Essays · Olfactory Art
Hamada Shōji. Incense Box.
Một vật đẹp vì được dùng mỗi ngày.
An object grows beautiful through daily use.
© The Board of Trustees of the Tate Gallery; © The estate of Shoji Hamada · Tate
Một cái tên và một năm
Tate ở London giữ một tác phẩm mang tên Incense Box, số hiệu T12103. Người làm là Hamada Shōji. Năm làm là 1960. Chất liệu là gốm sành.
Hồ sơ trực tuyến của Tate về chiếc hộp rất ngắn. Không có đoạn giới thiệu, không có câu chuyện đi kèm. Trên trang, nó được đặt cạnh những tác phẩm khác của Hamada trong bộ sưu tập: bát trà, chén yunomi để uống trà hằng ngày, một ấm trà, một đĩa vuông, một hũ chín cạnh, một bình đựng nước cho trà đạo. Phần lớn làm trong khoảng những năm 1940 đến 1960.
Chiếc hộp vì thế đến với người xem gần như không lời. Người ta biết nó dùng để cất hương, biết ai làm và làm năm nào. Còn lại là hình dáng, màu men, sức nặng khi cầm lên, những thứ chỉ có thể biết khi đứng trước nó.
Penta không đoán thay những điều ấy. Chỉ có thể nói rằng một hộp hương, dù làm bằng gì, luôn làm cùng một việc: giữ những mẩu hương khô ráo, đậy kín, cho tới lúc được đặt lên than.
Mashiko và St Ives
Hamada Shōji sinh năm 1894, mất năm 1978. Theo V&A, ông là một trong những thợ gốm hàng đầu của phong trào Mingei, phong trào nghệ thuật dân gian Nhật Bản.
Ông gắn bó với hai người. Một là Yanagi Sōetsu, nhà tư tưởng và phê bình đã đặt nền lý thuyết cho Mingei. Hai là Bernard Leach, thợ gốm người Anh. Đầu những năm 1920, Hamada sang Anh và giúp Leach dựng lò gốm Leach Pottery ở St Ives, vùng Cornwall.
Từ năm 1924, Hamada sống và làm việc ở Mashiko, một vùng làm gốm ở phía đông bắc Tokyo. Đó là một nơi làm gốm, không phải một trung tâm nghệ thuật. Hamada chọn nơi ấy thay vì một thành phố lớn, chọn ở gần những người làm gốm để dùng hơn là gần những người sưu tầm.
Về sau, Nhật Bản công nhận ông là một Bảo vật Quốc gia Sống, danh hiệu dành cho người nắm giữ một nghề truyền thống. Một người làm gốm ở một làng gốm dân dã, được gọi là báu vật của cả nước.
Vật dùng, không phải kỳ quan
Phong trào Mingei ra đời ở Nhật đầu thế kỷ 20 như một cuộc vận động vừa xã hội vừa thẩm mỹ. V&A ghi rằng nó có chung nhiều ý tưởng với John Ruskin và William Morris ở Anh: coi trọng việc làm bằng tay, lo ngại tác động của công nghiệp hoá và sản xuất hàng loạt, và tìm cách giữ lại, làm sống lại những nghề dân gian của Nhật.
Theo tinh thần ấy, cái đẹp nằm trong những vật bình thường, được làm ra để dùng. Một cái bát ăn cơm. Một chén uống trà. Một chiếc hộp đựng hương. Không vật nào cần được đặt trên bệ. Chúng đẹp vì chúng làm tốt việc của mình, ngày này qua ngày khác.
Đặt chiếc hộp của Hamada cạnh những lư hương đồng cao hơn đầu người, hay những hộp sơn mài dát vàng của các thế kỷ trước, sẽ thấy một khoảng cách rõ. Ở những vật kia, mùi hương là dịp để phô bày. Ở đây, mùi hương là một phần của đời sống trong nhà, ngang hàng với trà và cơm.
Chiếc hộp đáng nhớ vì chính sự im lặng của nó. Bảo tàng nói về nó rất ít. Tinh thần Mingei mà người làm nó theo đuổi coi trọng những vật không cần nói nhiều. Và mùi hương từng nằm bên trong, như mọi mùi hương, đã đi đâu đó từ lâu. Còn lại là một chiếc hộp gốm, đủ bền để được mở ra thêm nhiều lần nữa.
A name and a year
Tate in London holds a work titled Incense Box, reference T12103. The maker is Hamada Shōji. The year is 1960. The material is stoneware.
Tate's online record for the box is very short. No introduction, no story attached. On the page it sits beside other works by Hamada in the collection: tea bowls, yunomi cups for everyday tea, a teapot, a square dish, a nine sided jar, a water jar for the tea ceremony. Most date from the 1940s to the 1960s.
So the box reaches the viewer almost without words. We know it is for keeping incense, who made it and when. The rest, its shape, its glaze, its weight in the hand, can only be known by standing in front of it.
Penta will not guess at those things. It can only say that an incense box, whatever it is made of, always does the same job: keeping pieces of incense dry and covered until they are placed by the fire.
Mashiko and St Ives
Hamada Shōji was born in 1894 and died in 1978. According to the V&A, he was one of the leading potters of the Mingei, or folk craft, movement in Japan.
Two people shaped his path. One was Yanagi Sōetsu, the philosopher and critic whose theories founded Mingei. The other was Bernard Leach, the English studio potter. In the early 1920s Hamada went to England and helped Leach establish the Leach Pottery at St Ives in Cornwall.
From 1924 Hamada lived and worked in Mashiko, a pottery centre northeast of Tokyo. It was a place where pots were made, not an art capital. Hamada chose it over a big city, closer to people who made pots for use than to people who collected them.
Later, Japan recognised him as a Living National Treasure, a title given to holders of a traditional craft. A potter in a country pottery village, named a treasure of the whole nation.
Objects for use, not wonders
The Mingei movement arose in early twentieth century Japan as a social and aesthetic campaign. The V&A notes that it shared ideas with John Ruskin and William Morris in England: valuing work by hand, worrying about industrialisation and mass production, and seeking to save and revive Japan's folk crafts.
In that spirit, beauty lives in ordinary things made to be used. A rice bowl. A tea cup. A box for incense. None of them needs a pedestal. They are beautiful because they do their work well, day after day.
Set Hamada's box beside bronze burners taller than a person, or gold lacquer boxes from earlier centuries, and the distance is clear. In those objects, scent is an occasion for display. Here, scent is part of life at home, on the same level as tea and rice.
The box is worth remembering for its very quietness. The museum says little about it. The Mingei spirit its maker followed valued objects that do not need to say much. And the incense once inside, like all incense, went somewhere long ago. What remains is a stoneware box, sturdy enough to be opened many more times.
Olfactory Art