Essays · Photography
Jo Spence. The Picture of Health?
Ai cầm máy ảnh, người đó được kể câu chuyện.
Whoever holds the camera gets to tell the story.
© Terry Dennett and courtesy of the Jo Spence Memorial Archive, Ryerson Image Centre, Toronto · Aperture
Từ tiệm ảnh đến ảnh chính trị
Jo Spence bắt đầu như một thợ ảnh thương mại. Từ năm 1967 đến 1974, bà mở một tiệm chụp ảnh trên phố ở London: ảnh cưới, ảnh chân dung gia đình, ảnh thẻ. Bà biết rất rõ người ta muốn trông như thế nào trước ống kính, và biết cách làm cho họ trông như vậy.
Chính kinh nghiệm đó khiến bà nghi ngờ nhiếp ảnh. Những tấm ảnh cưới, ảnh gia đình mà bà chụp mỗi ngày đều theo một khuôn: người phụ nữ phải xinh, phải cười, phải ở đúng chỗ. Từ giữa thập niên 1970, bà chuyển hẳn sang một hướng khác.
Năm 1973, bà cùng lập Children's Rights Workshop ở London. Năm 1974, cùng người bạn đời và cộng sự lâu năm Terry Dennett, bà lập Photography Workshop ngay trong căn hộ của hai người. Bà tự gọi mình là nhiếp ảnh gia giáo dục, hay một người làm văn hoá. Ảnh, với bà, không phải để trang trí. Ảnh là công cụ để đặt câu hỏi về quyền lực, về giới, về giai cấp.
Máy ảnh trong phòng khám
Năm 1982, Spence được chẩn đoán ung thư vú. Bà bước vào hệ thống y tế như mọi bệnh nhân khác: xếp hàng, chờ đợi, bị thăm khám, được thông báo. Và bà nhận ra rằng trong hệ thống ấy, người bệnh gần như không có tiếng nói. Cơ thể họ được nhìn, được đo, được ghi chép, nhưng hiếm khi được hỏi.
Từ năm 1982 đến 1986, bà ghi lại quá trình đó bằng máy ảnh, trong một dự án đặt tên là The Picture of Health?. Dấu hỏi trong tên không phải ngẫu nhiên. Một bức ảnh về sức khoẻ trông như thế nào? Và ai là người có quyền chụp nó?
Bà làm việc cùng nhiếp ảnh gia Maggie Murray. Những tấm ảnh cho thấy cơ thể bà trong phòng bệnh, trên giường, trong những khoảnh khắc mà ảnh y khoa thường bỏ qua: người phụ nữ nhìn lại ống kính, không phải một ca bệnh nằm im.
Dự án cũng ghi lại việc bà tìm đến y học cổ truyền Trung Hoa như một con đường song song với y học phương Tây. Spence không trình bày đó như một câu trả lời. Bà ghi lại nó như một phần của việc tự mình đi tìm, tự mình quyết định.
Đặt mình vào trong khung hình
Cùng thời gian đó, Spence phát triển với nhiếp ảnh gia Rosy Martin một phương pháp làm ảnh dựa trên các buổi tư vấn đồng đẳng. Hai người thay nhau đóng vai, dựng lại những hình ảnh đã in sâu trong đời mình: người mẹ đi làm trong thời chiến, cô dâu trong ngày cưới. Rồi chụp lại. Mục đích là tháo rời những hình mẫu mà xã hội đặt lên người phụ nữ.
Năm 1986, bà xuất bản cuốn Putting Myself in the Picture, một cuốn tự truyện bằng ảnh, vừa riêng tư, vừa chính trị. Tên sách tóm lại cả sự nghiệp của bà: đặt chính mình vào khung hình, thay vì để người khác đặt mình vào đó.
Jo Spence qua đời năm 1992. Những năm cuối, bà vẫn tiếp tục chụp. Ảnh của bà giờ nằm trong các lưu trữ và bảo tàng, và được nhắc đến mỗi khi người ta bàn về cách nhiếp ảnh nhìn cơ thể người bệnh.
Đặt cạnh những chân dung của Peter Hujar trong Portraits in Life and Death, ảnh của Spence cho thấy một khác biệt: ở đây, người nằm trên giường cũng là người cầm máy. Không có khoảng cách nào giữa người bị nhìn và người nhìn.
From high street studio to political image
Jo Spence began as a commercial photographer. From 1967 to 1974 she ran a high street studio in London: weddings, family portraits, passport pictures. She knew exactly how people wanted to look before a lens, and how to make them look that way.
Those years made her distrust photography. The wedding and family pictures she made every day followed a template: the woman must be pretty, smiling, in her proper place. From the mid 1970s she turned in a different direction.
In 1973 she cofounded the Children's Rights Workshop in London. In 1974, with her partner and longtime collaborator Terry Dennett, she set up Photography Workshop in their flat. She called herself an educational photographer, or a cultural worker. For her, a photograph was not decoration. It was a tool for asking questions about power, gender and class.
A camera in the clinic
In 1982 Spence was diagnosed with breast cancer. She entered the medical system like any patient: queuing, waiting, being examined, being told. She realised that inside that system the patient had almost no voice. Bodies were looked at, measured, recorded, but rarely asked.
From 1982 to 1986 she documented the process with a camera, in a project called The Picture of Health?. The question mark is deliberate. What does being well look like in a photograph? And who has the right to take it?
She worked with the photographer Maggie Murray. The images show her body in the ward, on the bed, in moments medical pictures usually leave out: a woman looking back at the lens, not a case lying still.
The project also records her turning to traditional Chinese medicine alongside Western medicine. Spence did not present it as an answer. She recorded it as part of searching for herself and deciding for herself.
Putting herself in the frame
In the same years Spence developed, with the photographer Rosy Martin, a way of making pictures drawn from co-counselling sessions. The two took turns playing roles, restaging images lodged deep in their lives: a mother as a wartime worker, a bride on her wedding day. Then they photographed them. The aim was to take apart the models society places on women.
In 1986 she published Putting Myself in the Picture, an autobiography in photographs, both personal and political. The title sums up her work: placing yourself in the frame rather than letting others place you there.
Jo Spence died in 1992. In her final years she kept photographing. Her pictures now sit in archives and museums, and come up whenever people discuss how photography looks at the sick body.
Set beside Peter Hujar's Portraits in Life and Death, Spence's pictures show one difference: here, the person in the bed is also the person holding the camera. There is no distance between the one seen and the one seeing.
Photography