Essays · Photography
Zoe Leonard. Al río / To the River.
Dòng sông không biết mình là biên giới.
The river does not know it is a border.
MCA Australia · MCA Australia
Một dòng sông làm biên giới
Sông Rio Grande, phía Mexico gọi là Río Bravo, chảy qua một đoạn dài làm ranh giới giữa Mỹ và Mexico. Trên bản đồ, nó là một đường kẻ. Ngoài thực địa, nó là nước, cát, lau sậy, những khúc quanh đổi dòng theo mùa.
Năm 2016, Zoe Leonard bắt đầu một dự án nhiếp ảnh dọc khúc sông ấy, khoảng 1.200 dặm, từ Ciudad Juárez và El Paso xuống tới vịnh Mexico. Bà đi từng chặng, dừng rồi lại tiếp, trong khoảng bốn năm thực địa. Toàn bộ dự án kéo dài khoảng sáu năm, tới năm 2022.
Một dự án như vậy đòi hỏi thời gian hơn là kỹ thuật. Không thể chụp 1.200 dặm sông trong một chuyến. Người chụp phải chấp nhận rằng mỗi lần quay lại, dòng sông đã khác đi một chút: mực nước lên xuống, bãi bồi dịch chỗ, mùa đổi màu hai bờ. Việc đi từng chặng không phải là giới hạn của dự án. Nó chính là cách dự án nhìn.
Tên dự án có hai thứ tiếng, Al río / To the River. Ngay từ tên gọi, dòng sông đã thuộc về hai phía. Leonard không chọn một.
Những gì nằm dọc bờ
Phần lớn ảnh là đen trắng, độ tương phản cao, in trên giấy bạc gelatin. Một phần nhỏ là ảnh màu in C-print. Theo các bài giới thiệu, toàn bộ dự án gồm hơn năm trăm bản in đen trắng và khoảng năm mươi bản in màu.
Trong ảnh có mặt nước và hai bờ, nhưng cũng có những thứ con người dựng lên quanh dòng sông: trang trại, bãi chăn nuôi, trạm cửa khẩu, những đoạn tường biên giới, bến phà nhỏ nối hai bờ, các trạm kiểm soát. Dòng sông đi qua tất cả những thứ ấy mà không thay đổi hướng chảy.
Không có ảnh nào tự nó kể hết câu chuyện. Có ảnh chỉ là một mảng mặt nước. Có ảnh là một công trình bên bờ. Chính việc đặt chúng nối tiếp nhau mới làm hiện ra dòng sông, và người xem phải tự nối các mảnh lại.
Khi nước được giao một nhiệm vụ
Câu hỏi đứng sau dự án rất đơn giản mà khó: một dòng nước có nghĩa là gì khi người ta bắt nó làm một việc chính trị? Nước không biết đường biên. Nó chảy, xói, bồi, đổi dòng. Nhưng luật lệ, hàng rào và súng đạn lại dựa vào nó.
Leonard đặt những bức ảnh về đất và nước cạnh những bức ảnh về hàng rào, cửa khẩu, trạm kiểm soát. Hai loại hình không tách được. Một bãi cát bồi và một đoạn tường có thể nằm cách nhau vài bước chân. Dòng sông là nơi sinh thái, lịch sử và chính trị chồng lên nhau.
Dự án không kết luận. Nó không cho người xem một khẩu hiệu. Nó chỉ bày ra dòng sông theo độ dài thật của nó, chậm, nhiều đoạn, nhiều lớp.
Đi qua nhiều bảo tàng
Năm 2022, Al río / To the River được trưng bày ở Mudam Luxembourg và Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại Paris. Dự án cũng đến Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại Úc (MCA) ở Sydney. Năm 2025, Chinati Foundation ở Marfa, Texas, giới thiệu nó lần đầu tiên ở châu Mỹ, không xa chính dòng sông.
Điều đó có một ý nghĩa riêng. Ở châu Âu hay ở Úc, dòng sông là một hình ảnh từ xa. Ở Marfa, người xem có thể lái xe vài giờ là tới bờ sông. Cùng những bức ảnh, nhưng khoảng cách giữa ảnh và vật thật khác hẳn.
Trước đó, trong You see I am here after all, Leonard gom bưu thiếp của người khác về một con thác. Ở đây bà tự đi, tự chụp, từng đoạn. Hai tác phẩm cùng hỏi về nước và nơi chốn, nhưng từ hai phía ngược nhau. Một dòng sông khác, nhìn gần hơn và không có biên giới, có trong bài Susan Derges. River Taw.
A river as a border
The Rio Grande, called the Río Bravo in Mexico, runs a long way as the boundary between the United States and Mexico. On the map it is a line. On the ground it is water, sand, reeds, bends that shift with the seasons.
In 2016 Zoe Leonard began a photographic project along that stretch, some 1,200 miles, from Ciudad Juárez and El Paso down to the Gulf of Mexico. She travelled it in stages, stopping and starting over about four years of fieldwork. The project as a whole took about six years, to 2022.
A project like this asks for time more than technique. Twelve hundred miles of river cannot be photographed in one trip. Each return finds the river slightly changed: water higher or lower, sandbars moved, the banks recoloured by the season. Travelling in stages is not the project's limit. It is how the project sees.
Its title is in two languages, Al río / To the River. From the name onward, the river belongs to both sides. Leonard does not choose one.
What lies along the banks
Most of the pictures are black and white, high in contrast, printed on gelatin silver paper. A smaller part are colour C-prints. According to published accounts, the full project includes more than five hundred black and white prints and about fifty colour prints.
The pictures show water and banks, but also what people have built around the river: farms, ranches, border crossings, sections of wall, small ferries between the banks, checkpoints. The river passes all of it without changing course.
No single picture tells the whole story. Some frames are only a patch of water. Some show a structure on the bank. It is the sequence that makes the river appear, and the viewer has to join the pieces.
When water is given a task
The question behind the project is simple and hard: what does it mean when a body of water is made to do political work? Water knows no border. It flows, erodes, deposits, shifts. Yet laws, fences and guns lean on it.
Leonard sets pictures of land and water beside pictures of fences, crossings, checkpoints. The two kinds cannot be separated. A sandbar and a stretch of wall may be a few steps apart. The river is where ecology, history and politics overlap.
The project draws no conclusion. It offers no slogan. It lays the river out at its real length: slowly, in many sections, in many layers.
Through several museums
In 2022 Al río / To the River was shown at Mudam Luxembourg and the Musée d'Art Moderne de Paris. It also went to the Museum of Contemporary Art Australia in Sydney. In 2025 the Chinati Foundation in Marfa, Texas, gave it its first showing in the Americas, not far from the river itself.
That matters. In Europe or Australia the river is a distant image. In Marfa a viewer can drive to its banks in a few hours. The same pictures, a very different distance between image and thing.
Earlier, in You see I am here after all, Leonard gathered other people's postcards of a waterfall. Here she walked and photographed herself, section by section. Both works ask about water and place, from opposite directions. Another river, seen closer and without borders, appears in Susan Derges. River Taw.
Photography