening at once and there is nowhere to hide.
Modern Art