Essays · Photography
Masahisa Fukase. Karasu.
Nhìn con quạ, thấy người chụp.
Look at the raven, see the photographer.
Michael Hoppen Gallery · Michael Hoppen Gallery
Một cuộc hôn nhân khép lại
Masahisa Fukase sinh năm 1934 ở Bifuka, một thị trấn nhỏ thuộc huyện Nakagawa, Hokkaido, miền bắc Nhật Bản. Ông tốt nghiệp khoa Nhiếp ảnh của Đại học Nihon năm 1956, và từ năm 1968 trở thành nhiếp ảnh gia tự do.
Người phụ nữ xuất hiện nhiều nhất trong ảnh của ông những năm trước đó là vợ ông, Yōko Wanibe. Khi cuộc hôn nhân tan vỡ vào giữa thập niên 1970, Fukase mất đi không chỉ một người bạn đời mà cả đối tượng chính trong ảnh của mình.
Năm 1975, ông bắt đầu một loạt ảnh mới. Lần này không có người mẫu. Chỉ có quạ. Loạt ảnh kéo dài đến năm 1982 và về sau được biết đến với tên tiếng Nhật Karasu, hay tiếng Anh là Ravens.
Quạ, tuyết và bóng tối
Phần lớn ảnh được chụp ở Hokkaido, vùng đất quê ông, và ở những thành phố phủ tuyết. Quạ xuất hiện ở mọi dạng: một con đậu trên cột, một đàn bay tán loạn trên nền trời, một bóng đen lướt qua mái nhà, và cả những con quạ đã chết.
Bên cạnh chúng là những cảnh khác: đường phố đêm, người đi ngược sáng, những dáng hình không rõ mặt. Tất cả được in rất tối. Hạt ảnh thô, độ tương phản mạnh, nhiều khi màu đen nuốt gần hết khung hình, chỉ chừa lại một vệt trắng của tuyết.
Đó không phải cách chụp để ghi lại loài chim. Người xem không học được gì về tập tính của quạ. Những bức ảnh này không nhằm mô tả con vật. Chúng mượn con vật để nói điều khác.
Phòng tranh Michael Hoppen ở London, nơi trưng bày loạt ảnh năm 2016 dưới tên Solitude of Ravens, mô tả nó như một lời than riêng tư, soi lại cái nhìn đang tối dần của chính người chụp.
Trở thành quạ
Con quạ trong văn hóa Nhật mang nhiều nghĩa. Nó là loài chim thông minh, sống gần người, và thường gắn với điềm dữ, cái chết, sự cô độc. Fukase không giải thích chọn quạ vì lý do nào. Nhưng càng chụp, sự đồng nhất giữa người và chim càng rõ.
Đến năm 1982, ông nói rằng mình đã trở thành một con quạ. Câu nói ấy thường được nhắc lại như chìa khóa để đọc cả loạt ảnh. Karasu không phải một bộ ảnh về chim. Nó là một bức tự họa kéo dài bảy năm, trong đó người chụp không bao giờ lộ mặt.
Cách đọc đó giải thích vì sao ảnh vừa đẹp vừa khó nhìn. Mỗi con quạ đứng một mình trên dây điện là một hình ảnh của sự lẻ loi. Mỗi đàn quạ bay tán loạn là một hình ảnh của sự rối bời. Người xem không cần biết tiểu sử cũng cảm được điều đó.
Cuốn sách và những năm sau
Loạt ảnh được in thành sách năm 1986 với tên Karasu. Về sau cuốn sách được tái bản nhiều lần, và nhiều người coi nó là một trong những thành tựu quan trọng nhất của nhiếp ảnh Nhật sau chiến tranh. Ảnh hưởng của nó vẫn thấy rõ trong những thế hệ nhiếp ảnh gia sau này.
Đời Fukase sau đó không yên. Năm 1992, ông bị ngã cầu thang trong một quán bar ở Tokyo, bị tổn thương não nặng và không bao giờ chụp ảnh được nữa. Ông mất năm 2012. Karasu vì thế đọc lại càng thấy nặng: một người đã nhìn thấy trước bóng tối của mình, và đã chụp nó.
Cùng những năm ấy, Fukase còn làm một loạt ảnh khác, gần như ngược lại về tinh thần: Family, những tấm ảnh kỷ niệm của gia đình ông trong studio ở quê. Một bên là đàn chim lẻ ngoài trời lạnh. Một bên là cả nhà đứng chụp chung trước phông nền. Đặt cạnh nhau, chúng cho thấy hai mặt của cùng một người.
Karasu vẫn được trưng bày và nghiên cứu. Nó nhắc người xem một điều giản dị: đôi khi cách rõ nhất để nhìn thấy một người là nhìn thứ họ chọn để nhìn.
A marriage ends
Masahisa Fukase was born in 1934 in Bifuka, a small town in the Nakagawa district of Hokkaido, in northern Japan. He graduated from the photography department of Nihon University in 1956, and became a freelance photographer in 1968.
The woman who appeared most often in his pictures of the preceding years was his wife, Yōko Wanibe. When the marriage broke down in the mid 1970s, Fukase lost not only a partner but the central subject of his photography.
In 1975 he began a new series. This time there was no model. Only ravens. The work continued until 1982 and became known by its Japanese title, Karasu, or in English, Ravens.
Ravens, snow and dark
Most of the pictures were taken in Hokkaido, his home region, and in snow covered cities. The ravens appear in every form: one perched on a pole, a flock scattering across the sky, a dark shape sweeping over a roof, and dead birds too.
Around them are other scenes: streets at night, figures against the light, shapes without faces. Everything is printed very dark. Coarse grain, hard contrast, often black swallowing most of the frame, leaving only a streak of snow.
This is not how one photographs to document a bird. The viewer learns nothing about how ravens behave. These pictures are not describing an animal. They borrow the animal to say something else.
The Michael Hoppen Gallery in London, which showed the series in 2016 as Solitude of Ravens, described it as a private lament, a mirror of the photographer's own darkening outlook.
Becoming a raven
In Japanese culture the crow carries many meanings. It is clever, lives close to people, and is often linked to ill omen, death and solitude. Fukase never explained why he chose ravens. But the more he photographed, the clearer the identification between man and bird became.
By 1982 he said that he had become a raven. The remark is often cited as the key to the whole series. Karasu is not a set of pictures about birds. It is a self portrait seven years long, in which the photographer never shows his face.
Read this way, it is clear why the pictures are both beautiful and hard to look at. Each raven alone on a wire is an image of isolation. Each scattering flock is an image of turmoil. The viewer does not need the biography to feel it.
The book and the years after
The series was published as a book in 1986 under the title Karasu. It has been reissued several times, and many regard it as one of the most significant achievements of postwar Japanese photography. Its influence is still visible in later generations of photographers.
Fukase's life afterwards was not calm. In 1992 he fell down the stairs of a bar in Tokyo, suffered severe brain damage and never photographed again. He died in 2012. Read in that light, Karasu weighs even more: a man who saw his own darkness coming, and photographed it.
In the same years Fukase was making another series, almost opposite in spirit: Family, commemorative portraits of his relatives in the studio back home. On one side, solitary birds in the cold. On the other, a whole family posed before a backdrop. Side by side, they show two faces of one man.
Karasu continues to be exhibited and studied. It reminds us of something simple: sometimes the clearest way to see a person is to look at what they chose to look at.
Photography