Essays · Modern Art
Lynda Benglis. Quartered Meteor.
Một lần chảy, được giữ lại bằng chì.
One act of flowing, held in lead.
Tate · Tate
Một khối chì có dáng của chất lỏng
Nhìn từ xa, Quartered Meteor giống một thứ gì đó vừa trào ra rồi đông lại. Những nếp cuộn chồng lên nhau, dày ở chỗ này, mỏng ở chỗ kia, như một dòng vật liệu còn đang tìm chỗ nằm. Lại gần mới thấy nó là kim loại. Tate ghi chất liệu gồm chì và thép, đặt trên một đế thép.
Tên tác phẩm ghi hai mốc: 1969, và đúc năm 1975. Hình thể có từ năm 1969. Phải sáu năm sau nó mới được chuyển sang chì. Giữa hai mốc ấy là một câu hỏi thú vị: một hình được sinh ra từ sự chảy có còn là chính nó khi bị đổi sang một vật liệu không bao giờ chảy ở nhiệt độ phòng?
Chì là kim loại nặng, mềm, xám và đục. Nó không phản chiếu ánh sáng như đồng đánh bóng. Nó hút ánh sáng vào. Một dòng chảy bằng chì vì thế có vẻ rất chậm, như dung nham đã nguội, như một thiên thạch rơi xuống rồi vỡ ra, đúng như cái tên gợi lên.
Để vật liệu tự làm phần của nó
Cuối thập niên 1960, Lynda Benglis nổi tiếng với những tác phẩm đổ. Bà đổ latex màu thẳng xuống sàn, để nó lan ra thành những vũng rực rỡ. Bà đổ bọt polyurethane để nó phồng lên, trào ra và cứng lại. Người nghệ sĩ không cầm cọ. Người nghệ sĩ nghiêng thùng.
Cách làm đó đặt một phần quyết định vào tay vật liệu. Độ đặc, nhiệt độ, độ nghiêng của sàn, sức hút của trái đất cùng nhau tạo ra hình. Benglis chọn chất liệu, chọn chỗ đổ, chọn lúc dừng. Phần còn lại là việc của trọng lực.
Trong một cuộc trò chuyện được Tate đăng lại, Benglis nói bà không muốn đưa nghệ thuật đến một kết luận tối giản. Bà muốn nó dư thừa hơn, nhiều hơn chứ không ít hơn. Bà cũng kể mình đã làm những hình dạng tuyến tính trước bằng thạch cao, rồi sau đó bằng kim loại. Quartered Meteor nằm trên con đường ấy: từ một cử chỉ tức thời sang một vật bền lâu.
Bà còn nói một điều đáng nhớ: bà không mô tả một thứ gì, bà làm ra một cảm giác, một hình. Và các mép của hình ấy tự gợi ra cách đọc, giống như ta nhìn mây, nhìn tán cây, nhìn dáng đất rồi thấy trong đó một điều gì.
Trọng lực như một người cùng làm
Cùng thời, nhiều nghệ sĩ Mỹ đang làm điêu khắc tối giản: khối vuông, tấm kim loại, gạch xếp thẳng hàng trên sàn. Hình của họ được tính trước, gọn và lạnh. Benglis đi hướng ngược lại. Hình của bà không được tính trước. Nó được để cho xảy ra. Cùng thế hệ ấy, Eva Hesse cũng rời khỏi khối cứng để tìm đến vật liệu mềm và hình không đều.
Vì thế Quartered Meteor giữ lại một thứ mà điêu khắc cổ điển thường giấu đi: thời gian của quá trình làm. Nhìn vào những nếp gấp, người xem gần như đoán được thứ tự vật liệu đã chồng lên nhau. Lớp nào đổ trước. Lớp nào trượt lên lớp nào. Chỗ nào vật liệu ngừng lan.
Khi được đúc bằng chì, quá trình ấy bị khoá lại. Không còn gì chảy nữa. Nhưng hình vẫn là hình của một lần chảy. Tác phẩm vì thế mang hai thời gian cùng lúc: khoảnh khắc ngắn của năm 1969 và sự đứng yên không hạn định của kim loại.
Đó là lý do Quartered Meteor vẫn đáng nhìn kỹ hôm nay. Nó không kể câu chuyện nào. Nó chỉ cho thấy một điều giản dị: có những hình thể không đến từ bàn tay, mà đến từ việc vật liệu được phép làm đúng điều nó muốn làm. Người nghệ sĩ đứng bên cạnh, đủ gần để bắt đầu, đủ xa để không can thiệp.
A block of lead shaped like a liquid
From a distance, Quartered Meteor looks like something that has just spilled over and set. Folds pile on one another, thick here, thin there, like a flow of material still looking for a place to rest. Only up close does it read as metal. Tate lists it as lead and steel on a steel base.
The title carries two dates: 1969, and cast in 1975. The form existed in 1969. Only six years later was it carried over into lead. Between those dates sits an interesting question: is a shape born from flowing still itself once it is moved into a material that never flows at room temperature?
Lead is heavy, soft, grey and dull. It does not reflect light the way polished bronze does. It takes light in. A flow made of lead therefore feels very slow, like cooled lava, like a meteor that fell and broke apart, as the title suggests.
Letting the material do its part
In the late 1960s Lynda Benglis became known for poured works. She poured coloured latex straight onto the floor and let it spread into bright pools. She poured polyurethane foam and let it swell, overflow and harden. The artist did not hold a brush. The artist tipped the container.
This way of working hands part of the decision to the material. Viscosity, temperature, the slope of the floor and the pull of the earth make the shape together. Benglis chose the substance, the place and the moment to stop. The rest was gravity's work.
In a conversation published by Tate, Benglis said she did not want to take art to a minimal conclusion. She wanted it to be excessive, about more rather than less. She also described making her linear forms first in plaster and later in metal. Quartered Meteor sits on that path: from an instant gesture to a lasting object.
She said one more thing worth keeping: she was not depicting something, she was making a feeling, a form. The edges suggest their own reading, the way we find things in clouds, in trees, in the shapes of land.
Gravity as a collaborator
At the same time, many American artists were making minimal sculpture: cubes, metal plates, bricks laid in straight lines on the floor. Their forms were calculated, tidy and cool. Benglis went the other way. Her forms were not calculated. They were allowed to happen. In the same generation, Eva Hesse also left the hard block behind for soft materials and irregular forms.
So Quartered Meteor keeps something classical sculpture usually hides: the time of making. Looking at the folds, one can almost guess the order in which the material piled up. Which layer came first. Which slid over which. Where the spreading stopped.
Cast in lead, that process is locked. Nothing flows any more. Yet the shape is still the shape of a flow. The work holds two times at once: a brief moment in 1969 and the open ended stillness of metal.
That is why it still rewards a long look. It tells no story. It shows something plain: some forms do not come from the hand but from a material being allowed to do what it tends to do. The artist stands beside it, close enough to begin, far enough not to interfere.
Modern Art