Essays · Contemporary Art
Louise Bourgeois. Maman.
Người mẹ được nhớ bằng chính công việc của bà.
A mother remembered through the work of her hands.
Guggenheim Museum Bilbao · Guggenheim Museum Bilbao
Một con nhện đứng cạnh con sông
Ở Bilbao, bên cạnh cây cầu dành cho người đi bộ gần bảo tàng Guggenheim, có một con nhện cao gần mười mét. Kích thước ghi trong bộ sưu tập là 927 x 891 x 1023 cm. Thân bằng đồng, có thép không gỉ, và dưới bụng là một túi chứa những quả trứng bằng đá hoa.
Tám cái chân dài, nhọn, cong như những cây kim. Chúng chạm đất ở tám điểm rất nhỏ, khiến cả khối nặng trông như đang nhón. Người đi dạo có thể bước vào giữa những cái chân, đứng ngay dưới thân nhện, ngẩng lên nhìn túi trứng.
Tác phẩm ra đời năm 1999. Bản ở Bilbao được đúc năm 2001, là bản số hai trong một ấn bản sáu bản, cộng một bản của nghệ sĩ. Những bản khác của Maman đã đứng ở nhiều thành phố, mỗi lần một phông nền khác: bảo tàng, quảng trường, bờ sông.
Lần đầu Maman xuất hiện trước công chúng gắn với Tate Modern năm 2000, trong loạt Unilever Series ở Turbine Hall, khi Louise Bourgeois là nghệ sĩ mở đầu loạt ấy. Từ đó con nhện trở thành hình ảnh được nhớ nhất của bà.
Một cái tên, một nghề
Maman trong tiếng Pháp là mẹ. Bourgeois không đặt cho con nhện một cái tên trừu tượng. Bà gọi thẳng. Bảo tàng Guggenheim Bilbao mô tả tác phẩm như một lời tưởng nhớ người mẹ, một người thợ dệt.
Gia đình Bourgeois ở Pháp làm nghề phục chế thảm dệt. Những tấm thảm cũ được mang về, gỡ từng chỗ rách, nối lại từng sợi. Đó là công việc kiên nhẫn, lặp đi lặp lại, cần mắt tinh và tay đều. Bourgeois lớn lên giữa những khung thảm ấy.
Con nhện cũng làm việc như vậy. Nó giăng lưới, lưới rách thì nó giăng lại. Nó không phàn nàn, không bỏ đi. Nhìn từ góc đó, lựa chọn của Bourgeois không lạ. Bà không tìm một biểu tượng của tình mẹ. Bà tìm một sinh vật có cùng nghề với mẹ mình.
Bảo tàng cũng ghi lại hai mặt của hình ảnh này: con nhện vừa là kẻ che chở vừa là kẻ săn mồi, vừa mạnh vừa mong manh. Túi trứng được gắn một cách chênh vênh dưới bụng. Thứ quý nhất được giữ ở chỗ dễ rơi nhất.
Đứng dưới bụng nhện
Phần lớn điêu khắc công cộng được làm để nhìn từ xa. Maman thì khác. Nó mời người ta đi vào. Khi đứng dưới thân nhện, người xem nhỏ lại. Tỷ lệ này là tỷ lệ của một đứa trẻ đứng cạnh người lớn.
Có người thấy an toàn: một mái che lớn, tám cái cột, một bóng râm. Có người thấy bất an: một con vật đang đứng yên, và không ai biết lúc nào nó sẽ bước. Bourgeois không chọn giùm người xem. Cả hai cảm giác đều đúng, và thường đến cùng lúc.
Chất liệu góp phần vào điều đó. Đồng sẫm màu, bề mặt gồ ghề như vỏ cây hay như da. Đá hoa của những quả trứng thì nhẵn và sáng. Cái cứng và cái mềm, cái tối và cái sáng, đặt cạnh nhau trong một thân thể.
Mưa ở Bilbao rơi lên lưng nhện, chảy xuống theo từng cái chân. Mặt trời chiếu qua, bóng tám cái chân kéo dài trên nền đá. Tác phẩm thay đổi theo giờ trong ngày, như một vật sống ngoài trời.
Vì sao Maman ở lại
Louise Bourgeois làm Maman khi bà đã gần chín mươi tuổi. Cả đời bà làm việc với ký ức tuổi thơ: căn nhà, gia đình, những điều không được nói ra, như trong những căn buồng Cell bà dựng cùng thời kỳ. Con nhện là một trong những hình ảnh bà quay lại nhiều lần, ở nhiều kích thước, trước khi nó đạt tới độ lớn này.
Maman ở lại trong trí nhớ người xem vì nó không giải thích. Không có dòng chữ nào trên thân nhện. Chỉ có cái tên. Người biết câu chuyện về người mẹ thợ dệt sẽ thấy sự dịu dàng. Người không biết vẫn thấy một con vật khổng lồ và cảm giác phải ngẩng đầu lên.
Một tác phẩm về người mẹ, nhưng không có người mẹ nào trong đó. Chỉ có công việc bà để lại.
A spider by the river
In Bilbao, next to the footbridge near the Guggenheim museum, a spider stands almost ten metres tall. The collection lists it at 927 x 891 x 1023 cm. The body is bronze, with stainless steel, and under the belly hangs a sac of marble eggs.
Eight long legs, pointed and curved like needles. They touch the ground at eight small points, so the whole heavy mass seems to stand on tiptoe. People walking by can step between the legs, stand right under the body and look up at the eggs.
The work dates from 1999. The Bilbao piece was cast in 2001, number two in an edition of six plus an artist's proof. Other casts of Maman have stood in many cities, each time against a different backdrop: museums, squares, riverbanks.
Maman first appeared in public in connection with Tate Modern in 2000, as part of the Unilever Series in the Turbine Hall, which Louise Bourgeois opened. Since then the spider has become her best known image.
A name, a trade
Maman is French for mother. Bourgeois did not give the spider an abstract title. She named it directly. The Guggenheim Bilbao describes the work as a tribute to her mother, a weaver.
The Bourgeois family in France restored tapestries. Old hangings came in, torn places were opened, threads were joined again one by one. It was patient, repetitive work that needed sharp eyes and steady hands. Bourgeois grew up among those frames.
A spider works the same way. It spins a web, and when the web tears it spins again. It does not complain or leave. Seen this way, her choice is not strange. She was not looking for a symbol of motherhood. She was looking for a creature with the same trade as her mother.
The museum also notes the two sides of the image: the spider is both protector and predator, both strong and fragile. The egg sac is attached precariously under the body. The most precious thing is kept where it could most easily fall.
Standing under the spider
Most public sculpture is made to be seen from a distance. Maman is different. It invites people in. Under the body, the viewer becomes small, in the proportion of a child beside an adult.
Some feel safe: a large roof, eight columns, shade. Some feel uneasy: an animal standing still, and no one knows when it will move. Bourgeois does not choose for the viewer. Both feelings are true, and they often arrive together.
The materials play their part. The bronze is dark, its surface rough like bark or skin. The marble eggs are smooth and pale. Hard and soft, dark and light, placed together in one body.
Rain in Bilbao falls on the spider's back and runs down each leg. When the sun comes out, the shadows of eight legs stretch across the stone. The work changes with the hour, like a living thing outdoors.
Why Maman stays
Louise Bourgeois made Maman when she was nearly ninety. All her life she worked with childhood memory: the house, the family, what was left unsaid, as in the Cell rooms she built in the same years. The spider was an image she returned to many times, at many sizes, before it reached this scale.
Maman stays in memory because it does not explain itself. There is no text on the body, only the name. Those who know about the weaver mother see tenderness. Those who do not still see a giant animal, and feel the need to look up.
A work about a mother with no mother in it. Only the work she left behind.
Contemporary Art