Essays · Olfactory Art
Wolfgang Laib. Wax Room.
Một căn phòng mà mùi là tường.
A room whose walls are a smell.
The Phillips Collection · The Phillips Collection
Một căn buồng trong một ngôi nhà
Ngày 2 tháng 3 năm 2013, The Phillips Collection ở Washington D.C. mở cửa một căn phòng mới: Wax Room của Wolfgang Laib. Tên đầy đủ bằng tiếng Đức là Wohin bist Du gegangen, wohin gehst Du?, nghĩa là: bạn đã đi đâu, bạn sẽ đi đâu?
Căn phòng nằm trong phần nhà cũ của bảo tàng, ngôi nhà gia đình Phillips từng sống trước khi nó thành bảo tàng. Đó là một buồng nhỏ, sàn chỉ chừng hai mét mỗi chiều. Tường và trần được phủ kín bằng sáp ong. Giữa trần treo một bóng đèn trần, không chụp.
Ánh sáng từ bóng đèn chạm vào lớp sáp và đổi thành màu vàng mật. Nhưng điều đầu tiên người ta nhận ra khi bước qua cửa không phải là màu. Đó là mùi. Mùi sáp ong ấm, đặc, hơi ngọt, ở khắp nơi trong căn buồng.
Đây là tác phẩm tại chỗ vĩnh viễn đầu tiên của Phillips kể từ Rothko Room năm 1960, và cũng là căn phòng sáp ong vĩnh viễn đầu tiên của Laib trong một bảo tàng.
Phủ tường bằng sáp
Laib làm căn phòng bằng những khối sáp ong lớn. Ông làm nóng sáp, rồi dùng dao trét, máy khò nhiệt và bàn là để phết từng lớp lên tường và trần, dày chừng 2,5 cm hoặc mỏng hơn. Việc làm chậm, đều, gần như lặp lại một cử chỉ hàng nghìn lần.
Sáp là vật liệu mềm, nhạy với hơi ấm. Nó nhận hình theo tay người làm, và giữ lại cách nó đã được phết lên.
Mùi của căn phòng vì thế không đến từ một thiết bị nào. Không có máy phun, không có bình hương. Mùi đến từ chính các bức tường. Nó là tính chất của vật liệu, có mặt mỗi ngày căn buồng mở cửa.
Phillips mô tả cảm giác trong buồng là tức thì và mạnh, một trạng thái thiền định, nơi người ta quên mất mình là ai và đang ở đâu. Nói giản dị hơn: căn buồng nhỏ đến mức người ta phải dừng lại.
Từ y học đến phấn hoa
Wolfgang Laib sinh năm 1950 ở Metzingen, miền nam nước Đức. Ông học y. Năm 1972, ông đến Ấn Độ, và ở đó bắt đầu nghi ngờ con đường của mình. Sau khi tạc tác phẩm đầu tiên, một khối đá hình trứng mà ông gọi là brahmanda, ông bỏ nghề y để làm nghệ thuật.
Từ đó, Laib làm việc với một số ít vật liệu tự nhiên: phấn hoa ông tự tay thu từ đồng cỏ quanh làng, sữa đổ lên mặt đá cẩm thạch, gạo, và sáp ong. Mỗi vật liệu đều gắn với đời sống và sự nuôi dưỡng. Mỗi vật liệu đều có mùi riêng. Có thể đọc thêm về phấn hoa trong bài về Pollen from Hazelnut.
Ông sống ở một ngôi làng gần Biberach, Đức, và có một ngôi nhà thứ hai gần Madurai, miền nam Ấn Độ. Hai nơi ấy hiện diện trong cách ông làm việc: sự kiên nhẫn của người nông dân, và sự tĩnh lặng của những đền thờ nhỏ.
Những căn phòng sáp ong là một nhánh lâu dài trong thực hành của ông. Căn buồng ở Phillips là lần đầu một căn phòng như vậy được đặt vĩnh viễn trong một bảo tàng.
Cạnh Rothko
Tháng 10 năm 2012, Laib lần đầu bước vào Rothko Room của Phillips, căn phòng nhỏ treo bốn bức tranh của Mark Rothko, được Duncan Phillips sắp đặt từ năm 1960. Sau lần ấy, ông nói rằng một căn buồng sáp có mối liên hệ sâu và cởi mở với tranh của Rothko.
Có thể hiểu vì sao. Cả hai căn phòng đều nhỏ, đều ít ánh sáng, đều giữ người xem ở gần. Tranh Rothko bao lấy người đứng trước nó bằng màu. Căn buồng của Laib bao lấy người đứng trong nó bằng mùi.
Hai căn phòng cách nhau hơn nửa thế kỷ, cùng một bảo tàng, cùng một ý muốn: làm một không gian nhỏ đến mức người ta phải chậm lại. Rothko dùng mắt. Laib dùng mũi.
Căn buồng không có gì để mang về. Chỉ có mùi, và mùi thì chỉ ở lại trong trí nhớ.
A chamber in a house
On 2 March 2013, The Phillips Collection in Washington, D.C. opened a new room: Wolfgang Laib's Wax Room. Its full German title is Wohin bist Du gegangen, wohin gehst Du?, meaning: where have you gone, where are you going?
The room sits in the museum's original house, the Phillips family home before it became a museum. It is a small chamber, its floor only about two metres each way. The walls and ceiling are covered in beeswax. A single bare bulb hangs from the ceiling.
The light touches the wax and turns honey yellow. But the first thing you notice on crossing the threshold is not colour. It is smell. Warm, thick, slightly sweet beeswax, everywhere in the chamber.
It was the Phillips's first permanent site specific installation since the Rothko Room of 1960, and Laib's first permanent wax room in a museum.
Walls of wax
Laib built the room from large blocks of beeswax. He warmed the wax and used a spatula, a heat gun and an iron to spread it layer by layer over walls and ceiling, an inch thick or less. The work was slow and even, one gesture repeated thousands of times.
Wax is soft and sensitive to warmth. It takes its shape from the hand that spreads it, and keeps the way it was laid on.
So the smell of the room comes from no device. No diffuser, no vessel of scent. It comes from the walls themselves, a property of the material, present every day the chamber is open.
The Phillips describes the chamber as intense and meditative, a place where one loses awareness of self and place. Put simply: it is small enough that you have to stop.
From medicine to pollen
Wolfgang Laib was born in 1950 in Metzingen, southern Germany. He studied medicine. In 1972 he travelled to India and began to doubt his path. After carving his first work, an egg-shaped stone he called a brahmanda, he left medicine for art.
Since then he has worked with a handful of natural materials: pollen he gathers himself from meadows near his village, milk poured onto marble, rice, and beeswax. Each is tied to life and nourishment. Each has its own smell. On pollen, see the essay on Pollen from Hazelnut.
He lives in a village near Biberach, Germany, with a second home near Madurai in southern India. Both places show in how he works: a farmer's patience, and the stillness of small shrines.
Beside Rothko
In October 2012 Laib visited the Phillips's Rothko Room for the first time, the small room hung with four paintings by Mark Rothko that Duncan Phillips arranged in 1960. Afterwards he said that a wax chamber has a deep and open relationship to Rothko's paintings.
It is easy to see why. Both rooms are small, dim, and keep the viewer close. Rothko's canvases surround the person before them with colour. Laib's chamber surrounds the person inside it with smell.
Two rooms more than half a century apart, in one museum, with one intent: a space small enough that people have to slow down. Rothko used the eye. Laib used the nose.
There is nothing to take away from the chamber. Only the smell, and the smell stays only in memory.
Olfactory Art