Essays · Olfactory Art

Sylvie Fleury. Aura Soma.

Dầu và nước nằm cạnh nhau, không bao giờ thành một.

Oil and water sit side by side and never become one.

Sylvie Fleury, Aura Soma: 102 lọ nhỏ chứa dầu và nước nhiều màu xếp thành hàng

Museum Tinguely, Basel · Museum Tinguely


Một bức tường lọ màu

Aura Soma là một tác phẩm năm 2002 của Sylvie Fleury, nghệ sĩ Thuỵ Sĩ sinh ở Genève. Nó gồm 102 lọ nhỏ, mỗi lọ 50 ml, xếp thành hàng, đi kèm bốn hộp đèn chiếu sáng.

Trong mỗi lọ là dầu và nước. Hai chất này không hoà vào nhau, nên mỗi lọ tự chia thành hai tầng màu, trên một màu, dưới một màu. Các lọ khác nhau về màu, và cũng khác nhau về mùi.

Nhìn từ xa, tác phẩm giống một kệ hàng trong cửa hàng mỹ phẩm. Nhìn gần, nó giống một bảng màu của hoạ sĩ, chỉ là màu được đóng chai thay vì bóp ra từ tuýp. Ánh đèn từ các hộp đèn làm chất lỏng sáng lên, như thể mỗi lọ có một nguồn sáng riêng bên trong.

Tác phẩm hiện thuộc bộ sưu tập nghệ thuật Mercedes-Benz. Năm 2015, nó được trưng bày tại Museum Tinguely ở Basel, trong triển lãm Belle Haleine, The Scent of Art.

Cái tên mượn từ một trào lưu

Aura-Soma là tên một hệ thống thương mại có thật. Trong hệ thống ấy, người tư vấn xác định lọ dầu và nước nào hợp với tính cách của từng khách. Mỗi tổ hợp màu và mùi vì thế được coi như một bức chân dung riêng của một con người.

Fleury lấy nguyên cái tên ấy làm tên tác phẩm. Theo bảo tàng Tinguely, tác phẩm bàn về những hiện tượng thời thượng quanh tâm linh, và những trào lưu dùng mùi hương để tìm sự cân bằng cho tinh thần. Những trào lưu ấy, vào đầu những năm 2000, đã thành một thị trường lớn với cửa hàng, sản phẩm và ngôn ngữ riêng.

Fleury không làm phóng sự về thị trường ấy. Bà làm một việc khác: bà lấy vật của nó, đặt vào phòng trưng bày, và để người xem tự thấy chúng trông như thế nào khi không còn lời tư vấn đi kèm.

Không còn ai đọc màu cho mình, các lọ chỉ còn là các lọ. Đẹp, sáng, nhiều màu. Và lặng im về ý nghĩa.

Giữa kệ hàng và bảo tàng

Sylvie Fleury nổi tiếng với cách đưa đồ tiêu dùng vào nghệ thuật: túi mua sắm, mỹ phẩm, đồ thời trang, những thứ gắn với ham muốn mua sắm và vẻ ngoài. Aura Soma nằm trong mạch ấy. Nhưng nó cũng nói chuyện với lịch sử nghệ thuật.

Cách các lọ được xếp thành khối đều đặn gợi đến những tác phẩm treo tường của Donald Judd, nhà điêu khắc tối giản người Mỹ, người thích những đơn vị giống nhau lặp lại. Bộ sưu tập Mercedes-Benz còn đọc tác phẩm như một bảng màu ba chiều, theo truyền thống nghệ thuật cụ thể và kiến tạo, nơi màu được nghiên cứu như một chất liệu thuần tuý.

Như vậy, cùng một bức tường lọ có thể được đọc theo hai cách. Như một kệ hàng của trào lưu tâm linh. Hoặc như một tác phẩm tối giản về màu. Fleury không bắt người xem chọn. Bà để hai cách đọc tồn tại cùng lúc, như dầu và nước trong mỗi lọ: nằm sát nhau mà không hoà vào nhau.

Sự quan tâm của Fleury đến những thứ huyền bí không dừng ở tác phẩm này. Con lắc, hình ảnh thiền định, đèn màu cũng xuất hiện trong ngôn ngữ của bà. Bà dùng chúng như dùng một chiếc túi hàng hiệu: như những vật mà xã hội đã gắn thêm ý nghĩa.

Mùi trong một tác phẩm để nhìn

Aura Soma trước hết là một tác phẩm để nhìn. Màu, ánh sáng, nhịp lặp của các lọ. Nhưng việc các lọ mang mùi khác nhau làm nó thuộc về cả nghệ thuật khứu giác. Nó từng đứng giữa những tác phẩm về mùi của hơn bốn mươi nghệ sĩ tại Belle Haleine, trên diện tích hơn 1.200 mét vuông.

Ở đó, Aura Soma đặt ra một câu hỏi riêng: mùi đi cùng màu thì nói gì? Trong ngành mỹ phẩm, màu của chất lỏng thường được chọn để gợi mùi trước khi ta ngửi. Hồng cho hoa, xanh cho sự tươi mát, vàng cho cam chanh. Mắt đoán trước mũi.

Tác phẩm của Fleury làm lộ ra thói quen ấy. Trước 102 lọ màu, người xem không thể không đoán. Và chính việc đoán cho thấy ta đã học từ quảng cáo bao nhiêu điều về cách một mùi phải trông ra sao.


A wall of coloured bottles

Aura Soma is a 2002 work by Sylvie Fleury, a Swiss artist born in Geneva. It consists of 102 small bottles of 50 ml each, set in rows, with four light boxes.

Each bottle holds oil and water. The two do not mix, so each bottle divides itself into two bands of colour, one above, one below. The bottles differ in colour and also in scent.

From a distance the work looks like a shelf in a cosmetics shop. Up close it looks like a painter's palette, except the colours are bottled instead of squeezed from tubes. The light boxes make the liquids glow, as if each bottle had its own light inside.

The work belongs to the Mercedes-Benz Art Collection. In 2015 it was shown at Museum Tinguely in Basel, in the exhibition Belle Haleine, The Scent of Art.

A name borrowed from a trend

Aura-Soma is the name of a real commercial system. Within it, a consultant decides which bottle of oil and water suits the personality of each customer. Each pairing of colour and scent is thus treated as an individual portrait of a person.

Fleury took that name for her work. According to Museum Tinguely, the work deals with fashionable phenomena around esotericism and with trends that use scent in search of inner balance. By the early 2000s those trends had become a large market, with its own shops, products and language.

Fleury does not report on that market. She does something else: she takes its objects, places them in a gallery, and lets viewers see what they look like without the consultation that usually comes with them.

With no one to read the colours for you, the bottles are only bottles. Beautiful, bright, many coloured. And silent about meaning.

Between shop shelf and museum

Fleury is known for bringing consumer goods into art: shopping bags, cosmetics, fashion, things tied to the desire to buy and to look a certain way. Aura Soma belongs to that line. But it also speaks to art history.

The regular block of bottles recalls the wall pieces of Donald Judd, the American minimalist who liked identical units in repetition. The Mercedes-Benz collection also reads the work as a three dimensional colour chart in the tradition of concrete and constructive art, where colour is studied as a material in itself.

So the same wall of bottles can be read two ways. As a shop display for a spiritual trend. Or as a minimal work about colour. Fleury does not make the viewer choose. She lets both readings exist at once, like the oil and water in each bottle: side by side, never mixed.

Her interest in the esoteric does not stop here. Pendulums, meditation imagery and coloured lamps also appear in her work. She uses them the way she uses a designer shopping bag: as objects society has loaded with extra meaning.

Scent in a work made to be seen

Aura Soma is first of all a work to look at. Colour, light, the rhythm of repeated bottles. But because the bottles carry different scents, it also belongs to olfactory art. At Belle Haleine it stood among works on smell by more than forty artists, across more than 1,200 square metres.

There it raised a question of its own: what does scent say when it comes with colour? In cosmetics, the colour of a liquid is often chosen to suggest a smell before we smell it. Pink for flowers, blue for freshness, yellow for citrus. The eye guesses before the nose.

Fleury's work exposes that habit. Faced with 102 coloured bottles, a viewer cannot help guessing. And the guessing shows how much advertising has taught us about what a smell should look like.