Essays · Modern Art
László Moholy-Nagy. K VII.
Ánh sáng được dựng lên như một công trình.
Light, built like a structure.
Tate · Tate
Những thanh trong suốt
K VII là một bức tranh sơn dầu có dùng chì than, khổ khoảng 115 x 136 cm, vẽ năm 1922. Trên nền sáng, những thanh dài và mảng hình học đặt chéo nhau. Có thanh đen đặc. Có mảng xám nhạt như kính mờ. Ở chỗ chúng cắt nhau, màu không bị che mà đậm lên, như hai tấm phim đặt chồng trên bàn đèn.
Không có đường chân trời. Không có điểm tụ. Không có vật nào để gọi tên. Mắt không đi vào chiều sâu theo kiểu hội hoạ cổ điển, mà trượt qua lại giữa những lớp nằm gần như sát mặt toan.
Người vợ sau của ông, Sibyl Moholy-Nagy, về sau mô tả loại tranh này là giai đoạn ông chuyển những nghiên cứu về không gian không phối cảnh từ tranh cắt dán giấy sang vải toan. Bà cũng nhắc lại một ý ông từng viết: ông quan tâm đến những lớp phát sáng hơn là những mặt phẳng đặc. Nhìn K VII, ý ấy hiện ra khá rõ. Mỗi thanh giống một tờ giấy mỏng được đặt lên, chứ không phải một mảng màu được trát lên.
Chữ K và con số VII
Cách đặt tên tranh của Moholy-Nagy không hoàn toàn rõ ràng. Theo hồ sơ của Tate, bà Lucia Moholy, vợ đầu của ông, nhớ rằng chữ K là viết tắt của Konstruktion trong tiếng Đức, nghĩa là sự dựng, sự kiến tạo. Bà cũng ghi rằng không chắc con số La Mã phía sau đánh theo thứ tự nào.
Giả thuyết ấy có chỗ dựa. Năm 1924, một bức tranh của ông, nhiều khả năng chính là bức này, được trưng bày ở Berlin với tên Konstruktion KVII. Cùng năm, vài bức cùng kiểu được in trong một niên giám nghệ thuật trẻ với những cái tên như Konstruktion IIc.
Cái tên nói nhiều về cách ông nghĩ. Moholy-Nagy thuộc thế hệ tin rằng nghệ sĩ có thể làm việc như kỹ sư: đo, sắp, lắp. Bức tranh không phải là nơi trút cảm xúc, mà là một bản dựng có cấu trúc. Tinh thần ấy gần với trào lưu Kiến tạo ở Nga, với những mảng hình bay lơ lửng của Malevich, và với những gì sắp diễn ra ở Bauhaus.
Từ Berlin tới Bauhaus
K VII được vẽ khi ông sống ở Berlin. Theo Tate, bức tranh có thể đã có mặt trong triển lãm cá nhân đầu tiên của ông tại phòng tranh Der Sturm mùa đông năm 1922, cuộc triển lãm dẫn tới việc ông được mời dạy ở Bauhaus.
Mùa hè năm 1923, trường Bauhaus ở Weimar mở một cuộc triển lãm lớn. Một bức ảnh chụp căn phòng dành cho Moholy-Nagy cho thấy K VII treo trên tường. Đó là bằng chứng chắc chắn nhất về hành trình ban đầu của bức tranh.
Moholy-Nagy làm nhiều thứ hơn hội hoạ: nhiếp ảnh, chữ in, điêu khắc, thiết kế công nghiệp. Năm 1928 ông rời Bauhaus, lập văn phòng thiết kế riêng ở Berlin. Năm 1933 ông phải rời Berlin. Năm 1935 ông tới London, làm hoạ sĩ thương mại và tham gia một nhóm nghệ sĩ chống phát xít, trưng bày K VIII, bức cùng loạt với K VII. Năm 1937 ông sang Mỹ, cũng là năm tác phẩm của ông bị đem ra chế giễu trong triển lãm Nghệ thuật suy đồi của Hitler.
Bức tranh thì đi một đường khác. Sau khi ông mất, nó qua tay một phòng tranh ở Munich, rồi một phòng tranh ở London, và được Tate mua năm 1961.
Vẽ bằng ánh sáng
Ngày nay, nhìn K VII bên cạnh những bản vẽ kỹ thuật hay những màn hình nhiều lớp, người ta dễ thấy nó quen. Nhưng năm 1922, việc bỏ hẳn vật thể, chỉ giữ lại quan hệ giữa các lớp sáng và tối, vẫn là một đề xuất mới.
Điều đáng nhớ ở bức tranh không nằm ở hình. Những thanh chéo, những hình tròn, những mảng chữ nhật, nhiều hoạ sĩ cùng thời cũng dùng. Điều đáng nhớ là cảm giác trong suốt. Sơn dầu vốn là chất liệu đặc, che phủ. Moholy-Nagy khiến nó trông như kính, như phim, như ánh sáng chiếu qua một tấm màn.
Có thể nói ông vẽ không phải vật mà là cách ánh sáng đi qua vật. Và ánh sáng, với ông, là thứ có thể sắp đặt được, giống như người ta sắp những thanh thép trong một công trình.
Transparent bars
K VII is an oil painting with graphite, roughly 115 by 136 centimetres, made in 1922. On a pale ground, long bars and geometric planes cross one another. Some bars are solid black. Some planes are pale grey, like frosted glass. Where they overlap, the colour is not covered but deepened, like two sheets of film laid on a light box.
There is no horizon. No vanishing point. No object to name. The eye does not travel into depth as in older painting; it slides between layers that sit almost flush with the canvas.
His second wife, Sibyl Moholy-Nagy, later described this kind of picture as the period when he carried his research into non-perspective space from paper collage onto canvas. She recalled his interest in luminous layers rather than dense planes. In K VII that idea is easy to see. Each bar reads like a thin sheet laid down, not a patch of colour pressed on.
The letter K and the number VII
Moholy-Nagy's titles are not entirely clear. According to Tate's records, his first wife Lucia Moholy remembered that K stood for Konstruktion, the German word for construction. She was unsure what the Roman numeral counted.
The idea has support. In 1924 a painting of his, very probably this one, was shown in Berlin as Konstruktion KVII, and several similar works were reproduced that year under names like Konstruktion IIc.
The title says a good deal about how he thought. Moholy-Nagy belonged to a generation that believed an artist could work like an engineer: measure, arrange, assemble. The painting is not a place to pour out feeling but a structure. That spirit sits close to Russian Constructivism, to Malevich's floating planes, and to what was about to happen at the Bauhaus.
From Berlin to the Bauhaus
K VII was painted while he lived in Berlin. Tate notes that it may have been in his first solo exhibition at the Der Sturm gallery in the winter of 1922, the show that led to his appointment at the Bauhaus.
In the summer of 1923 the Bauhaus in Weimar held a major exhibition. A photograph of the Moholy-Nagy room shows K VII on the wall, the firmest evidence of the painting's early life.
He worked far beyond painting: photography, typography, sculpture, industrial design. In 1928 he set up his own design studio in Berlin. In 1933 he was forced to leave. In 1935 he reached London, worked as a commercial artist and showed K VIII, from the same series, in an anti-fascist exhibition. In 1937 he moved to the United States, the same year his work was mocked in Hitler's Degenerate Art exhibition.
The painting took another route. After his death it passed through a Munich gallery and a London gallery, and Tate bought it in 1961.
Painting with light
Today, seen beside technical drawings or layered screens, K VII can look familiar. In 1922, dropping the object entirely and keeping only the relations between light and dark layers was still a new proposal.
What stays is not the shapes. Diagonal bars, circles and rectangles were common among his peers. What stays is the transparency. Oil paint is a dense, covering material. Moholy-Nagy made it look like glass, like film, like light through a screen.
He painted not things but the way light passes through things. And light, for him, could be arranged, the way steel beams are arranged in a building.
Modern Art