Essays · Photography

Irving Penn. Cigarettes.

Thứ người ta vứt đi, Penn in bằng bạch kim.

What people threw away, Penn printed in platinum.

Irving Penn, Cigarettes: mẩu thuốc lá cháy dở phóng lớn, in bạch kim paladi tông xám bạc

Fraenkel Gallery · Fraenkel Gallery


Nhặt từ vỉa hè

Năm 1971, Alexey Brodovitch, người thầy và người dẫn đường của Irving Penn trong nghề ảnh, qua đời vì ung thư. Chưa đầy một năm sau, Penn bắt đầu làm một việc lạ với một nhiếp ảnh gia thời trang nổi tiếng nhất nước Mỹ: ông đi dọc các con phố New York và nhặt những mẩu thuốc lá người ta vứt trên vỉa hè.

Ông mang chúng về studio. Mẩu nào cũng dơ, dẹp, cháy dở, mỗi mẩu cong vênh theo một kiểu. Penn đặt từng mẩu riêng ra, chụp cận, rất gần, như chụp một món đồ trang sức hay một bức tượng nhỏ.

Các tấm ảnh được đặt tên đơn giản theo số thứ tự và nơi chốn: Cigarette No. 37, New York. Cigarette No. 69, New York. Tất cả được chụp năm 1972. Không có câu chuyện kèm theo, không có ai trong khung hình. Chỉ có vật, và dấu vết của những người đã hút nó.

Rác in bằng kim loại quý

Điều khiến loạt ảnh này khác hẳn những bức ảnh rác thông thường là cách Penn in. Ông dùng kỹ thuật in bạch kim và paladi, một quy trình cũ từ thế kỷ 19 mà gần như đã bị bỏ quên. Muối kim loại được quét lên giấy, phơi tiếp xúc dưới đèn, tạo ra một dải xám rất rộng, mềm, ấm, gần như không có điểm đen tuyệt đối.

Quy trình này chậm và tốn kém. Một số bản in trong loạt thuốc lá được làm tới năm 1977, nhiều năm sau ngày chụp. Có những bản khổ lớn, dán trên nhôm, đóng khung tới khoảng 80 x 65 cm. Một mẩu thuốc dài vài centimet vì vậy hiện ra trên tường lớn như một khối kiến trúc.

Đặt rác vào kim loại quý là một cử chỉ vừa nghiêm túc vừa mỉa mai. Penn không làm đẹp mẩu thuốc. Ông giữ nguyên vết cháy, nếp nhăn, vết bẩn. Nhưng chất lượng của bản in buộc người xem nhìn chúng lâu như nhìn một món đồ cổ.

Mảnh vỡ của một thời

Năm 1975, Museum of Modern Art ở New York trưng bày những mẩu thuốc lá của Penn. Người phụ trách nhiếp ảnh của bảo tàng khi ấy, John Szarkowski, gợi ý rằng người xem có thể đọc chúng như những ẩn dụ: mảnh vỡ của tượng cổ, mảnh kiến trúc, hay trang phục bị vứt lại của vua chúa và người làm trò. Cách đọc ấy mở ra một khoảng rộng cho những thứ chỉ dài bằng đốt ngón tay.

Năm 1990, Fraenkel Gallery ở San Francisco mở triển lãm 14 Cigarettes, từ ngày 5 tháng 9 đến 20 tháng 10, trưng bày mười bốn tấm trong loạt này. Đến lúc ấy, những mẩu thuốc lá đã trở thành một phần quen thuộc trong sự nghiệp của Penn, bên cạnh ảnh thời trang cho Vogue và chân dung.

Thời điểm của loạt ảnh cũng đáng để ý. Đầu thập niên 1970, Penn đang dịch chuyển từ ảnh thời trang sang những bản in nghệ thuật do chính ông làm trong phòng tối. Cigarettes là một trong những dấu mốc rõ nhất của bước chuyển đó.

Nhiều người đọc loạt ảnh này trong bóng của sự mất mát Penn vừa trải qua. Penn không giải thích. Ảnh không có chữ, và nỗi buồn nếu có thì nằm ở cách ông chọn nhìn: gần, chậm, không ghê sợ.

Vì sao một mẩu thuốc đáng nhớ

Loạt Cigarettes nằm giữa hai thế giới. Nó là ảnh tĩnh vật, cẩn trọng, gần như cổ điển. Và nó là ảnh đường phố, chỉ khác là con người đã rời đi, để lại đúng một thứ. Người xem được mời nhìn vào thứ mình vẫn giẫm qua mỗi ngày.

Ở những bức ảnh khác, như tĩnh vật ba món Chanel, Penn làm cho vật mới trở nên đáng khao khát. Ở đây ông làm điều ngược lại. Ông cho thấy vật sau khi khao khát đã được thoả mãn và bị vứt đi. Hai hướng ấy cùng một con mắt.


Picked up from the pavement

In 1971 Alexey Brodovitch, Irving Penn's teacher and guide in photography, died of cancer. Less than a year later, Penn began doing something odd for one of the best known fashion photographers in America: he walked the streets of New York and picked up cigarette ends that people had dropped on the pavement.

He took them back to the studio. Every one was dirty, flattened, half burnt, each bent in its own way. Penn set each one apart and photographed it very close, as one might a piece of jewellery or a small sculpture.

The pictures carry plain titles, a number and a place: Cigarette No. 37, New York. Cigarette No. 69, New York. All were made in 1972. No story, no person in the frame. Only the object, and the trace of whoever smoked it.

Rubbish printed in precious metal

What sets this series apart from ordinary pictures of litter is the way Penn printed it. He used platinum and palladium, a nineteenth century process that had been all but abandoned. Metal salts are brushed onto paper and contact printed under a lamp, giving a long, soft, warm range of greys with almost no absolute black.

The process is slow and costly. Some prints of the cigarettes were made as late as 1977, years after the pictures were taken. Some are large, mounted on aluminium, around 80 by 65 cm framed. A butt a few centimetres long appears on the wall like a piece of architecture.

Putting rubbish into precious metal is a gesture both serious and wry. Penn does not prettify the butts. He keeps the scorch, the creases, the stains. But the quality of the print makes the viewer look at them as long as at an antique.

Fragments of a time

In 1975 the Museum of Modern Art in New York showed Penn's cigarettes. Its director of photography, John Szarkowski, suggested they could be read as metaphors: shards of ancient sculpture, pieces of architecture, the discarded costumes of kings and jugglers. That reading opened a wide space around objects no longer than a finger joint.

In 1990 Fraenkel Gallery in San Francisco opened 14 Cigarettes, from 5 September to 20 October, showing fourteen pictures from the series. By then the cigarettes had become a familiar part of Penn's career, next to his fashion work for Vogue and his portraits.

The timing matters. In the early 1970s Penn was moving from fashion photography toward fine prints he made himself in the darkroom. Cigarettes is one of the clearest markers of that shift.

Many have read the series in the shadow of the loss Penn had just suffered. Penn did not explain. The pictures carry no text, and if there is grief, it lies in how he chose to look: close, slow, without disgust.

Why a cigarette end stays with you

Cigarettes sits between two worlds. It is still life, careful and almost classical. And it is street photography, except that the people have gone and left exactly one thing behind. The viewer is asked to look at what they step over every day.

In other pictures, such as his still life of three Chanel products, Penn made new things desirable. Here he does the reverse. He shows the object after desire has been satisfied and the thing thrown away. Both directions come from the same eye.