Essays · Photography
Sohrab Hura. Life is Elsewhere.
Ở lại cũng là một cách nhìn.
Staying is also a way of looking.
© Sohrab Hura · Magnum Photos
Mùa hè năm 1999
Mùa hè năm 1999, mẹ của Sohrab Hura được chẩn đoán mắc tâm thần phân liệt thể hoang tưởng cấp. Khi ấy anh mười bảy tuổi. Bệnh đến theo chu kỳ: có những giai đoạn bà gần như bình thường, có những giai đoạn bà thu mình vào nỗi sợ và sự nghi ngờ.
Vài năm sau, Hura bắt đầu cầm máy ảnh. Chủ đề đầu tiên và lâu dài nhất của anh nằm ngay trong nhà: mẹ anh, con chó Elsa, và những căn phòng họ sống cùng nhau.
Những tấm ảnh trong Life is Elsewhere được chụp trong khoảng từ năm 2005 đến năm 2011. Đó là ảnh đen trắng, nhiều tấm chụp trong nhà, nhiều tấm chụp trên đường đi xa. Dự án về sau trở thành một phần của một công trình lớn hơn mà Hura gọi là Sweet Life.
Ngôi nhà và những ổ khoá
Trong ảnh, ngôi nhà có những bức tường tróc sơn. Cửa có nhiều ổ khoá. Ánh sáng lọt vào qua khe rèm. Những chi tiết ấy không được giải thích, nhưng người xem hiểu: căn nhà đi theo nhịp của người mẹ. Khi bà khép lại, căn nhà khép lại.
Elsa có mặt ở khắp nơi. Nó là con cưng của cả nhà. Khi người mẹ trở nặng, con chó cũng bị ảnh hưởng: nó sống trong cùng bầu không khí ấy, cùng những cánh cửa đóng. Nó là sinh vật thứ ba trong ngôi nhà, và là chứng nhân lặng lẽ nhất.
Hura không chụp để minh hoạ một căn bệnh. Anh chụp mẹ mình như một người: lúc bà đứng bên cửa sổ, lúc bà ngủ, lúc bà ngồi với con chó. Căn bệnh có mặt, nhưng không chiếm hết khung hình.
Chụp người thân là một việc khó. Người chụp không thể đứng ngoài. Mỗi lần giơ máy lên là một lần chọn: nhìn, hay giúp; ghi lại, hay bỏ máy xuống. Những tấm ảnh trong Life is Elsewhere mang theo sức nặng của lựa chọn ấy. Chúng không lạnh. Chúng cũng không than thở. Chúng chỉ ở gần, rất gần.
Cuộc sống ở nơi khác
Tên tập ảnh nói về một mong muốn đi xa. Và Hura có đi. Trong sách có những tấm chụp ở Varkala miền nam Ấn Độ, ở Campuchia, ở Lào, ở Port Hedland vùng Pilbara nước Úc, ở Pháp, ở Hà Lan. Đó là những chuyến đi của một người trẻ muốn thoát khỏi ngôi nhà nặng nề.
Nhưng các tấm ảnh chụp ở xa không tách khỏi các tấm chụp ở nhà. Chúng nằm xen kẽ nhau. Một bãi biển, rồi một căn phòng tối. Một con đường, rồi khuôn mặt người mẹ. Cuộc sống ở nơi khác hoá ra vẫn mang theo cuộc sống ở đây.
Hura từng nói anh muốn nối đời mình với thế giới anh nhìn thấy, gom những mảnh vỡ của đời mình lại thành một bức ghép hình, và qua đó tìm được sự hoà giải. Life is Elsewhere là những mảnh đầu tiên của bức ghép ấy.
Một cuốn sách tự làm
Năm 2015, Hura tự xuất bản Life is Elsewhere dưới tên nhà xuất bản riêng của mình, Ugly Dog. Sách bìa cứng, 144 trang, 84 ảnh đen trắng, in 600 bản. Xen giữa các trang ảnh là những dòng chữ viết tay của chính anh. Cuốn sách được đề tặng mẹ anh.
Tấm ảnh cuối cùng trong sách là người mẹ và Elsa ngủ cạnh nhau trên giường, dưới một tấm chăn. Sau tất cả những cánh cửa khoá và những chuyến đi xa, cuốn sách kết thúc bằng một hình ảnh yên lặng.
Đặt cạnh Mother's của Ishiuchi Miyako, ta thấy hai cách chụp một người mẹ. Ishiuchi chụp đồ vật mẹ để lại sau khi bà mất: son môi, áo lót, giày. Hura chụp người mẹ còn sống, ngay trong những ngày khó khăn nhất. Một bên là dấu vết của sự vắng mặt. Một bên là sự có mặt, được giữ lại trước khi nó đổi khác.
Life is Elsewhere không hứa hẹn điều gì. Nó chỉ cho thấy một người con đã ở đó, đủ lâu để nhìn.
Summer 1999
In the summer of 1999, Sohrab Hura's mother was diagnosed with acute paranoid schizophrenia. He was seventeen. The illness is cyclical: there are periods when she is close to her old self, and periods when she withdraws into fear and suspicion.
A few years later Hura took up the camera. His first and longest subject was at home: his mother, the dog Elsa, and the rooms they shared.
The pictures in Life is Elsewhere were made between about 2005 and 2011. They are black and white, many taken inside the house, many on journeys away from it. The project later became part of a larger body of work Hura calls Sweet Life.
The house and its locks
In the pictures the walls are peeling. The doors carry several locks. Light slips in through gaps in the curtains. None of this is explained, yet the viewer understands: the house follows the mother's rhythm. When she closes up, the house closes up.
Elsa is everywhere. She is the darling of the house. When the mother's condition worsens, the dog is affected too: she lives in the same air, behind the same closed doors. She is the third creature in the house, and its quietest witness.
Hura does not photograph to illustrate an illness. He photographs his mother as a person: standing by a window, sleeping, sitting with the dog. The illness is present, but it does not fill the frame.
Photographing family is hard. The photographer cannot stand outside. Every time the camera comes up there is a choice: to look or to help, to record or to put the camera down. The pictures in Life is Elsewhere carry the weight of that choice. They are not cold. Nor do they complain. They simply stay close, very close.
Life somewhere else
The title speaks of a wish to be far away. And Hura did travel. The book includes pictures from Varkala in south India, from Cambodia, Laos, Port Hedland in Australia's Pilbara, France and the Netherlands. These are the journeys of a young man trying to get out of a heavy house.
Yet the pictures from far away are not kept apart from those at home. They are interleaved. A beach, then a dark room. A road, then the mother's face. Life elsewhere turns out to carry life here with it.
Hura has said he wanted to connect his own life with the world he sees, to gather the broken fragments of his life into a kind of jigsaw, and through it reach some reconciliation. Life is Elsewhere is the first set of pieces.
A self published book
In 2015 Hura self published Life is Elsewhere under his own imprint, Ugly Dog. A hardback of 144 pages with 84 black and white photographs, in an edition of 600. Handwritten notes by Hura run between the pictures. The book is dedicated to his mother.
The final picture shows the mother and Elsa asleep together in bed, under a blanket. After all the locked doors and far journeys, the book ends on a quiet image.
Beside Ishiuchi Miyako's Mother's, two ways of photographing a mother appear. Ishiuchi photographed what her mother left behind after her death: lipstick, underwear, shoes. Hura photographed his mother alive, in her hardest days. One is the trace of absence. The other is presence, kept before it changes.
Life is Elsewhere promises nothing. It only shows that a son was there, long enough to see.
Photography