Essays · Modern Art
Henry Moore. Recumbent Figure.
Một hình người nằm xuống để nhìn cho xa.
A figure lies down in order to see far.
Tate · Tate
Một ngôi nhà dài và thấp
Năm 1936, kiến trúc sư Serge Chermayeff, một người Nga di cư sang Anh, mời Henry Moore xuống Sussex xem khu đất ông đang xây nhà cho chính mình. Ngôi nhà có tên Bentley Wood, ở Halland. Chermayeff muốn biết Moore có hình dung được một bức tượng của mình đứng ở chỗ giao nhau giữa hiên và vườn hay không.
Nhiều năm sau, Moore kể lại điều ông thấy hôm ấy. Ngôi nhà dài, thấp, trải ngang. Phía trước là một khoảng nhìn rộng ra những đường cong dài của vùng đồi Downs. Mọi thứ đều nằm ngang.
Ông nghĩ không có lý do gì để chống lại tất cả những đường ngang ấy. Một hình người cao, thẳng đứng sẽ giống một lời từ chối hơn là một sự tương phản, và sẽ đem vào khung cảnh một thứ kịch tính không cần thiết. Vì thế ông tạc một hình người nằm, để nó thành điểm tụ của mọi đường ngang.
Chermayeff chính thức đặt tác phẩm năm 1938. Recumbent Figure hoàn thành cùng năm.
Ba điểm chạm đất
Tượng được tạc từ một khối đá chữ nhật, loại đá Hornton xanh lấy từ một mỏ gần Banbury ở Oxfordshire. Vào thời ấy Moore, cũng như nhiều nhà điêu khắc Anh khác, hay dùng các loại đá bản địa của nước Anh. Khối tượng hoàn chỉnh dài hơn một mét ba, cao gần chín mươi phân, nặng khoảng năm trăm hai mươi ký.
Nhìn từ phía trước, bức tượng chia thành ba phần. Bên trái là đầu, vai và hai cánh tay. Ở giữa là vùng bụng và hông. Bên phải là hai chân. Tượng tựa xuống đất ở đúng ba điểm: khuỷu tay, bụng và bàn chân, mỗi điểm chạm rộng hơn điểm trước. Giữa ba điểm ấy là hai vòm rỗng. Cả khối vì thế đọc như một chuỗi đỉnh và trũng chạy chéo từ khuỷu tay đến đầu gối.
Cái đầu là phần cao nhất, gần như một khối cầu. Gương mặt gần phẳng, chỉ vài vết lõm nông gợi mắt và sống mũi. Hai vai rộng, hai cánh tay dày. Phía dưới ngực, giữa hai cánh tay, đá được khoét rỗng để người xem có thể nhìn xuyên qua thân tượng. Khoảng trống chạy qua thân và lưng, đối lập với phần khối đặc ở giữa.
Tate xem đây là một trong những tác phẩm sớm nhất mà Moore cho thân người nữ uốn lượn như địa hình. Hông nhô lên như một ngọn đồi. Khoảng rỗng mở ra như một thung lũng. Thân người và đất bắt đầu nói cùng một ngôn ngữ.
Ánh nhìn về phía xa
Trong lời kể của mình, Moore nói chính khi làm bức tượng này, ông nhận ra điêu khắc đặt ngoài trời cần có một ánh nhìn xa. Bức tượng ở Bentley Wood nhìn ra một vùng đồi rộng, và ánh nhìn của nó thu lấy đường chân trời.
Ông cũng nói rõ rằng tượng không có quan hệ cụ thể nào với kiến trúc. Nó có bản sắc riêng, không nhất thiết phải nằm trên hiên nhà Chermayeff. Nhưng theo ông, nó có vẻ thích ở đó, và đem vào khung cảnh một yếu tố con người, làm cầu nối giữa một ngôi nhà hiện đại và một vùng đất rất cũ.
Nhãn trưng bày của Tate cũng đọc tác phẩm theo hướng ấy: về mặt thị giác, hình người nằm là chiếc cầu giữa những ngọn đồi thoai thoải và một ngôi nhà rất mới. Năm 1939, Hội Nghệ thuật Đương đại tặng bức tượng cho Tate.
Hình người nằm, suốt một đời
Hình người nằm là chủ đề Moore quay lại suốt sự nghiệp. Trong bộ sưu tập của Tate có thêm nhiều bức Reclining Figure của ông, làm trong khoảng từ cuối thập niên 1930 đến giữa thập niên 1960, bằng gỗ, đồng và đá. Recumbent Figure năm 1938 đứng ở gần điểm khởi đầu của chuỗi ấy.
Điều khiến nó đáng nhớ không chỉ là hình dáng. Đó là cách nó được nghĩ ra: từ việc đứng nhìn một khu đất, nhìn một ngôi nhà, và chọn không tranh giành với cả hai. Cùng thời, một người bạn đồng hành của Moore là Barbara Hepworth cũng khoét rỗng khối gỗ và đá để cho ánh sáng, khoảng trống đi vào điêu khắc.
Ngày nay đứng trước Recumbent Figure trong phòng bảo tàng, người xem không thấy vùng đồi Downs. Nhưng hình dáng vẫn mang theo nó. Những đường cong của đá là một bản ghi về một vùng đất ở phương Nam nước Anh, và về một người nằm xuống để nhìn nó.
A long, low house
In 1936 the architect Serge Chermayeff, a Russian émigré living in Britain, invited Henry Moore to Sussex to see the site of the house he was building for himself. It was called Bentley Wood, at Halland. Chermayeff wanted to know whether Moore could picture one of his figures at the meeting point of terrace and garden.
Years later Moore described what he saw. The house was long, low, horizontal. Before it lay a wide view of the long curving lines of the Downs. Everything was lying flat.
He saw no point in opposing all those horizontals. A tall upright figure would have been more a rebuff than a contrast, and would have brought needless drama. So he carved a reclining figure, to be the focal point of all the horizontal lines.
Chermayeff commissioned the work in 1938. Recumbent Figure was completed the same year.
Three points of contact
The figure is carved from a rectangular block of Green Hornton stone from a quarry near Banbury in Oxfordshire. Moore, like others at the time, used many native British stones. The finished piece is over a metre and thirty centimetres long, nearly ninety centimetres high, and weighs about five hundred and twenty kilos.
Seen from the front it falls into three parts: head, shoulders and arms on the left; belly and hips in the middle; legs on the right. It rests on exactly three points, the elbow, the belly and the feet, each wider than the last. Between them are two arches. The whole reads as a run of peaks and hollows along a diagonal from elbow to knee.
The head, the highest point, is almost a sphere. The face is nearly flat, with shallow hollows for eyes and the bridge of a nose. Below the breasts, between the arms, the stone is carved through so the viewer can see across the body. That empty space runs through torso and back, against the dense mass at the centre.
Tate counts it among the earliest works in which Moore shows the female body undulating like landscape. The hip rises like a hill. The hollow opens like a valley. Body and land begin to speak the same language.
A far seeing gaze
Moore said that it was while making this figure that he understood outdoor sculpture needs a far seeing gaze. The figure at Bentley Wood looked across a great sweep of hills, and its gaze took in the horizon.
He was also clear that it had no specific tie to the architecture. It had its own identity and did not need to be on that terrace. But in his words it seemed to enjoy being there, and it brought a human element, a mediator between a modern house and very old land.
Tate's label reads it the same way: visually, the figure was a bridge between the rolling hills and the new house. In 1939 the Contemporary Art Society presented it to Tate.
A lifetime of reclining figures
The reclining figure is the subject Moore returned to all his life. Tate holds many of his Reclining Figures, made between the late 1930s and the mid 1960s in wood, bronze and stone. Recumbent Figure of 1938 sits near the start of that line.
What makes it memorable is not only its shape but how it was conceived: by standing on a piece of land, looking at a house, and choosing not to compete with either. In the same years his contemporary Barbara Hepworth was also opening wood and stone so that light and space could enter the sculpture.
Standing before it in a gallery today, you cannot see the Downs. But the shape carries them. The curves of the stone are a record of a stretch of southern England, and of a figure lying down to look at it.
Modern Art