Essays · Fashion as Design
MIYAKE ISSEY EXHIBITION: The Work of Miyake Issey.
Một mảnh vải phẳng chờ một cơ thể.
A flat piece of cloth, waiting for a body.
Ba phòng ở Roppongi
MIYAKE ISSEY EXHIBITION: The Work of Miyake Issey mở tại The National Art Center, Tokyo, từ ngày 16 tháng 3 đến ngày 13 tháng 6 năm 2016, trong phòng trưng bày đặc biệt 2E. Bảo tàng tổ chức cùng Quỹ Miyake Issey, Miyake Design Studio và công ty Issey Miyake.
Triển lãm nhìn lại 45 năm làm việc của Miyake, tính từ năm 1970. Không gian chia làm ba phòng. Hai nhà thiết kế Tokujin Yoshioka và Taku Satoh dựng không gian ấy. Yoshioka làm riêng cho triển lãm một loại ma nơ canh gọi là Grid Body, thân người dựng bằng lưới, để áo đứng lên mà không cần một cơ thể đầy đặn.
Chi tiết này nói nhiều về cách nhìn của cả triển lãm. Ma nơ canh không đóng vai người mẫu. Nó chỉ là một khung đỡ, đủ để vải có chỗ rơi xuống. Người xem nhìn áo, không nhìn dáng người.
Ngoài phòng trưng bày còn có các buổi nói chuyện với những người từng làm việc cùng Miyake, và các buổi hướng dẫn xếp nếp, gấp áo, có buổi dành riêng cho học sinh tiểu học. Áo ở đây không chỉ để ngắm. Nó còn là một kỹ thuật có thể học bằng tay.
Từ bộ áo liền Tattoo đến Pleats Please
Phần đầu triển lãm đưa người xem về những năm 1970. Bộ áo liền Tattoo năm 1970 in hình lên vải ôm sát thân, như một lớp da thứ hai. Những bộ áo liền bằng vải lanh năm 1975 thì ngược lại: rộng, phẳng, gần như không có đường cong. Hai hướng ấy, sát và rộng, chạy suốt sự nghiệp của ông.
Năm 1984 có Waterfall Body, những thiết kế để vải đổ xuống theo trọng lực, gần như tự tìm hình dạng. Người làm áo không ép vải theo một khuôn. Họ để vải làm phần việc của nó.
Rồi đến những năm 1990 và các thiết kế xếp nếp. Năm 1993, Miyake ra dòng PLEATS PLEASE. Cách làm đảo ngược thói quen: áo được cắt và may trước, sau đó mới ép nếp bằng nhiệt. Nếp gấp vì thế ăn khớp với từng đường may. Áo nhẹ, gấp gọn được, giặt xong không cần là, và co giãn theo chuyển động của người mặc.
Nếp gấp ở đây không phải trang trí. Nó là cấu trúc. Nó cho phép một mảnh vải phẳng ôm lấy nhiều dáng người khác nhau mà không cần may đo cho từng người.
A-POC và 132 5.
Năm 1998, Miyake cùng kỹ sư Dai Fujiwara phát triển A-POC. Tên dự án là chữ viết tắt của A Piece of Cloth, một mảnh vải. Máy dệt kim làm ra một ống vải liền, trong đó đường viền của áo đã được dệt sẵn. Người mặc cắt theo đường ấy để lấy ra áo, váy, tất. Không cần may thêm nhiều. Người dùng tham gia vào việc làm ra chiếc áo của mình.
Năm 2010 có 132 5. ISSEY MIYAKE. Những chiếc áo này gấp lại thành hình phẳng, gần như một tờ giấy gấp. Khi nhấc lên, chúng mở thành áo có khối. Từ phẳng sang khối, rồi lại về phẳng. Chiếc áo tồn tại ở hai trạng thái.
Ba dự án ấy cách nhau nhiều năm, nhưng cùng hỏi một câu. Có thể làm ra một chiếc áo từ ít thao tác nhất không? Có thể để vải, nhiệt, máy móc và người mặc cùng làm phần việc của mình không?
Cách đặt câu hỏi này khiến Miyake thường được gọi là một nhà thiết kế nhiều hơn là một nhà tạo mốt. Ông làm việc với công nghệ dệt, với kỹ sư, với nhà máy. Cái đẹp đến sau, như một hệ quả.
Vì sao một triển lãm về áo lại giống một triển lãm về thiết kế
Nhiều triển lãm thời trang dựng áo như những bức tượng: ánh đèn mạnh, ma nơ canh cao, dáng đứng kịch tính. The Work of Miyake Issey chọn cách khác. Ma nơ canh lưới gần như biến mất. Áo trở thành một vật để quan sát cấu trúc: nếp đi thế nào, vải gấp thế nào, đường cắt nằm ở đâu.
Người xem đi qua ba phòng giống như đi qua một xưởng nghiên cứu hơn là một buổi trình diễn. Họ thấy một người đã dành gần nửa thế kỷ để thử đi thử lại cùng một ý: một mảnh vải, và cơ thể bên trong nó.
Issey Miyake mất năm 2022. Nhìn lại, triển lãm năm 2016 là một lần công việc của ông được đặt trọn trong một mạch ở Tokyo, thành phố ông gắn bó. Những người muốn xem Miyake đứng cạnh Rei Kawakubo và Yohji Yamamoto có thể đọc thêm Future Beauty, ba mươi năm thời trang Nhật. Áo vẫn còn đó, gấp gọn trong các kho lưu trữ, chờ lần mở ra tiếp theo.
Three rooms in Roppongi
MIYAKE ISSEY EXHIBITION: The Work of Miyake Issey opened at The National Art Center, Tokyo, from 16 March to 13 June 2016, in Special Exhibition Gallery 2E. The museum organised it together with The Miyake Issey Foundation, Miyake Design Studio and Issey Miyake Inc.
The exhibition looked back on 45 years of Miyake's work, counted from 1970. The space was divided into three rooms, designed by Tokujin Yoshioka and Taku Satoh. Yoshioka made a mannequin for the show called Grid Body, a figure built from a grid, so the clothes could stand without a full body inside them.
That detail says much about the whole show. The mannequin does not play a model. It is only a frame, enough for the cloth to have somewhere to fall. Visitors look at the garment, not at a figure.
Around the galleries there were talks with people who had worked with Miyake, and workshops on pleating and folding, some of them for primary school children. Clothes here were not only for looking at. They were a technique one could learn by hand.
From the Tattoo jumpsuit to Pleats Please
The first part took visitors back to the 1970s. The Tattoo jumpsuit of 1970 printed images onto cloth that clung to the body like a second skin. The linen jumpsuits of 1975 went the other way: loose, flat, almost without curves. Those two directions, close and loose, run through his whole career.
In 1984 came Waterfall Body, designs that let cloth fall with gravity and nearly find its own shape. The maker does not force the fabric into a mould. The fabric does its share of the work.
Then the 1990s and the pleats. In 1993 Miyake launched PLEATS PLEASE. The method reversed habit: the garment was cut and sewn first, then pleated with heat. The pleats therefore follow every seam. The clothes are light, fold small, need no ironing after washing, and move with the wearer.
The pleat is not decoration. It is structure. It lets one flat piece of cloth fit many bodies without being tailored to each.
A-POC and 132 5.
In 1998 Miyake and the engineer Dai Fujiwara developed A-POC, short for A Piece of Cloth. A knitting machine produces a continuous tube of fabric in which the outlines of garments are already knitted. The wearer cuts along those lines to release a dress, a top, socks. Little sewing is needed. The user takes part in making their own clothes.
In 2010 came 132 5. ISSEY MIYAKE. These garments fold into flat shapes, close to folded paper. Lifted, they open into clothes with volume. Flat to volume, then flat again. The garment lives in two states.
The three projects are years apart but ask the same question. Can a garment be made with as few steps as possible? Can cloth, heat, machines and the wearer each do their part?
Asking that question is why Miyake is often called a designer more than a couturier. He worked with textile technology, with engineers, with factories. Beauty came afterwards, as a result.
Why a clothing show reads like a design show
Many fashion exhibitions stage clothes like statues: strong light, tall mannequins, dramatic poses. The Work of Miyake Issey chose otherwise. The grid mannequins nearly disappear. The garment becomes something to study for its structure: how the pleat runs, how the cloth folds, where the cut lies.
Walking through the three rooms felt more like moving through a research studio than a show. Visitors met someone who had spent nearly half a century testing one idea again and again: a piece of cloth, and the body inside it.
Issey Miyake died in 2022. Looking back, the 2016 exhibition gathered his work into one line in Tokyo, the city he was tied to. Those who want to see Miyake beside Rei Kawakubo and Yohji Yamamoto can read Future Beauty, thirty years of Japanese fashion. The clothes remain, folded in archives, waiting to be opened again.
Fashion as Design