Essays · Photography
Mike Mandel và Larry Sultan. Evidence.
Bỏ chú thích đi, bằng chứng trở thành câu hỏi.
Remove the caption, and evidence becomes a question.
© Mike Mandel and Estate of Larry Sultan · SFMOMA
Hai người lục kho
Giữa thập niên 1970, hai nhiếp ảnh gia trẻ ở California, Mike Mandel và Larry Sultan, bắt đầu tìm đến hàng loạt cơ quan nhà nước, trường học và công ty ở Mỹ. Họ xin được xem kho ảnh. Không phải ảnh nghệ thuật, mà ảnh công việc: ảnh chụp để ghi lại một thí nghiệm, một hiện trường, một cuộc thử nghiệm máy móc.
Danh sách những nơi họ tìm đến nghe như một bản đồ của nước Mỹ kỹ thuật thời ấy: Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực, sở cảnh sát San Jose, Bộ Nội vụ Hoa Kỳ, công ty General Atomic, cùng nhiều viện nghiên cứu và doanh nghiệp khác. Họ xem qua một khối ảnh khổng lồ, lật từng hộp, từng tập hồ sơ.
Từ đó, họ chọn ra 59 tấm. Năm 1977, 59 tấm ảnh ấy thành cuốn sách Evidence, và cùng năm được trưng bày tại Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại San Francisco. SFMOMA về sau mua lại một số bản in, trong đó có những tấm ảnh đen trắng bạc gelatin khổ 20 nhân 25 phân, đi vào bộ sưu tập năm 1993.
Không một dòng chú thích
Quyết định quan trọng nhất của Mandel và Sultan là một phép trừ. Họ bỏ hết chú thích. Không ghi ảnh từ đâu, chụp năm nào, để làm gì. Người xem lật sách và chỉ thấy hình.
Và hình thì lạ. Những người mặc đồ công sở đứng cạnh các thiết bị không rõ công dụng. Những vật thể bị đặt vào những tư thế kỳ quặc. Những khung cảnh ngoài trời trống trải, có dấu vết của một can thiệp nào đó mà ta không đoán được. Mỗi tấm từng có lời giải thích đơn giản trong hồ sơ gốc. Tách khỏi hồ sơ, chúng giống cảnh trong một giấc mơ, hoặc một vở kịch không có lời.
Đây là điều thú vị nhất của Evidence. Những tấm ảnh này được làm ra với mục đích khách quan tuyệt đối. Người chụp không nghĩ đến bố cục đẹp hay cảm xúc. Họ chỉ cần ghi lại. Vậy mà khi bị lấy khỏi bối cảnh, chính sự khách quan ấy lại tạo ra cảm giác siêu thực mạnh nhất.
Thứ tự sắp xếp cũng góp phần. Mandel và Sultan đặt các tấm ảnh cạnh nhau sao cho chúng gợi ra những mối liên hệ không có thật. Một chiếc máy ở trang trái như đang nhìn một con người ở trang phải. Người xem bắt đầu tự dựng câu chuyện, dù biết rằng không có câu chuyện nào.
Bằng chứng của cái gì
Cái tên Evidence mang một chút mỉa mai. Bằng chứng là thứ phải chứng minh một điều cụ thể. Nhưng ở đây, bằng chứng mất đi điều nó phải chứng minh. Nó chỉ còn chứng minh rằng đã có ai đó, ở đâu đó, đứng trước một cảnh và bấm máy.
Theo cách ấy, tác phẩm đặt ra một câu hỏi lớn về nhiếp ảnh: ý nghĩa của một tấm ảnh nằm ở trong hình, hay nằm ở chữ đi kèm? Nếu chỉ cần bỏ đi vài dòng chữ để một bức ảnh tài liệu biến thành một câu đố, thì có lẽ phần lớn điều ta nghĩ là mình thấy thật ra là điều ta được bảo.
Evidence cũng nằm trong một dòng chảy lớn hơn của nghệ thuật thập niên 1970, khi nhiều nghệ sĩ dùng ảnh tìm thấy và tư liệu có sẵn thay vì tự chụp. Nghệ sĩ không còn nhất thiết là người tạo hình ảnh. Anh ta có thể là người chọn, người sắp xếp, người đặt câu hỏi cho những hình ảnh đã tồn tại.
Vì sao cuốn sách nhỏ này còn được nhắc
Gần nửa thế kỷ sau, Evidence vẫn thường được nhắc đến như một trong những cuốn sách ảnh quan trọng và khó hiểu nhất. Nó không có ảnh nào do tác giả chụp. Nó không có một dòng giải thích. Nhưng nó thay đổi cách nhiều người nhìn một tấm ảnh tư liệu.
Vài năm sau, Larry Sultan quay sang một kho ảnh gần gũi hơn nhiều: phim gia đình và album của chính cha mẹ mình, trong Pictures from Home. Evidence làm người lạ trở nên bí ẩn. Pictures from Home làm người thân trở nên xa lạ. Hai dự án khác hẳn nhau về chất liệu, nhưng cùng một mối nghi: tấm ảnh kể thật đến đâu.
Evidence không trả lời. Nó chỉ để lại 59 cảnh, mỗi cảnh là một câu hỏi được in trên giấy.
Two people in the archives
In the mid 1970s, two young California photographers, Mike Mandel and Larry Sultan, began approaching a long list of government agencies, universities and companies across the United States. They asked to see their photo files. Not art photographs, but working pictures: images made to record an experiment, a scene, a machine test.
The places they reached read like a map of technical America at the time: the Jet Propulsion Laboratory, the San Jose Police Department, the United States Department of the Interior, the General Atomic Company, and many other institutes and businesses. They went through an enormous mass of images, box by box, file by file.
From that, they chose 59. In 1977 those 59 pictures became the book Evidence, shown the same year at the San Francisco Museum of Modern Art. SFMOMA later acquired prints from the project, including gelatin silver prints of 8 by 10 inches, which entered the collection in 1993.
Not a single caption
Mandel and Sultan's most important decision was a subtraction. They removed every caption. No source, no date, no purpose. The reader turns the pages and sees only pictures.
And the pictures are strange. People in work clothes stand beside equipment of no obvious use. Objects are placed in odd positions. Empty outdoor scenes carry the marks of some intervention we cannot guess. Each once had a plain explanation in its original file. Taken out of the file, they look like scenes from a dream, or a play without words.
This is what makes Evidence so compelling. These images were made to be strictly objective. Whoever took them was not thinking of composition or feeling, only of recording. Yet removed from context, that very objectivity produces the most surreal effect.
The sequence helps. Mandel and Sultan placed the pictures so that they suggest connections that do not exist. A machine on the left page seems to watch a person on the right. The reader starts to build a story, knowing there is none.
Evidence of what
The title carries a little irony. Evidence is supposed to prove something specific. Here it has lost the thing it was meant to prove. It proves only that someone, somewhere, stood before a scene and pressed the shutter.
In that way the work asks a large question about photography: does the meaning of a picture live in the image or in the words beside it? If removing a few lines of text can turn a document into a riddle, perhaps much of what we think we see is really what we are told.
Evidence also belongs to a wider current of 1970s art, when many artists turned to found photographs and existing material instead of taking their own. The artist was no longer necessarily the maker of images. He could be the one who selects, arranges and questions images that already exist.
Why this small book is still remembered
Nearly half a century later, Evidence is still often named among the most important and most puzzling photobooks. It contains no picture taken by its authors and not one line of explanation. Yet it changed how many people look at a documentary photograph.
A few years later, Larry Sultan turned to a much closer archive: the home movies and albums of his own parents, in Pictures from Home. Evidence makes strangers mysterious. Pictures from Home makes family strange. The materials could not be more different, but the doubt is the same: how truthfully does a picture speak.
Evidence does not answer. It leaves 59 scenes, each one a question printed on paper.
Photography