Essays · Photography
Larry Sultan. Pictures from Home.
Ảnh gia đình là một câu chuyện cả nhà cùng đồng ý kể.
A family photo is a story everyone agrees to tell.
© Estate of Larry Sultan · SFMOMA
Một người con về nhà
Đầu thập niên 1980, Larry Sultan bắt đầu một dự án nghe rất đơn giản: chụp cha mẹ mình. Ông bà sống ở miền Nam California, trước ở vùng ngoại ô Los Angeles, sau ở một ngôi nhà gần Palm Springs. Sultan đi đi về về dọc bờ biển California, mỗi lần ở lại vài ngày, mang theo máy ảnh.
Dự án kéo dài từ năm 1983 đến năm 1992. Kết quả là loạt ảnh Pictures from Home, và cuốn sách cùng tên in năm 1992. Trong sách, ảnh màu khổ lớn Sultan chụp được đặt cạnh những khung hình trích từ phim gia đình quay nhiều năm trước, cạnh những mẩu hội thoại, những đoạn Sultan tự viết, và đồ lưu niệm của gia đình.
Đề tài là cha mẹ ông, và cuộc theo đuổi giấc mơ Mỹ của họ trong những ngôi nhà ngoại ô: bãi cỏ, hồ bơi, phòng khách trải thảm, chiếc ti vi. Nhưng đề tài sâu hơn là chính việc chụp ảnh gia đình. Một gia đình tự kể về mình bằng ảnh như thế nào, và điều gì bị bỏ ra ngoài khung.
Người mẹ tạo dáng
Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại San Francisco, SFMOMA, giữ một tấm trong loạt ảnh: My Mother Posing for Me, năm 1984. Đây là một bản in màu chromogenic, khổ khoảng 72 nhân 87 phân.
Tên ảnh đã nói gần hết. Người mẹ đang tạo dáng cho con trai. Không phải một khoảnh khắc bắt gặp, mà một khoảnh khắc được dàn xếp, và cả hai người trong cuộc đều biết điều đó. Tấm ảnh ghi lại cùng lúc hai thứ: một người phụ nữ trong nhà mình, và sự tự ý thức của bà trước ống kính.
Sultan không giấu phần dàn dựng. Ông mô tả việc cộng tác với cha mẹ như một cách phá bỏ ranh giới giữa thực và hư cấu, giữa đời tư và công chúng. Ảnh của ông vì vậy luôn đứng giữa hai chỗ: không hẳn tư liệu, không hẳn sân khấu.
Người xem nhìn những tấm ảnh ấy và thấy một gia đình bình thường. Nhưng càng nhìn lâu, càng thấy sự lúng túng. Một bàn tay đặt không tự nhiên. Một ánh mắt nhìn đi chỗ khác. Một khoảng trống giữa hai người đứng cạnh nhau. Những chi tiết nhỏ ấy là nơi câu chuyện thật đi qua.
Hai lớp thời gian
Phần đặc biệt nhất của Pictures from Home là những khung hình trích từ phim gia đình. Đó là những thước phim gia đình quay khi các con còn nhỏ: sinh nhật, ngày nghỉ, những buổi chiều ngoài sân. Mọi người cười với máy quay. Mọi thứ đều sáng.
Đặt cạnh những khung phim ấy, ảnh Sultan chụp hàng chục năm sau có một sắc độ khác. Cha mẹ ông đã già. Căn nhà yên hơn. Người cha, sau khi nghỉ hưu, có nhiều thời gian ở nhà hơn bao giờ hết, và dường như không biết làm gì với thời gian ấy.
Hai lớp hình ảnh nói chuyện với nhau. Phim gia đình là câu chuyện gia đình muốn kể về mình. Ảnh của Sultan là câu chuyện người con nhìn thấy khi quay lại. Không lớp nào hoàn toàn đúng. Cả hai đều là cách dựng.
Rồi còn lớp thứ ba: tiếng nói của cha mẹ. Trong sách, họ bình luận về ảnh con chụp. Họ không phải lúc nào cũng đồng ý với cách mình được thể hiện. Tác phẩm giữ lại cả những bất đồng ấy. Nó không chỉ là chân dung cha mẹ, mà là biên bản của một cuộc trò chuyện về quyền kể chuyện.
Vì sao cuốn album này đáng nhớ
Nhiếp ảnh gia đình thường được xem là thứ riêng tư, nghiệp dư, không thuộc về bảo tàng. Sultan lấy đúng chất liệu ấy và cho thấy nó phức tạp đến đâu. Mỗi album gia đình là một huyền thoại nhỏ, được dựng bằng những gì được chọn để chụp và những gì được chọn để quên.
Trước đó, Sultan đã cùng Mike Mandel làm Evidence, một cuốn sách ghép từ ảnh lưu trữ của các cơ quan khoa học và cảnh sát, trình bày không chú thích. Hai dự án đi hai hướng ngược nhau. Evidence lấy ảnh của người lạ và làm chúng trở nên bí ẩn. Pictures from Home lấy người thân nhất và làm họ trở nên xa lạ. Cả hai cùng hỏi một câu: một tấm ảnh thật sự chứng minh điều gì?
Câu trả lời của Pictures from Home không dứt khoát. Tấm ảnh chứng minh rằng có một buổi chiều, trong một phòng khách ở California, một người mẹ đã đứng cho con mình chụp. Phần còn lại là điều người xem tự điền vào.
A son comes home
In the early 1980s, Larry Sultan began a project that sounds simple: photographing his parents. They lived in Southern California, first in the suburbs of Los Angeles, later in a house near Palm Springs. Sultan travelled up and down the California coast, staying a few days each time, camera in hand.
The project ran from 1983 to 1992. It became the series Pictures from Home and a book of the same name, published in 1992. In the book, Sultan's large colour photographs sit beside stills from old home movies, fragments of conversation, his own writing and family memorabilia.
The subject is his parents and their pursuit of the American dream in suburban houses: lawn, pool, carpeted living room, television. The deeper subject is family photography itself. How a family tells itself in pictures, and what is left outside the frame.
The mother poses
The San Francisco Museum of Modern Art holds one image from the series: My Mother Posing for Me, 1984, a chromogenic print about 72 by 87 centimetres.
The title says almost everything. A mother is posing for her son. It is not a moment caught but a moment arranged, and both people know it. The picture records two things at once: a woman in her own home, and her self awareness before the lens.
Sultan did not hide the staging. He described working with his parents as a way to break down the line between reality and fiction, between private and public. His pictures stand between the two: not quite document, not quite theatre.
At first glance they show an ordinary family. The longer one looks, the more unease appears. A hand placed a little stiffly. A gaze that drifts away. A gap between two people standing side by side. The real story passes through these small details.
Two layers of time
The most striking part of Pictures from Home is the stills from home movies. They were shot when the children were small: birthdays, holidays, afternoons in the yard. Everyone smiles at the camera. Everything is bright.
Beside those frames, the photographs Sultan took decades later have another tone. His parents have aged. The house is quieter. The father, now retired, has more time at home than ever and seems unsure what to do with it.
The two layers talk to each other. The home movie is the story the family wanted to tell about itself. Sultan's photograph is the story the son sees on his return. Neither is simply true. Both are constructions.
Then there is a third layer: the parents' own voices. In the book they comment on their son's pictures, and they do not always like how they are shown. The work keeps those disagreements. It is less a portrait of parents than a record of a conversation about who gets to tell the story.
Why this album matters
Family photography is usually seen as private and amateur, not the stuff of museums. Sultan took exactly that material and showed how complex it is. Every family album is a small myth, built from what is chosen to be photographed and what is chosen to be forgotten.
Earlier, Sultan and Mike Mandel had made Evidence, a book assembled from archive photographs of scientific agencies and police, shown without captions. The two projects move in opposite directions. Evidence takes pictures of strangers and makes them mysterious. Pictures from Home takes the closest people and makes them strange. Both ask what a photograph really proves.
Pictures from Home gives no firm answer. The picture proves that one afternoon, in a living room in California, a mother stood still for her son. The rest the viewer fills in.
Photography