Essays · Photography
Rinko Kawauchi. Illuminance.
Hai tấm ảnh đặt cạnh nhau nói điều mà một tấm không nói được.
Two pictures side by side say what one cannot.
Aperture · Aperture
Một cuốn sách, không phải một bộ ảnh
Illuminance ra đời năm 2011. Đó là một cuốn sách ảnh của Rinko Kawauchi, nhiếp ảnh gia Nhật sinh năm 1972 ở tỉnh Shiga. Bà học thiết kế đồ hoạ và nhiếp ảnh tại Đại học Nghệ thuật và Thiết kế Seian trước khi theo nghề chụp ảnh. Đến nay bà đã in hơn hai mươi lăm cuốn sách ảnh.
Với Kawauchi, cuốn sách không phải nơi chứa những tấm ảnh đã xong. Nó là chính tác phẩm. Thứ tự các trang, tấm nào đứng bên trái, tấm nào bên phải, tấm nào lật sang mới thấy, đều là quyết định của người làm. Một bức ảnh trong Illuminance có nghĩa khác khi đứng một mình trên tường triển lãm.
Mười năm sau lần in đầu, năm 2021, nhà xuất bản Aperture in lại Illuminance thành một ấn bản kỷ niệm. Bản mới giữ nguyên trình tự ảnh gốc của Kawauchi, và thêm bài viết của giám tuyển David Chandler, triết gia Masatake Shinohara và giám đốc sáng tạo của Aperture là Lesley A. Martin. Việc giữ nguyên thứ tự cho thấy người làm sách hiểu rằng đó là phần không được đụng tới.
Những thứ không ai chụp
Nội dung của Illuminance rất gần: ánh sáng, cử chỉ, những chi tiết vụn của một ngày. Loại khoảnh khắc mà ai cũng đã đi ngang qua. Không có nhân vật chính dẫn dắt, không có địa danh để nhận ra, không có sự kiện để kể lại.
Những khoảnh khắc ấy đa số người chụp sẽ bỏ qua vì chúng quá nhỏ để kể thành chuyện. Kawauchi dừng lại ở đó. Ánh sáng trong ảnh bà thường dịu và hơi nhạt, màu hơi sáng hơn thật một chút, như nhìn qua một lớp không khí mỏng. Tên cuốn sách, Illuminance, là một thuật ngữ vật lý: độ rọi, lượng ánh sáng rơi xuống một bề mặt. Cái tên nói thẳng đối tượng thật của cuốn sách: không phải vật, mà là ánh sáng khi nó chạm vào vật.
Aperture mô tả cuốn sách bằng ba yếu tố: những cử chỉ được quan sát kỹ, chi tiết đời thường, và một bảng màu được chọn lọc tinh. Ba yếu tố ấy không có gì phô trương. Sức nặng của chúng chỉ hiện ra khi đi cùng nhau, trang này sang trang khác.
Có một điều đáng để ý trong cách chọn tên ấy. Độ rọi không phụ thuộc vào vật được chiếu. Một tờ giấy trắng hay một hòn sỏi xám, nếu cùng đứng dưới một nguồn sáng, nhận cùng một lượng ánh sáng. Cái khác nhau là cách mỗi bề mặt đáp lại. Kawauchi chụp chính sự đáp lại ấy: cách nước bắt sáng khác cách da bắt sáng, cách lá bắt sáng khác cách tường bắt sáng. Mỗi trang là một bề mặt khác nhau đứng dưới cùng một thứ ánh sáng.
Nhịp của những trang lật
Đọc một cuốn sách như Illuminance giống nghe một bản nhạc không lời. Hai trang đối diện có thể nối với nhau bằng hình dạng, bằng màu, bằng độ sáng, hay chỉ bằng một cảm giác khó gọi tên. Không có chú thích nào giải thích vì sao chúng đứng cạnh nhau. Người xem tự cảm thấy mối nối, hoặc không. Cả hai đều là một cách đọc.
Đó là lý do cuốn sách được nhắc đến nhiều trong giới nhiếp ảnh sau khi ra đời. Năm 2012, Kawauchi được đưa vào danh sách chung khảo giải Deutsche Börse Photography Prize. Trước đó bà đã nhận giải Kimura Ihei năm 2002 và giải Infinity của International Center of Photography năm 2009.
Nhưng ngoài giải thưởng, điều còn lại sau khi gấp sách là một cách nhìn. Sau Illuminance, một vệt nắng trên sàn bếp có vẻ đáng chú ý hơn một chút. Cuốn sách không đưa ta đến nơi nào mới. Nó trả ta về những nơi quen thuộc, với đôi mắt chậm hơn.
Mười năm trước đó, trong Utatane, Kawauchi đã bắt đầu tìm cái kỳ lạ trong những điều nhỏ. Illuminance cho thấy bà vẫn ở lại với câu hỏi ấy, và học cách xếp câu trả lời thành một nhịp dài hơn.
A book, not a set of pictures
Illuminance appeared in 2011. It is a photobook by Rinko Kawauchi, a Japanese photographer born in 1972 in Shiga Prefecture. She studied graphic design and photography at Seian University of Art and Design before taking up photography as her work. She has since published more than twenty five books.
For Kawauchi, a book is not a container for finished photographs. It is the work itself. The order of pages, which image sits left, which right, which only appears when the page turns, are all her decisions. A photograph from Illuminance means something different hung alone on a gallery wall.
Ten years after the first printing, in 2021, Aperture reissued Illuminance as an anniversary edition. It keeps Kawauchi's original sequence and adds texts by the curator David Chandler, the philosopher Masatake Shinohara and Aperture's creative director Lesley A. Martin. Keeping the sequence intact shows an understanding that this is the part not to be touched.
Things no one photographs
The contents of Illuminance are close at hand: light, gestures, the small scraps of a day. The kind of moment everyone has walked past. No protagonist to follow, no landmark to recognise, no event to recount.
Most photographers would pass these moments by as too small to make a story. Kawauchi stops there. The light in her pictures is often soft and slightly pale, the colour a little brighter than life, as if seen through a thin layer of air. The title, Illuminance, is a term from physics: the amount of light falling on a surface. It names the book's real subject plainly. Not things, but light at the moment it meets things.
Aperture describes the book through three elements: closely observed gestures, everyday detail and a finely chosen palette. None of them is showy. Their weight appears only together, page after page.
There is something worth noticing in that choice of title. Illuminance does not depend on what is lit. A sheet of white paper and a grey pebble under the same source receive the same amount of light. What differs is how each surface answers. Kawauchi photographs that answer: water catching light differently from skin, a leaf differently from a wall. Each page is another surface standing under the same light.
The rhythm of turning pages
Reading a book like Illuminance is like listening to music without words. Facing pages may be joined by shape, by colour, by brightness, or only by a feeling hard to name. No caption explains why they sit together. The viewer feels the connection, or does not. Both are ways of reading.
That is why the book was so widely discussed after it appeared. In 2012 Kawauchi was shortlisted for the Deutsche Börse Photography Prize. She had already received the Kimura Ihei Award in 2002 and the International Center of Photography's Infinity Award in 2009.
Beyond prizes, what stays after the book is closed is a way of seeing. After Illuminance, a patch of sun on a kitchen floor seems a little more worth noticing. The book does not take us anywhere new. It returns us to familiar places with slower eyes.
A decade earlier, in Utatane, Kawauchi had begun looking for the strange inside small things. Illuminance shows her still with that question, learning to arrange its answers into a longer rhythm.
Photography