Essays · Contemporary Art
Steve McQueen. Bear.
Trong im lặng, ta nghe thấy mình thở.
In silence, we hear ourselves breathe.
Tate · Tate
Hai thân người, một luồng sáng
Bear là bộ phim lớn đầu tiên của Steve McQueen, làm năm 1993. Phim quay trên phim nhựa 16mm, đen trắng, không tiếng, sau đó chuyển sang video để trình chiếu. Năm 1996, Tate đưa nó vào bộ sưu tập, qua sự đóng góp của nhóm Patrons of New Art.
Trong phim có hai người đàn ông khoả thân. Một trong hai là chính McQueen. Họ đùa, trêu, vật nhau, rồi lại đứng nhìn nhau. Cuộc gặp cứ chao qua lại giữa dịu dàng và hung hăng. Không có lời. Chỉ có những cái nhìn chằm chằm, những cái liếc, những cái nháy mắt.
Tate mô tả chuỗi ánh nhìn ấy như một thứ ngôn ngữ thị giác của ve vãn và đe doạ. Người xem không bao giờ được biết chắc đó là ngôn ngữ nào. Có lẽ là cả hai.
Máy quay như bàn tay
Bear mở đầu ngược với thói quen điện ảnh. Không có cảnh toàn để giới thiệu nơi chốn. Khung hình đầu tiên là cận cảnh bờ vai một người. Máy quay chậm rãi đi lên, sang phải, lướt qua khuôn mặt anh, gần tới mức như đang lần theo đường nét của da bằng tay.
Chưa tới một phút, nhịp chậm ấy bị cắt ngang. Hai người lao vào đấu vật, tránh đòn, xoay quanh nhau. Họ di chuyển qua một luồng sáng. Có lúc ánh sáng lấp lánh trên lớp mồ hôi trên da. Có lúc nó ném họ vào bóng tối. Có lúc nó chiếu thẳng vào ống kính, làm người xem loá mắt trong một giây.
Có những cảnh quay từ phía dưới hai thân người đang quấn vào nhau, gần như trừu tượng, chỉ còn tay chân và bóng. Gần cuối phim, một chuỗi hình những bàn chân xoay quanh máy quay, trêu nhau, né nhau, được dựng lại theo nhịp gợi tới những bức ảnh chuyển động của Eadweard Muybridge thế kỷ 19. McQueen quan tâm tới điện ảnh thời kỳ đầu, và điều đó hiện ra ở đây.
Một bức tường, một sàn nhà bóng
Cách chiếu Bear là một phần của tác phẩm. Hình được chiếu kín một bức tường, từ sàn tới trần, trong một căn phòng sơn đen. Sàn phòng được đánh thật bóng, nên hình ảnh phản chiếu xuống cả sàn. Người xem không có chỗ nào để đứng ngoài hình.
Hai thân người trên tường lớn hơn người thật. Người xem đứng dưới họ, giữa họ và bóng của họ trên sàn. McQueen giải thích rằng ông muốn người xem thật sự bị cuốn vào điều đang diễn ra, là người tham dự, không phải người xem thụ động.
Sự im lặng cũng được tính toán. Không có tiếng nhạc để dẫn cảm xúc, không có tiếng động để báo trước cú đòn. McQueen muốn người bước vào phòng nhạy cảm với chính mình trong lúc xem. Trong căn phòng ấy, thứ âm thanh duy nhất là tiếng thở, và đó là tiếng thở của người xem.
Những gì không được nói
Bear không phải một tác phẩm chính trị theo nghĩa trực tiếp. Không có khẩu hiệu, không có lời bình. Nhưng Tate ghi nhận rằng với nhiều người, bộ phim chạm tới những vấn đề nhạy cảm: chủng tộc, sự gợi dục giữa nam giới, bạo lực. Hai thân người khoả thân vật nhau trong bóng tối, được nhìn bởi một khán phòng. Mỗi người xem mang tới phòng chiếu những gì họ đã sẵn nghĩ.
Chính vì phim không nói, người xem phải tự nghe những gì mình đang nghĩ. Đó là sức ép thật của tác phẩm. Cái nhìn của người trong phim quay ngược về người ngoài phim.
Giống mọi phim đầu tay của McQueen, Bear là phim đen trắng. Những năm đó, không ít nghệ sĩ Anh vẫn gắn bó với chất liệu phim nhựa, như Tacita Dean, người sau này làm FILM cho Turbine Hall. Ở Bear, phim nhựa không phải để hoài niệm. Nó là cách để ánh sáng chạm vào da, và để người xem cảm thấy mình đang bị chạm vào.
Two bodies, one shaft of light
Bear was Steve McQueen's first major film, made in 1993. It was shot on 16mm film, black and white, silent, then transferred to video for projection. In 1996 Tate acquired it, presented by the Patrons of New Art.
The film shows two naked men. One of them is McQueen himself. They tease, tussle, wrestle, then stand and look at each other. The encounter swings between tenderness and aggression. There are no words. Only stares, glances, winks.
Tate describes that exchange of looks as an optical language of flirtation and threat. The viewer is never sure which language it is. Perhaps both.
The camera as a hand
Bear opens against cinematic habit. No establishing shot, no sense of place. The first frame is a close up of a man's shoulder. The camera moves slowly up and to the right across his face, so close it seems to feel its way over the skin.
In less than a minute that slow rhythm breaks. The two men spar, dodge, circle each other. They move through a shaft of light. Sometimes it glints on the sweat on their skin. Sometimes it throws them into shadow. Sometimes it strikes the lens full on and blinds the viewer for a second.
Some shots look up from beneath the two interlocked bodies, verging on abstraction, only limbs and shadow. Near the end, a sequence of feet circling the camera, taunting and dodging, is cut in a rhythm that recalls Eadweard Muybridge's nineteenth century studies of motion. McQueen's interest in early cinema shows here.
One wall, a polished floor
How Bear is shown is part of the work. The image fills a wall from floor to ceiling in a black room. The floor is highly polished, so the image is reflected across it too. There is nowhere to stand outside the picture.
The two bodies on the wall are larger than life. The viewer stands below them, between them and their reflection. McQueen explained that he wanted viewers to be truly involved in what is happening, participants rather than passive watchers.
The silence is deliberate. No music to steer feeling, no sound to announce a blow. McQueen wanted people entering the room to become sensitive to themselves as they watched. In that room the only sound is breathing, and it is the viewer's own.
What is left unsaid
Bear is not overtly political. No slogans, no commentary. Yet Tate notes that for many viewers it raises sensitive questions of race, homoeroticism and violence. Two naked men wrestling in darkness, watched by a room. Each viewer brings what they already think.
Because the film says nothing, viewers have to listen to their own thoughts. That is the real pressure of the work. The gaze inside the film turns back on those outside it.
Like all McQueen's early films, Bear is black and white. In those years several British artists stayed close to celluloid, among them Tacita Dean, who later made FILM for the Turbine Hall. In Bear, film is not nostalgia. It is a way for light to touch skin, and for viewers to feel touched.
Contemporary Art