Essays · Olfactory Art
Pope.L. Claim (Whitney Version).
Một con số cũng có mùi, nếu nó làm bằng thịt.
A number has a smell, if it is made of meat.
Photo Maximilíano Durón/ARTnews · ARTnews
Một căn phòng màu hồng
Tháng 3 năm 2017, Whitney Biennial mở cửa ở Whitney Museum of American Art, New York. Trên một tầng triển lãm có một khối phòng vuông, mặt ngoài sơn hồng, mặt trong sơn xanh bạc hà. Người xem có thể đi vòng quanh nó, rồi bước vào bên trong như vào một gallery riêng.
Cả mặt trong lẫn mặt ngoài của các bức tường được phủ bằng một lưới đều đặn, từ sàn lên trần. Mỗi ô trong lưới là một lát xúc xích bologna, loại thịt nguội rẻ tiền quen thuộc trong bữa trưa của người Mỹ. Tổng cộng 2.755 lát.
Trên mỗi lát thịt, Pope.L gắn một tấm ảnh chân dung nhỏ, photocopy, chụp một người New York bất kỳ. Tác phẩm có tên Claim (Whitney Version).
Ở một góc, trên tường, có một đoạn văn bản của nghệ sĩ, đặt cạnh một chai MD 20/20, loại rượu vang trái cây rẻ tiền. Gần đó còn có một bài thơ ngắn, tả những lát thịt đang rỉ mỡ.
Một phép đếm cố tình lệch
Con số 2.755 không phải ngẫu nhiên. Theo văn bản đi kèm, số lát bologna được tính dựa trên tỷ lệ người Do Thái trong dân số New York. Những gương mặt trên thịt được nói là đại diện cho họ.
Nhưng cũng chính văn bản ấy thừa nhận rằng phương pháp tính có phần sai lệch, và sai lệch có chủ ý. Những người trong ảnh được chụp ngẫu nhiên. Không ai biết họ có phải người Do Thái hay không. Tấm ảnh không nói được điều đó.
Đây là cốt lõi của Claim. Tác phẩm dựng lên một hệ thống trông rất khoa học: lưới đều, con số chính xác, mỗi người một ô. Rồi nó cho thấy hệ thống ấy rỗng thế nào. Việc gán một bản sắc cho một gương mặt, việc biến một nhóm người thành một tỷ lệ phần trăm, đều là những phép tính dựa trên giả định.
Tên tác phẩm, Claim, vừa có nghĩa là tuyên bố, vừa có nghĩa là đòi quyền sở hữu. Ai có quyền tuyên bố một người thuộc về nhóm nào? Ai đang đòi gì ở đây?
Thịt khô dần, mùi đổi dần
Bologna được để nguyên trên tường suốt kỳ triển lãm. Theo thời gian, những lát thịt khô lại, cong vênh, co rút. Mỡ và nước thịt rỉ xuống, chảy vào những khay đặt dưới chân tường.
Nghệ sĩ nhấn mạnh rằng thịt đang được ướp khô trong không khí, không phải đang thối. Trong tiếng Anh, động từ chỉ việc ướp thịt ấy cũng là động từ chỉ việc làm lành một vết thương, một căn bệnh. Một lát thịt đang được làm cho bền, và cùng lúc một vết thương xã hội đang chờ được làm lành. Pope.L để hai nghĩa ấy nằm cạnh nhau, không giải quyết.
Mùi là phần không thể tránh của tác phẩm. Báo chí thời điểm ấy ghi nhận mùi nồng trong và quanh căn phòng hồng. Người xem có thể không đọc văn bản, không nhìn kỹ các gương mặt. Nhưng họ không thể không ngửi.
Khi thịt cong lại, những tấm ảnh gắn trên đó cũng cong theo. Gương mặt méo đi, khó nhận ra. Dấu hiệu nhận dạng mà hệ thống cố gắn lên mỗi người dần bị chính vật liệu xoá.
Một nghệ sĩ của những vật khó chịu
Pope.L, tên đầy đủ William Pope.L, là nghệ sĩ người Mỹ nổi tiếng với những màn trình diễn bò trên phố, trong đó ông bò bằng tay và gối qua những con đường New York. Ông thường dùng những vật liệu rẻ, dễ hỏng, dễ gây khó chịu, thường là đồ ăn hằng ngày. Chúng mang theo tầng nghĩa về giai cấp, chủng tộc, cơ thể.
Claim (Whitney Version) mang về cho ông giải Bucksbaum năm 2017, giải thưởng Whitney trao cho một nghệ sĩ của kỳ Biennial.
Có thể đọc thêm về một tác phẩm khác của ông trong bài về The Beginning of the World.
Ở Claim, Pope.L không nói bằng khẩu hiệu. Ông để một vật bình thường, một lát thịt nguội, làm việc theo đúng bản chất của nó: khô đi, chảy mỡ, và bốc mùi. Người xem tự đi từ mùi ấy tới câu hỏi.
A pink room
In March 2017 the Whitney Biennial opened at the Whitney Museum of American Art in New York. On one floor stood a square room, pink on the outside, mint green inside. Visitors could walk around it, then step in as into a gallery of its own.
The walls, inside and out, were covered in an even grid from floor to ceiling. Each cell was a slice of bologna, the cheap cold cut familiar from American lunches. 2,755 slices in all.
To each slice Pope.L attached a small photocopied portrait of a New Yorker photographed at random. The work is called Claim (Whitney Version).
On one wall hung a text by the artist, next to a bottle of MD 20/20, a cheap fruit wine. Nearby was a short poem describing slices weeping fat.
A deliberately crooked count
The number 2,755 is not arbitrary. According to the accompanying text, the count of slices was based on the percentage of Jewish people in New York's population. The faces on the meat are said to represent them.
Yet the same text admits that the method is somewhat off, on purpose. The people in the photographs were chosen at random. No one knows whether they are Jewish. A photograph cannot say.
This is the core of Claim. It builds a system that looks scientific: an even grid, an exact figure, one person per cell. Then it shows how hollow the system is. Assigning an identity to a face, turning a group of people into a percentage, are calculations built on assumptions.
The title means both to assert and to take possession. Who has the right to declare which group a person belongs to? Who is claiming what?
Drying meat, shifting smell
The bologna stayed on the wall for the whole show. Over time the slices dried, warped and shrank. Fat and juices dripped into basins set below.
The artist stressed that the meat was curing in the air, not rotting. In English, the word for preserving meat this way is also the word for making a wound or an illness well. A slice of meat being made to last, and a social wound waiting to be made well. Pope.L left both meanings side by side, unresolved.
Smell is the part of the work no one can avoid. Press at the time noted a strong odour in and around the pink room. Visitors might skip the text and ignore the faces. They could not avoid smelling.
As the meat curled, the photographs curled with it. Faces warped and grew hard to read. The identifying mark the system had pinned on each person was slowly erased by the material itself.
An artist of uncomfortable things
Pope.L, born William Pope.L, was an American artist known for his crawl performances, in which he moved on hands and knees through New York streets. He often used cheap, perishable, uncomfortable materials, often everyday food. They carry meanings of class, race and the body.
Claim (Whitney Version) won him the 2017 Bucksbaum Award, which the Whitney gives to one artist in the Biennial. For another of his works, see the essay on The Beginning of the World.
In Claim, Pope.L speaks without slogans. He lets an ordinary thing, a slice of cold cut, act according to its nature: drying, dripping, smelling. The viewer travels from that smell to the question alone.
Olfactory Art