Essays · Photography
Lisa Oppenheim. Smoke.
Khói được in bằng chính lửa đã sinh ra nó.
Smoke printed by the fire that made it.
Aperture · Aperture
Khói trong kho ảnh
Lisa Oppenheim làm việc với những bức ảnh đã có sẵn. Bà tìm trong kho lưu trữ, trong báo chí, trong những hình ảnh người khác đã chụp từ lâu, rồi đặt chúng vào một quá trình mới. Với loạt Smoke, thực hiện trong hai năm 2011 và 2012, bà đi tìm những bức ảnh về các đám cháy.
Nguồn ảnh trải qua gần một thế kỷ. Một bức chụp vụ nổ ở một mỏ dầu năm 1913. Những bức ảnh trinh sát trên không thời Chiến tranh thế giới thứ hai. Những tấm ảnh của phóng viên trong cuộc bạo loạn ở phía bắc London năm 2011.
Oppenheim không giữ nguyên các bức ảnh ấy. Bà chỉ tách ra một chi tiết: cột khói. Toà nhà, người, mặt đất đều bị bỏ lại. Trong tay bà chỉ còn những hình khối xám cuộn lên, không cho biết chúng đến từ đâu, từ năm nào, từ thảm hoạ nào.
Khi bị tách khỏi bối cảnh, khói của một cuộc chiến và khói của một vụ tai nạn công nghiệp trông gần như giống nhau. Cả hai đều cuộn lên, loang ra, mỏng dần ở mép. Oppenheim đặt chúng cạnh nhau như những mẫu vật cùng loài. Câu hỏi về nguyên nhân lùi lại phía sau. Điều còn lại là hình dạng của một thứ đang biến mất, và câu hỏi làm sao giữ được nó trên giấy.
In bằng que diêm
Phần tách ra được chuyển thành phim âm bản trung gian bằng kỹ thuật số. Đến đây, quy trình quay về phòng tối. Nhưng Oppenheim không dùng đèn của máy phóng ảnh như thông thường. Bà phơi sáng tờ giấy bằng lửa thật: que diêm, đèn khò nhà bếp.
Ánh sáng của lửa không đều. Nó chập chờn, nóng, khó đoán. Trong quá trình ấy, hình ảnh bị solarize, tức là một phần tông sáng tối đảo ngược, để lại những mảng bạc lấp lánh cạnh những vùng đen sâu. Bản in cuối cùng trông gần như kim loại.
Tác giả Brian Sholis, viết về Oppenheim trên tạp chí Aperture năm 2013, so những tấm ảnh này với những bản bỏ đi bằng bạc bóng từ loạt Equivalents của Alfred Stieglitz, loạt ảnh mây nổi tiếng đầu thế kỷ hai mươi. Khói của Oppenheim quả thật giống mây. Nhưng mây của Stieglitz là trời, còn khói của bà là dấu vết của một thứ đang cháy dưới mặt đất.
Điều quan trọng nằm ở vòng lặp. Khói sinh ra từ lửa. Tấm ảnh chụp khói. Rồi lửa lại được dùng để in tấm ảnh ấy. Hình ảnh và chất liệu tạo ra hình ảnh trùng làm một.
Ánh sáng đúng loại
Smoke không đứng một mình. Nó thuộc về một chuỗi tác phẩm Oppenheim làm quanh cùng một câu hỏi: nếu một bức ảnh được làm từ ánh sáng, thì dùng đúng thứ ánh sáng mà nó ghi lại để in nó sẽ ra sao?
Năm 2010, với loạt Lunagrams, bà dùng những tấm kính âm bản chụp mặt trăng từ thế kỷ mười chín của John và Henry Draper, rồi phơi bản sao dưới ánh trăng, vào đúng pha trăng như trong ảnh gốc. Năm 2011, với Heliograms, bà lấy một bức ảnh mặt trời chụp ngày 8 tháng 7 năm 1876 và phơi nó dưới ánh nắng vào nhiều thời điểm khác nhau trong năm. Lịch làm việc của bà không đều, nên độ phơi sáng cũng không đều, và chính sự không đều ấy thành một phần của tác phẩm.
Trăng in trăng. Nắng in mặt trời. Lửa in khói. Mỗi lần, Oppenheim trả hình ảnh về đúng nguồn sáng của nó. Bài viết trên Aperture nói bà muốn tìm lại cái huyền diệu của quá trình nhiếp ảnh, thứ dễ bị quên khi ảnh đã thành một thứ có mặt ở khắp nơi.
Nhìn một tấm Smoke, người xem không biết đám cháy nào đã sinh ra cột khói. Nhưng họ biết chắc một điều: tờ giấy trước mặt đã từng ở rất gần ngọn lửa.
Smoke in the archive
Lisa Oppenheim works with photographs that already exist. She searches archives, the press, images others made long ago, and puts them through a new process. For Smoke, made in 2011 and 2012, she looked for photographs of fires.
The sources span nearly a century. A picture of an oil field explosion in 1913. Aerial surveillance images from the Second World War. Journalists' photographs of the 2011 riots in north London.
Oppenheim did not keep these images whole. She isolated one detail: the smoke. Buildings, people, ground were left behind. What remained were grey forms rising, with no sign of where they came from, what year, what disaster.
Cut from their context, the smoke of a war and the smoke of an industrial accident look almost alike. Both billow, spread, thin at the edges. Oppenheim sets them side by side like specimens of one species. The question of cause steps back. What remains is the shape of something disappearing, and the question of how to hold it on paper.
Printed by matchlight
The isolated sections were turned into digital internegatives. Then the process returned to the darkroom. But instead of an enlarger lamp, Oppenheim exposed the paper with real flame: matches, a kitchen torch.
Firelight is uneven. It flickers, it is hot, it is hard to predict. In the process the images were solarised, some tones reversing, leaving shining silver areas beside deep blacks. The final prints look almost metallic.
Writing about Oppenheim in Aperture in 2013, Brian Sholis compared these prints to polished silver outtakes from Alfred Stieglitz's Equivalents, the famous cloud pictures of the early twentieth century. Her smoke does resemble cloud. But Stieglitz's clouds were sky, and her smoke is the trace of something burning on the ground.
What matters is the loop. Smoke comes from fire. A photograph records the smoke. Then fire is used to print that photograph. The image and the material that makes it become one.
The right kind of light
Smoke does not stand alone. It belongs to a sequence of works around one question: if a photograph is made of light, what happens when it is printed with the very light it records?
In 2010, for Lunagrams, she used nineteenth century glass plate negatives of the moon by John and Henry Draper, and exposed copies under moonlight in the matching lunar phase. In 2011, for Heliograms, she took a photograph of the sun made on 8 July 1876 and exposed it to sunlight at different times through the year. Her schedule was irregular, so the exposures were too, and that irregularity became part of the work.
Moon prints moon. Sun prints sun. Fire prints smoke. Each time Oppenheim returns an image to its own source of light. The Aperture piece describes her aim as recovering the magic of the photographic process, something easily forgotten once images are everywhere.
Looking at a Smoke print, we do not know which fire produced it. But we know one thing for sure: the paper in front of us was once very close to a flame.
Photography