Essays · Olfactory Art
Jiabao Li. Menstrual Garden.
Một mùi bị giấu đi vẫn là một mùi.
A hidden smell is still a smell.
Olfactory Art Keller · Olfactory Art Keller
Một khu vườn trong phòng trưng bày
Từ 17 tháng 11 năm 2022 đến 7 tháng 1 năm 2023, Olfactory Art Keller ở New York mở một triển lãm nhóm có cái tên không vòng vo: Bodies Odors Trauma Disease, nghĩa là thân thể, mùi, chấn thương, bệnh tật. Bốn nghệ sĩ góp mặt: Jiabao Li, Curatela Placebo, David Falsberg và Mary Jones.
Tác phẩm của Jiabao Li mang tên Menstrual Garden, khu vườn kinh nguyệt. Nguồn triển lãm gọi nó là một cuộc điều tra khoa học và một sắp đặt đa giác quan. Cả hai phần đều quan trọng như nhau.
Li là nghệ sĩ làm việc giữa nghệ thuật, công nghệ và khoa học sự sống. Nhiều dự án của bà bắt đầu ở phòng thí nghiệm và kết thúc ở phòng trưng bày. Menstrual Garden đi đúng con đường ấy.
Ba mùi của một chu kỳ
Phần khứu giác của tác phẩm tái tạo ba mùi. Mùi máu kinh tươi. Mùi máu kinh ứ đọng. Và một mùi mà tác phẩm gọi là mùi của cơn đau kinh.
Hai mùi đầu đến từ vật chất. Chúng có thể được phân tích, đo, dựng lại. Mùi thứ ba thì lạ hơn. Cơn đau không có phân tử riêng để ngửi. Đặt tên cho nó là một lựa chọn của nghệ sĩ: nói rằng cơn đau cũng là một phần của thân thể, cũng có mặt, cũng đáng được đưa vào phòng như hai mùi kia.
Ba mùi đứng cạnh nhau như ba thời điểm. Lúc bắt đầu. Lúc kéo dài. Lúc thân thể lên tiếng. Người ngửi không cần phải có kinh nguyệt để hiểu điều đó. Họ chỉ cần chịu cúi xuống và hít vào một mùi mà họ đã được dạy là không nên nhắc tới.
Nguồn triển lãm đặt ra một câu hỏi thẳng: điều gì cho máu kinh những mùi riêng của nó? Tác phẩm không trả lời bằng một đoạn văn. Nó trả lời bằng chính các mùi.
Mười protein được phóng to
Phần thị giác của khu vườn là những điêu khắc in 3D. Chúng mô phỏng mười loại protein phổ biến nhất chỉ có trong máu kinh, và cả những protein được nuôi từ tế bào gốc tìm thấy trong máu kinh của chính nghệ sĩ.
Protein nhỏ tới mức không kính hiển vi thông thường nào cho thấy hình dạng của nó. Trong phòng trưng bày, chúng trở thành những vật có kích thước, có khối, có bóng đổ, đứng như cây trong vườn. Cái tên khu vườn đến từ đó.
Theo mô tả dự án, Li theo dõi protein trong máu kinh của chính mình qua một thời gian dài. Dữ liệu ấy trở thành hình. Thân thể của nghệ sĩ vừa là nguồn mẫu, vừa là chủ đề, vừa là người trình bày.
Trong khuôn khổ triển lãm, nhà hoá sinh Cooper Galvin cùng tham gia một buổi trình bày. Tác phẩm cũng hỏi: liệu tế bào gốc trong máu kinh có chứa suối nguồn tuổi trẻ? Đó là một câu hỏi được để ngỏ, không phải một lời hứa.
Vì sao một mùi bị giấu
Ở nhiều nơi, kinh nguyệt vẫn là chuyện nói nhỏ. Quảng cáo băng vệ sinh từng dùng chất lỏng màu xanh thay cho màu đỏ. Mùi của nó còn bị giấu kỹ hơn, sau những lớp hương hoa. Menstrual Garden không tranh cãi với những thói quen ấy. Nó chỉ đặt vật chất lên bàn.
Nghệ thuật khứu giác đã nhiều lần làm việc với mùi thân thể, như khi Sissel Tolaas và Christina Agapakis nuôi phô mai từ vi khuẩn trên da người. Li đi vào một vùng còn kín hơn. Và bà mang theo công cụ của phòng thí nghiệm, để sự thẳng thắn của tác phẩm có một nền dữ kiện.
Điều đọng lại sau khu vườn không phải cảm giác khó chịu. Mà là một nhận ra đơn giản: mùi này đã luôn ở đó. Ta chỉ vừa được cho phép ngửi nó.
A garden in the gallery
From 17 November 2022 to 7 January 2023, Olfactory Art Keller in New York held a group exhibition with an unhedged title: Bodies Odors Trauma Disease. Four artists took part: Jiabao Li, Curatela Placebo, David Falsberg and Mary Jones.
Jiabao Li's work is called Menstrual Garden. The exhibition describes it as a scientific investigation and a multisensory installation. Both halves matter equally.
Li is an artist working between art, technology and the life sciences. Many of her projects begin in a laboratory and end in a gallery. Menstrual Garden follows that path.
Three smells of a cycle
The olfactory part of the work recreates three smells. Fresh menstrual blood. Stagnant menstrual blood. And one the work calls the smell of menstrual pain.
The first two come from matter. They can be analysed, measured, rebuilt. The third is stranger. Pain has no molecule of its own to smell. Naming it is the artist's choice: a way of saying that pain is also part of the body, also present, also worth bringing into the room beside the other two.
The three smells stand together like three moments. The start. The lingering. The moment the body speaks up. The smeller does not need to menstruate to understand. They only need to lean in and breathe a smell they were taught not to mention.
The exhibition asks a direct question: what gives menstrual blood its particular smells? The work does not answer with a paragraph. It answers with the smells themselves.
Ten proteins, enlarged
The visual part of the garden is a set of 3D printed sculptures. They model the ten most common proteins found only in menstrual blood, as well as proteins grown from stem cells found in the artist's own menstrual blood.
Proteins are too small for any ordinary microscope to show their shape. In the gallery they become objects with size, volume and shadow, standing like plants in a garden. That is where the name comes from.
According to the project description, Li tracked the proteins in her own menstrual blood over a long period. That data became form. The artist's body is at once the sample, the subject and the presenter.
During the exhibition, the biochemist Cooper Galvin joined a presentation. The work also asks: could stem cells in menstrual blood hold a fountain of youth? It is a question left open, not a promise.
Why a smell is hidden
In many places menstruation is still spoken of quietly. Pad advertisements once used blue liquid in place of red. Its smell is hidden even more carefully, under layers of floral scent. Menstrual Garden does not argue with those habits. It simply puts the material on the table.
Olfactory art has often worked with body odour, as when Sissel Tolaas and Christina Agapakis grew cheese from bacteria on human skin. Li goes into a more guarded territory. And she brings laboratory tools, so the frankness of the work rests on evidence.
What stays after the garden is not discomfort. It is a simple realisation: this smell was always there. We have only just been allowed to smell it.
Olfactory Art