Essays · Olfactory Art
Lee Bul. Majestic Splendor.
Kim sa không thối. Con cá thì có.
Sequins do not rot. Fish do.
Photo by Sang-tae Kim; courtesy Art Sonje Center · Hyperallergic
Cá, kim sa, túi nhựa
Năm 1991, nghệ sĩ Hàn Quốc Lee Bul làm Majestic Splendor. Vật liệu gồm cá chết, kim sa, vòng tay cườm loè loẹt, đá quý giả và những chiếc túi nhựa nhỏ. Ở phiên bản đầu, từng con cá được đính kim sa bằng tay.
Cá được trang điểm như một món trang sức, rồi cho vào túi nhựa trong suốt và treo lên tường. Chúng lấp lánh dưới đèn phòng triển lãm. Và trong suốt thời gian triển lãm, chúng thối rữa.
Tác phẩm không che giấu điều này. Nó dựa vào điều này. Mỗi ngày, lớp kim sa vẫn sáng như cũ, còn thịt cá bên dưới thì mềm đi, đổi màu, bốc mùi. Người xem đứng trước một thứ vừa là đồ trang sức vừa là xác chết. Mắt muốn lại gần. Mũi muốn lùi ra. Không ai đứng trước tác phẩm này mà chỉ dùng một giác quan, và cũng không ai rời đi với một cảm giác duy nhất.
Majestic Splendor đã được dựng lại nhiều lần ở các bảo tàng khắp thế giới. Mỗi lần là một mẻ cá mới. Tác phẩm không có một bản duy nhất để bảo quản. Nó chỉ tồn tại khi đang mục.
Hai lần bị gỡ
Năm 1997, một phiên bản của Majestic Splendor được bày trong chuỗi triển lãm Projects của MoMA ở New York. Theo Hyperallergic, mùi hôi nặng đến mức khiến bảo vệ thấy khó chịu thật sự trong người, và lan tới tận khu nhà hàng của bảo tàng. Nguyên nhân chính là một tủ lạnh chứa một phần số cá bị hỏng. Khi phần cá ấy bị lấy ra, Lee rút toàn bộ tác phẩm.
Hai mươi mốt năm sau, năm 2018, Hayward Gallery ở London mở triển lãm lớn về Lee Bul. Majestic Splendor lẽ ra có mặt. Vài giờ trước buổi xem trước, tác phẩm bị gỡ.
Lần này lý do không phải mùi. Những năm gần đây, tác phẩm có thêm kali permanganat, một hoá chất có tính oxy hoá mạnh. Hayward cho biết chất này rất dễ cháy khi gặp một số hoá chất khác. Trong lúc tháo dỡ, một đám cháy đã bùng lên, gây hư hại và khiến triển lãm phải lùi ngày mở.
Hai sự cố cách nhau hai thập kỷ kể cùng một câu chuyện. Bảo tàng là nơi được xây để giữ mọi thứ đứng yên: nhiệt độ ổn định, ánh sáng đo đạc, không khí lọc sạch. Majestic Splendor là một thứ không chịu đứng yên. Mỗi cách để kiềm nó lại, lạnh hay hoá chất, đều có thể tự gây ra vấn đề mới.
Cái đẹp và cái mục
Hyperallergic mô tả tác phẩm như một sự căng thẳng giữa cái đẹp và sự phân huỷ. Cá phân huỷ, kim sa vẫn sáng. Hai thứ ấy không hoà giải được, và tác phẩm để chúng đứng cạnh nhau cho tới hết.
Trong tranh tĩnh vật châu Âu, trái cây chín quá, hoa héo, sọ người là cách nhắc rằng mọi thứ đều qua đi. Người xem nhìn thấy sự mục trên mặt tranh, nhưng không ngửi thấy nó. Lee Bul bỏ lớp sơn đi. Sự mục ở đây là thật, và nó đi vào phổi người xem. Những nghệ sĩ khác, như Anya Gallaccio với hàng nghìn quả táo cũng để vật hữu cơ tự mục ngay trong phòng triển lãm.
Việc trang điểm cho con cá cũng không vô tình. Kim sa, cườm, đá giả là những thứ rẻ tiền được làm cho trông sang. Chúng hứa một vẻ đẹp không hết hạn. Đính chúng lên một thứ chắc chắn sẽ hết hạn là để lời hứa ấy tự lộ ra.
Majestic Splendor đáng nhớ vì nó biến mũi thành người phán xét. Mắt có thể bị kim sa thuyết phục. Mũi thì không. Một tác phẩm bị gỡ khỏi bảo tàng vì mùi của nó là một tác phẩm đã làm đúng việc mình định làm: chứng minh rằng có những sự thật không thể trang trí được.
Fish, sequins, plastic bags
In 1991 the Korean artist Lee Bul made Majestic Splendor. The materials: dead fish, sequins, gaudy beaded bracelets, fake jewels and small plastic bags. In the first version, each fish was sequined by hand.
The fish were dressed like jewellery, sealed in clear plastic bags and hung on the wall. They glittered under the gallery lights. And for the length of the exhibition, they rotted.
The work does not hide this. It depends on it. Each day the sequins shine as before, while the flesh underneath softens, changes colour, and smells. The viewer stands before something that is both ornament and corpse.
Majestic Splendor has been installed many times at institutions around the world. Each time with fresh fish. There is no single object to conserve. The work exists only while it is decaying.
Removed twice
In 1997 a version was shown in MoMA's Projects series in New York. According to Hyperallergic, the stench was so strong that it made guards physically ill and drifted up to the museum restaurant. The main cause was a faulty refrigerator holding some of the fish. When those fish were taken out, Lee withdrew the whole work.
Twenty one years later, in 2018, the Hayward Gallery in London opened a major Lee Bul exhibition. Majestic Splendor was meant to be in it. Hours before the preview, it was removed.
This time the reason was not the smell. In recent years the work had included potassium permanganate, a strong oxidising chemical. The Hayward said the substance is highly flammable in combination with other chemicals. During deinstallation a fire broke out, causing damage and delaying the opening.
Two incidents twenty years apart tell one story. A museum is built to keep things still: steady temperature, measured light, filtered air. Majestic Splendor refuses to stay still. Every attempt to hold it back, cold or chemistry, can create a problem of its own.
Beauty and decay
Hyperallergic describes the work as a tension between beauty and decay. The fish decompose; the sequins keep shining. The two cannot be reconciled, and the work lets them stand side by side to the end.
In European still life painting, overripe fruit, wilting flowers and skulls reminded viewers that everything passes. They saw decay on the canvas but never smelled it. Lee Bul removes the paint. Here the decay is real, and it enters the viewer's lungs. Other artists, such as Anya Gallaccio with her thousands of apples, have also let organic matter decay inside the gallery.
Dressing the fish is not incidental either. Sequins, beads and fake gems are cheap things made to look precious. They promise a beauty that never expires. Pinning them to something certain to expire lets the promise expose itself.
Majestic Splendor stays in memory because it makes the nose the judge. The eye can be persuaded by sequins. The nose cannot. A work removed from a museum because of its smell has done exactly what it set out to do: show that some truths cannot be decorated.
Olfactory Art