Essays · Contemporary Art
Robert Gober. Untitled.
Một mẩu da nhỏ đủ để ta biết có người ở đó.
A small patch of skin is enough to know someone is there.
Tate · Tate
Một cẳng chân ở góc phòng
Robert Gober làm tác phẩm này trong khoảng từ năm 1989 đến năm 1992. Nó không có tên. Tate, nơi giữ tác phẩm, ghi đơn giản là Untitled.
Thứ người xem thấy là một cẳng chân người, từ đầu gối trở xuống, thò ra từ chân tường, sát mặt sàn. Chân mặc một ống quần vải sẫm màu, đi tất len xám và một chiếc giày da buộc dây. Giữa ống quần và chiếc tất lộ ra một khoảng da có lông.
Kích thước tác phẩm khoảng 30 x 16 x 51,5 cm. Tức là cỡ một cẳng chân thật. Không phóng to, không thu nhỏ.
Theo Tate, chất liệu gồm sáp, gỗ, da thuộc, vải và tóc người. Mỗi thứ có mặt vì một lý do cụ thể. Giày là da thuộc, quần và tất là vải, và phần chân là sáp.
Sáp ong và từng sợi lông
Gober kể lại cách làm khá rõ. Phần chân là một bản đúc bằng sáp ong đã tẩy trắng, lấy khuôn từ chính cẳng chân của ông. Lông trên chân là tóc người thật, mua từ một nhà cung cấp tóc giả.
Từng sợi được cấy vào sáp khi sáp còn ấm, từng sợi một, bằng một dụng cụ mà ông và những người làm cùng tự chế ra trong phòng làm việc, sau nhiều lần thử và hỏng.
Cách làm ấy giải thích vì sao tác phẩm gây cảm giác bất an đến vậy. Sáp có độ trong mờ gần giống da. Lông mọc ra đúng hướng, đúng mật độ. Người xem không nhìn thấy một bức tượng, mà thấy một cái chân. Rồi mới nhận ra nó không thuộc về ai.
Theo Tate, đây là một trong khoảng mười tác phẩm chân mà Gober làm trong hai năm. Chúng giống nhau về ý, khác nhau về cách đặt: có chân nằm, có chân chìa ra từ tường, có chân mang những vật lạ gắn vào.
Hai ký ức
Gober nói loạt tác phẩm này đến từ hai ký ức.
Ký ức đầu tiên là một câu chuyện mẹ ông kể khi ông còn nhỏ. Bà từng là y tá. Có lần trong phòng mổ, người ta trao cho bà một cái chân vừa bị cắt. Đứa trẻ nghe chuyện ấy và giữ nó lại.
Ký ức thứ hai đến khi ông đã lớn. Trên một chuyến bay, người ngồi cạnh bắt chéo chân, và ống quần kéo lên để lộ một dải da trần giữa quần và tất. Một hình ảnh rất nhỏ, rất bình thường, nhưng đủ để ở lại.
Tác phẩm đặt hai ký ức ấy chồng lên nhau. Một bên là cơ thể bị cắt rời, một bên là một khoảnh da riêng tư vô tình lộ ra nơi công cộng. Cái chân ở góc phòng là cả hai: vừa như bị cắt khỏi một người, vừa như một người đang ngồi phía sau bức tường mà ta chỉ thấy một phần.
Cái thường ngày trở nên lạ
Gober thường làm việc với những vật rất quen: bồn rửa, cánh cửa, chiếc giường, một bao giấy báo. Ông làm lại chúng bằng tay, chậm và kỹ, cho tới khi chúng trông giống thật nhưng không dùng được. Cái chân này thuộc cùng một hướng. Nó là thứ ta thấy mỗi ngày, đặt ở chỗ ta không ngờ tới.
Những năm cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990, khi Gober làm loạt chân này, cũng là những năm đại dịch AIDS lấy đi nhiều người trong giới nghệ thuật ở New York. Nhiều người viết về ông đã đọc những cơ thể bị cắt rời trong tác phẩm của ông gắn với nỗi mất mát ấy. Tác phẩm không nói thẳng điều gì. Nó để lại một khoảng trống cho người xem.
Tate đã đưa tác phẩm vào những triển lãm về cái kỳ dị và cái siêu thực, như Mike Kelley: The Uncanny ở Tate Liverpool năm 2004. Từ năm 2024, nó có một phòng riêng trong trưng bày Materials and Objects ở Tate Modern.
Vật liệu sáp nối tác phẩm với một mạch khác trong nghệ thuật đương đại, nơi sáp ong được dùng vì chính sự sống của nó, như căn phòng phủ sáp của Wolfgang Laib. Ở Gober, sáp không toả ra khắp phòng. Nó thu lại trong một mẩu da nhỏ, nằm sát sàn, ở chỗ mà người ta thường không nhìn.
A leg in the corner
Robert Gober made this work between 1989 and 1992. It has no title. Tate, which holds it, lists it simply as Untitled.
What the viewer sees is a human leg, from the knee down, emerging from the base of a wall, close to the floor. It wears dark trousers, a grey wool sock and a laced leather shoe. Between trouser and sock there is a strip of hairy skin.
The work measures about 30 by 16 by 51.5 centimetres. The size of a real leg. Not enlarged, not reduced.
Tate lists the materials as wax, wood, leather, fabric and human hair. Each is there for a reason. The shoe is leather, the trousers and sock are fabric, the leg is wax.
Beeswax, one hair at a time
Gober has described the process plainly. The leg is a bleached beeswax cast of his own lower leg. The hair is real human hair, bought from a wig supplier.
Each hair was pushed into the warmed wax one by one, with a tool he and his assistants devised in the studio after much trial and error.
That process explains why the work is so unsettling. Wax has a translucency close to skin. The hairs grow in the right direction and density. The viewer does not see a sculpture; they see a leg. Only then do they realise it belongs to no one.
According to Tate, it is one of about ten leg works Gober made over two years. They share an idea and differ in placement: some lie down, some project from walls, some carry strange objects attached to them.
Two memories
Gober has said the series came from two memories.
The first was a story his mother told him when he was small. She had been a nurse. Once, in an operating theatre, she was handed a leg that had just been amputated. The child heard this and kept it.
The second came as an adult. On a flight, a fellow passenger crossed their legs, and the trouser rode up to show a sliver of bare skin between hem and sock. A tiny, ordinary sight, but one that stayed.
The work lays these two memories over each other. One is a body cut apart; the other is a private patch of skin exposed by accident in public. The leg in the corner is both: severed from someone, and also like a person sitting behind the wall of whom we see only a part.
The everyday made strange
Gober often works with very familiar things: sinks, doors, a bed, a bundle of newspapers. He remakes them slowly and carefully until they look real but cannot be used. The leg belongs to the same line. It is something we see every day, placed where we do not expect it.
The late 1980s and early 1990s, when Gober made these legs, were also the years when AIDS was taking many lives in the New York art world. Many writers have read the severed bodies in his work in relation to that loss. The work states nothing directly. It leaves a space for the viewer.
Tate has shown the work in exhibitions on the uncanny and the surreal, such as Mike Kelley: The Uncanny at Tate Liverpool in 2004. Since 2024 it has had its own room in the Materials and Objects display at Tate Modern.
The wax links the work to another thread in contemporary art, where beeswax is used for its own living quality, as in Wolfgang Laib's wax lined room. In Gober, the wax does not fill a room. It shrinks into a small patch of skin near the floor, in the place people usually do not look.
Contemporary Art