Essays · Olfactory Art
Sean Raspet tại Various Small Fires.
Mùi rừng, nhưng rêu thì do người viết lại.
A forest smell, from moss that people rewrote.
Photo for Hyperallergic · Hyperallergic
Một khu vườn xếp hàng
Năm 2021, Sean Raspet có triển lãm cá nhân đầu tiên ở Los Angeles, tại gallery Various Small Fires trên đại lộ North Highland, Hollywood. Triển lãm kéo dài tới ngày 11 tháng 9 năm ấy.
Người xem bước vào sân trước. Ở đó, những dây bìm bìm leo lên ba khung giàn hình chữ nhật, xếp cạnh nhau. Nhà phê bình Caroline Ellen Liou viết trên Hyperallergic rằng chúng đứng như một bộ tranh ba tấm theo lối tối giản. Một số tác phẩm trong đó mang tên Orange Noah Morning Glory.
Bên trong, các chậu cây được treo thành hàng, khoảng cách đều đặn. Trong một phòng có một bình khí CO2. Ở phía sau, một tấm rêu thỉnh thoảng phả ra một làn mùi hoắc hương rất nhẹ.
Tất cả được bày gọn gàng, gần như vô trùng. Không có đất vương vãi, không có lá rụng. Thiên nhiên hiện ra như một mẫu vật trong phòng thí nghiệm, và đó là chủ ý.
Ba dự án, một chất liệu
Theo Various Small Fires, triển lãm gồm ba dự án liên quan tới nhau, và chất liệu chung của chúng là carbon: tăng lên, luân chuyển, và được thu giữ.
Dự án thứ nhất là các loài cây đã được cho tiếp xúc với phóng xạ và các chất gây đột biến hoá học, để tạo ra những đột biến gen ngẫu nhiên. Thông cáo của triển lãm mô tả đây là những thử nghiệm do nghệ sĩ tiến hành, nhằm tìm những biến đổi có thể giúp cây thích nghi tốt hơn với khí hậu đang thay đổi.
Dự án thứ hai là một tấn CO2 đã được lấy ra khỏi khí quyển bằng công nghệ thu khí trực tiếp từ không khí. Trong phòng trưng bày, nó chỉ là một bình khí. Nhưng nó đại diện cho một lượng không khí khổng lồ đã được lọc qua.
Dự án thứ ba là tấm rêu. Đây là một hệ thống lọc không khí sinh học, làm từ rêu đã được biến đổi gen bằng cách đưa vào gen của cây hoắc hương và một số loài hoa. Rêu liên tục tạo ra các phân tử patchoulol và linalool, cho một mùi đất, thoảng hoa, gợi đến mặt đất trong rừng.
Mỗi dự án rút carbon khỏi khí quyển ở một quy mô và một nhịp khác nhau. Cây làm chậm, máy làm nhanh, rêu vừa lọc vừa toả mùi.
Trưng bày thiên nhiên nghĩa là gì
Câu hỏi này là tựa bài viết của Hyperallergic, và cũng là câu hỏi triển lãm để lại. Ta quen nghĩ văn minh và thiên nhiên là hai phía đối lập. Raspet bày chúng chung một phòng mà không phân biệt được đâu là phía nào.
Raspet vốn làm việc với phân tử mùi từ lâu. Ở những dự án trước, như Residuals, anh đã hứng không khí của chính phòng gallery trong bảy ngày, rồi cô đặc mùi nền ấy lên tường. Không khí, thứ ta coi là trống, hoá ra có mùi và có thể được thu giữ. Ở Various Small Fires, anh quay lại với không khí, nhưng lần này qua sinh vật sống. Rêu không còn chỉ là rêu. Nó là một bộ máy sinh hoá được lập trình để phả ra một mùi cụ thể.
Điều đó có thể làm người xem khó chịu, hoặc tò mò, hoặc cả hai. Mùi hoắc hương ấy dễ chịu. Nhưng biết nguồn gốc của nó, ta phải tự hỏi: mùi rừng ta yêu có còn là mùi rừng không, nếu con người viết ra nó?
Theo nhà phê bình, triển lãm cài những vấn đề chính trị quan trọng vào chính bầu không khí ta hít thở. Carbon, khí hậu, di truyền: đó là những đề tài lớn, nhưng ở đây chúng hiện ra dưới dạng một làn mùi nhẹ ở cuối phòng. Triển lãm đáng nhớ vì nó không lên tiếng. Nó để không khí nói.
A garden in rows
In 2021 Sean Raspet had his first solo exhibition in Los Angeles, at Various Small Fires on North Highland Avenue in Hollywood. It ran until 11 September that year.
Visitors entered through the courtyard. There, morning glory vines climbed three rectangular trellises set side by side. The critic Caroline Ellen Liou, writing in Hyperallergic, likened them to a minimalist triptych. Some of the works carry the title Orange Noah Morning Glory.
Inside, potted plants hung in neat rows at even intervals. One room held a canister of carbon dioxide. At the back, a moss panel released a faint whiff of patchouli now and then.
Everything was arranged cleanly, almost sterile. No spilled soil, no fallen leaves. Nature appeared as a laboratory specimen, and that was the point.
Three projects, one material
According to Various Small Fires, the exhibition brought together three related projects whose shared material was carbon: increased, circulated and captured.
The first was a set of plants exposed to radiation and chemical mutagens to produce random genetic mutations. The press release described these as experiments by the artist, looking for changes that might help plants adapt to a shifting climate.
The second was a metric ton of CO2 removed from the atmosphere by direct air capture. In the gallery it was just a canister. But it stood for an enormous volume of air that had been filtered.
The third was the moss. It is a biological air filtration system made of moss genetically engineered with genes from patchouli and other flowering plants. The moss continually produces the molecules patchoulol and linalool, giving an earthy, slightly floral smell that recalls a forest floor.
Each project draws carbon out of the air at a different scale and pace. Plants slowly, machines quickly, the moss filtering and scenting at once.
What does it mean to exhibit nature
That question is the title of the Hyperallergic review, and it is the question the exhibition leaves behind. We tend to think of civilisation and nature as opposite sides. Raspet puts them in one room without letting us tell which side is which.
Raspet has long worked with scent molecules. In earlier projects, such as Residuals, he sampled the air of the gallery itself for seven days and concentrated that background smell onto the walls. Air, which we treat as empty, turned out to have a smell and could be captured. At Various Small Fires he returns to air, this time through living things. The moss is no longer only moss. It is a biochemical device programmed to give off a particular smell.
That may unsettle visitors, or intrigue them, or both. The patchouli smell is pleasant. Knowing its origin, we have to ask: is the forest smell we love still a forest smell if people wrote it?
The critic observes that the show embeds pressing political questions in the very air we breathe. Carbon, climate, genetics: large subjects, here appearing as a faint smell at the back of a room. The exhibition stays in mind because it does not raise its voice. It lets the air speak.
Olfactory Art