Essays · Contemporary Art
Lee Ufan. Relatum.
Tác phẩm không nằm ở đá, cũng không ở thép. Nó nằm ở giữa.
The work is not in the stone, nor in the steel. It lies between.
Solomon R. Guggenheim Museum · Solomon R. Guggenheim Museum
Đá, thép và một khoảng trống
Mùa hè năm 2011, từ ngày 24 tháng 6 đến ngày 28 tháng 9, bảo tàng Solomon R. Guggenheim ở New York mở Marking Infinity, triển lãm hồi cố về Lee Ufan. Triển lãm được sắp theo cách ông làm việc: từng loạt, lặp lại, kéo dài từ những năm 1960 đến hiện tại.
Trong số đó, loạt Relatum là phần dễ nhận ra nhất. Một tảng đá tự nhiên. Một tấm thép công nghiệp. Hai vật đặt trên sàn, gần nhau, không chạm, hoặc chạm rất khẽ. Không có bệ. Không có đục đẽo.
Lee làm loạt này từ năm 1968. Tên của nó là một thuật ngữ triết học, chỉ những đối tượng hay sự kiện mà giữa chúng có một quan hệ. Với ông, cái đáng xem không phải bản thân vật, mà mạng lưới lực mà việc sắp đặt tạo ra trong không gian.
Người xem cũng thuộc về mạng lưới đó. Bước lại gần, đi vòng quanh, đứng lùi ra, mỗi vị trí làm khoảng cách giữa đá và thép đổi nghĩa.
Vật được làm và vật không được làm
Từ thời Mono-ha, Lee gần như chỉ dùng hai vật liệu cho điêu khắc: tấm thép và đá. Sự chọn lựa ấy không ngẫu nhiên.
Thép cứng, nặng, đặc, là thứ dùng để xây nên thế giới hiện đại. Đá, ở trạng thái tự nhiên, thuộc về một nơi nằm ngoài cái tôi và ngoài sự hiện đại. Theo bảo tàng, Lee coi đá như hình ảnh của cái khác, của bên ngoài.
Đặt hai thứ ấy cạnh nhau với độ chính xác cao, Relatum tạo ra một dạng cùng tồn tại kéo dài: giữa cái được làm và cái không được làm, giữa vật chất và những gì vô hình quanh nó.
Một tác phẩm sớm hơn trong triển lãm, trước đây tên Phenomena and Perception A, năm 1969, cho thấy rõ ý ấy. Ba hòn đá đặt trên một dải cao su in vạch như thước dây. Sức nặng của đá kéo giãn và làm dải cao su cong vênh. Thước đo không còn đo đúng. Thứ ta thấy phụ thuộc vào nơi ta đứng.
Một người sống giữa nhiều nơi
Lee Ufan sinh năm 1936 ở miền nam Hàn Quốc. Ông lớn lên qua thời Nhật chiếm đóng và chiến tranh Triều Tiên, cuộc chiến để lại một bán đảo chia đôi năm 1953. Ông học hội hoạ tại Đại học Quốc gia Seoul, rồi sang Nhật và lấy bằng triết học.
Cuối những năm 1960, ông trở thành người đặt nền lý thuyết cho Mono-ha, nghĩa đen là Trường phái của Vật, một phong trào ở Nhật. Ông cũng là một gương mặt quan trọng của tansaekhwa, dòng hội hoạ đơn sắc Hàn Quốc. Suốt bốn mươi năm, ông sống và làm việc giữa Hàn Quốc, Nhật Bản và Pháp.
Song song với điêu khắc là hội hoạ. Trong loạt From Point và From Line, từ năm 1972 đến năm 1984, ông trộn bột khoáng với keo da động vật, chỉ dùng một màu trên nền trắng, xanh cobalt hoặc cam đất. Ông chấm lên toan từ trái qua phải cho tới khi cọ hết màu, rồi lặp lại. Những hàng chấm nhạt dần là một bản ghi của thời gian trôi qua trong một cơ thể.
Khoảng trống không rỗng
Triển lãm kết thúc ở tầng Tower 7 với một căn phòng trống. Lee đặt lên mỗi bức tường trong ba bức tường liền nhau một nét cọ rộng, đặc. Tác phẩm tên Dialogue, space, năm 2011, thuộc loạt Dialogue ông làm từ năm 2006.
Ba nét cọ không lấp căn phòng. Chúng làm khoảng trống trong phòng hiện ra. Người đứng giữa bắt đầu cảm thấy không khí, khoảng cách, nhịp giữa các bức tường.
Đó là điều nối Relatum với mọi phần còn lại của triển lãm. Lee dùng rất ít: một tảng đá, một tấm thép, một nét cọ. Sự tiết chế ấy tạo ra một khoảng trống vừa rỗng vừa đầy, nơi người xem tự bước vào và trở thành một phần của quan hệ. Cũng thép, nhưng theo một hướng ngược lại, là bài về Richard Serra và The Matter of Time.
Stone, steel and a gap
In the summer of 2011, from 24 June to 28 September, the Solomon R. Guggenheim Museum in New York opened Marking Infinity, a retrospective of Lee Ufan. It was arranged the way he works: in series, repeated, spanning the 1960s to the present.
Of these, the Relatum series is the easiest to recognise. A natural stone. An industrial steel plate. Two things on the floor, close, not touching, or touching lightly. No plinth. No carving.
Lee has made the series since 1968. Its title is a philosophical term for objects or events between which a relation exists. For him, what matters is not the object itself but the network of forces the arrangement sets up in space.
The viewer belongs to that network too. Stepping closer, walking around, standing back: each position changes what the distance between stone and steel means.
The made and the not made
Since the Mono-ha period, Lee has kept his sculptural materials almost entirely to steel plates and stones. The choice is not casual.
Steel is hard, heavy, solid, the stuff used to build the modern world. Stone, in its natural state, belongs to somewhere outside the self and outside modernity. According to the museum, Lee treats stone as an image of the other, of the outside.
Placing the two with great precision, Relatum sets up a lasting coexistence: between what is made and what is not, between matter and the invisible things around it.
An earlier work in the show, once titled Phenomena and Perception A, from 1969, makes the idea clear. Three stones rest on a latex band marked like a measuring tape. Their weight stretches and buckles the band. The measure no longer measures true. What you see depends on where you stand.
A life between places
Lee Ufan was born in 1936 in southern Korea. He grew up through the Japanese occupation and the Korean War, which left the peninsula divided in 1953. He studied painting at Seoul National University, then moved to Japan and took a degree in philosophy.
In the late 1960s he became the theoretical voice of Mono-ha, literally School of Things, a Japanese movement. He was also a key figure in tansaekhwa, Korean monochrome painting. For forty years he has lived and worked between Korea, Japan and France.
Painting runs alongside the sculpture. In the From Point and From Line series, 1972 to 1984, he mixed mineral pigment with animal skin glue and used a single colour on white, cobalt blue or burnt orange. He dabbed the canvas left to right until the brush ran dry, then began again. The fading rows are a record of time passing through a body.
An emptiness that is not empty
The exhibition ended on Tower Level 7 in an empty room. On each of three adjoining walls Lee placed one broad, thick brushstroke. The work, Dialogue, space, from 2011, belongs to the Dialogue series he began in 2006.
The three strokes do not fill the room. They make its emptiness visible. Standing in the middle, you start to feel the air, the distances, the rhythm between the walls.
That is what ties Relatum to the rest of the show. Lee uses very little: a stone, a plate of steel, a stroke of paint. That restraint opens a space both empty and full, which viewers step into and become part of the relation. For steel taken in the opposite direction, read Richard Serra and The Matter of Time.
Contemporary Art