Essays · Olfactory Art
Pamela Rosenkranz. She Has No Mouth.
Thứ không có miệng vẫn nói được bằng mùi.
What has no mouth can still speak through smell.
Exhibition view of "Symbionts", MIT List Visual Arts Center, 2022. Photo Dario Lasagni/Courtesy MIT List Visual Arts Center · Art in America
Một vũng cát màu hồng
Tháng 4 năm 2017, Pamela Rosenkranz mở triển lãm cá nhân đầu tiên tại Sprüth Magers ở Berlin, kéo dài từ ngày 29 tháng 4 đến ngày 17 tháng 6. Triển lãm và tác phẩm trung tâm cùng mang một tên: She Has No Mouth.
Trên sàn là một lượng lớn cát màu hồng, trải thành một vũng thấp, như má người ửng đỏ. Nhiều người nhìn vào sẽ nghĩ ngay đến cát vệ sinh cho mèo. Phía trên, đèn LED chiếu một thứ ánh sáng xanh mà gallery gọi là màu xanh của giữa trưa. Trong không gian có tiếng một con mèo kêu.
Và cát toả mùi. Nó được tẩm civetone, một chất có mùi xạ rất nồng. Cát, ánh sáng, âm thanh và mùi làm thành một căn phòng không có ai, nhưng đầy dấu hiệu của một con vật.
Civetone và con mèo lớn
Civetone là một hợp chất mùi xạ, tên gọi gắn với cầy hương, loài vật từng là nguồn của nó. Ngày nay chất này được tổng hợp và dùng trong nhiều sản phẩm gia dụng lẫn nước hoa cao cấp. Một trong số đó là Obsession for Men của Calvin Klein.
Theo gallery, civetone được cho là tác động đến hành vi của mèo. Obsession for Men có sức hút mạnh đến mức thường được dùng để dụ những loài mèo hoang cỡ lớn như báo đốm tới gần. Một chai nước hoa bán cho đàn ông để quyến rũ người khác, hoá ra cũng nói được ngôn ngữ của một loài thú săn.
Rosenkranz đã chạm tới chuỗi liên hệ này trước đó, trong Infection, tác phẩm dựa trên toxoplasma, một ký sinh trùng mèo truyền sang người mà gallery ước tính có ở khoảng 30% dân số thế giới. Ở She Has No Mouth, trọng tâm dịch đi. Bà không nhìn vào thứ sống bên trong cơ thể ta. Bà nhìn vào cách ta và con mèo đọc nhau, qua hình và qua mùi.
Một nhân vật không có miệng
Tên triển lãm lấy từ Hello Kitty, nhân vật mèo hoạt hình của Nhật Bản. Hello Kitty không có miệng. Theo lời giải thích thường được nhắc lại, điều này để người dùng có thể gửi vào nhân vật những cảm xúc riêng tư của mình. Nó không nói, nên nó có thể là bất cứ điều gì ta muốn.
Rosenkranz đọc chi tiết ấy như một mô hình tiêu dùng. Một gương mặt trống để ta điền vào. Một con mèo dễ thương, màu hồng, được sản xuất hàng loạt. Vũng cát hồng trên sàn cũng là một bề mặt như thế: mềm, trống, im lặng. Nhưng nó không trung tính. Nó phát ra một mùi có thể điều khiển một con vật.
Đi kèm là loạt tranh Pattern Tension. Rosenkranz cắt những bức ảnh tìm được từ Google Images, rồi phủ lên đó nhiều lớp sơn acrylic trong suốt mang màu da, như một lớp da ba chiều, xốp. Màu sơn gợi cả màu da người lẫn màu cát và đất của vùng châu Phi cận Sahara, nơi theo gallery những con mèo lớn đầu tiên từng săn người. Hai chiếc loa thông minh Amazon Echo cũng có mặt, mang tên Conversation With A Cat và Prey.
Ai đang dụ ai
Đặt tất cả cạnh nhau, căn phòng trở thành một cái bẫy lật ngược. Ngày xưa, mèo lớn săn tổ tiên của con người trên những vùng đất màu cát. Ngày nay, con người nuôi mèo trong nhà, mua cát cho chúng, mua đồ chơi hình mèo không có miệng, xịt lên người một mùi mà mèo lớn nhận ra.
Ranh giới giữa người săn và con mồi trở nên mờ. Ta nghĩ mình chọn một mùi vì ta thích. Rosenkranz gợi ý rằng có thể chính mùi đã chọn ta, bằng những con đường cũ hơn ý thích rất nhiều.
Năm 2022, She Has No Mouth được đưa vào triển lãm Symbionts: Contemporary Artists and the Biosphere tại MIT List Visual Arts Center, một triển lãm về sự sống chung giữa các loài. Ở đó, vũng cát hồng đứng cạnh tác phẩm của nhiều nghệ sĩ khác cùng nhìn vào quan hệ giữa các sinh vật. Nó nhắc rằng quan hệ giữa các loài không chỉ diễn ra trong phòng thí nghiệm. Nó diễn ra trong phòng khách, trong một chai nước hoa, trong một khay cát.
A pool of pink sand
In April 2017 Pamela Rosenkranz opened her first solo exhibition at Sprüth Magers in Berlin, running from 29 April to 17 June. The show and its central installation shared a name: She Has No Mouth.
On the floor lay a large supply of pink sand, spread into a low pool like a blush. Many viewers thought at once of cat litter. Above, LED lights cast what the gallery called a high noon blue. The sound of a cat's meow played in the space.
And the sand gave off a smell. It carried civetone, a compound with a heavy musky odour. Sand, light, sound and smell made a room with no one in it, yet full of signs of an animal.
Civetone and the big cat
Civetone is a musky compound named after the civet, the animal it once came from. Today it is synthesised and used in household products and luxury perfumes. One of them is Calvin Klein's Obsession for Men.
According to the gallery, civetone is believed to influence the behaviour of cats. Obsession for Men is so potent that it is often used to draw large wild cats such as jaguars. A perfume sold to men for attracting people turns out to speak the language of a predator too.
Rosenkranz had touched this chain before in Infection, a work built on toxoplasma, a parasite passed from cats to humans that the gallery estimates infects around 30% of the world's population. In She Has No Mouth the focus shifts. She is not looking at what lives inside us. She is looking at how we and cats read each other, by image and by smell.
A character without a mouth
The title comes from Hello Kitty, the Japanese cartoon cat. Hello Kitty has no mouth. The usual explanation is that this lets consumers project their own private feelings onto her. She does not speak, so she can be whatever we want.
Rosenkranz reads this as a model of consumption. A blank face for us to fill in. A cute, pink, mass produced cat. The pink sand on the floor is a surface like that: soft, blank, silent. Yet it is not neutral. It gives off a smell that can steer an animal.
Alongside it hung the Pattern Tension paintings. Rosenkranz cut out photographs found through Google Images and covered them with layers of transparent skin toned acrylic, like a porous, three dimensional skin. The colours recall human skin and the sand and earth of sub Saharan Africa, where, as the gallery puts it, cats first hunted humans. Two Amazon Echo speakers were also shown, titled Conversation With A Cat and Prey.
Who is luring whom
Taken together, the room becomes an inverted trap. Long ago, big cats hunted our ancestors on sand coloured land. Now we keep cats indoors, buy litter for them, buy mouthless cat toys, and spray ourselves with a smell big cats recognise.
The line between hunter and prey blurs. We think we choose a smell because we like it. Rosenkranz suggests the smell may have chosen us, by routes far older than taste.
In 2022 She Has No Mouth was included in Symbionts: Contemporary Artists and the Biosphere at the MIT List Visual Arts Center, an exhibition about life shared between species. There the pink pool sat among works by other artists looking at relations between living things. It was a reminder that relations between species do not happen only in laboratories. They happen in living rooms, in a perfume bottle, in a tray of sand.
Olfactory Art