Essays · Photography
Adam Fuss. My Ghost.
Thứ mong manh nhất để lại vết rõ nhất.
The most fragile things leave the clearest marks.
Fraenkel Gallery · Fraenkel Gallery
Ảnh không cần máy ảnh
Adam Fuss là nhiếp ảnh gia sinh ở London, làm việc nhiều năm ở New York. Ông nổi tiếng vì gần như bỏ máy ảnh. Phần lớn những hình ảnh quen thuộc nhất của ông là photogram: vật được đặt trực tiếp lên giấy ảnh hoặc đi qua trước giấy ảnh trong bóng tối, rồi một chớp sáng ghi lại cái bóng của nó.
Không có ống kính, không có khoảng cách, không có góc nhìn. Chỉ có vật, ánh sáng và bề mặt nhạy sáng. Hình thu được có cùng kích thước với vật. Nó không phải là một hình ảnh của vật nhìn từ xa. Nó là dấu vết vật để lại khi chạm vào ánh sáng.
Trong My Ghost, Fuss còn dùng một kỹ thuật cổ hơn nữa: daguerreotype. Đây là cách làm ảnh đầu tiên được công bố rộng rãi, từ năm 1839. Hình hiện trên một tấm đồng tráng bạc đánh bóng như gương. Mỗi tấm là duy nhất, không có âm bản, không in lại được. Nhìn từ một góc, nó là ảnh. Nghiêng đi một chút, nó thành một mặt gương phản chiếu chính người xem.
Những gì có trong My Ghost
Triển lãm My Ghost mở ở Fraenkel Gallery, San Francisco, từ đầu tháng Một đến đầu tháng Ba năm 2001. Trong phòng có những tấm daguerreotype và những photogram làm từ khói và ánh sáng.
Chủ đề lặp lại nhiều lần. Những con thiên nga với đôi cánh dang rộng. Những chiếc áo rửa tội của trẻ sơ sinh. Những con bướm. Vài bức chân dung tự chụp. Và khói, được một chớp đèn bắt lại khi đang cuộn lên.
Có những tấm hình rất rõ, đường viền sắc gọn như cắt. Có những tấm khác mờ, nhẹ, trong suốt như hơi nước đọng trên kính. Sự khác biệt ấy không hoàn toàn nằm trong kiểm soát của Fuss. Ông để một phần cho tình cờ: cách khói chuyển động, cách ánh sáng rơi xuống, cách một cánh bướm nằm trên bề mặt.
Đi kèm triển lãm là một cuốn sách cùng tên, tập hợp những tấm daguerreotype của loạt này.
Sinh, mất và những gì ở giữa
Nhìn danh sách chủ đề, ta thấy một vòng đời. Áo rửa tội là dấu hiệu của một đứa trẻ vừa đến. Cánh chim và bướm là những thứ bay đi. Khói là thứ còn lại sau khi một vật đã cháy. Chân dung tự chụp là người làm ảnh đứng giữa tất cả những thứ ấy.
Gallery mô tả triển lãm là nói về sự sống và cái chết, về sự ra đời, về tình yêu và sự mất mát. Nhưng tác phẩm không kể chuyện. Không có nhân vật, không có bối cảnh. Chỉ có những vật nhẹ và mỏng, được giữ lại ở đúng khoảnh khắc chúng gần như không còn.
Một chiếc áo trẻ con trên tấm bạc không có đứa trẻ bên trong. Nó chỉ có hình của chiếc áo, đúng kích thước, như một cái vỏ. Người xem tự điền vào chỗ trống. Có người thấy một khởi đầu. Có người thấy một sự vắng mặt.
Đó là lý do tên loạt ảnh đáng để ý. Bóng ma thường là của người khác. Ở đây, Fuss nói bóng ma của tôi. Như thể những gì ta mất đi không biến mất, mà chuyển sang sống cùng ta, ở một dạng khác.
Vì sao đáng nhớ
My Ghost đưa nhiếp ảnh trở về điểm bắt đầu của nó: ánh sáng chạm vào một bề mặt và để lại vết. Trước khi ảnh trở thành cách ghi lại thế giới từ xa, nó là cách để vật tự in mình lên giấy.
Đặt cạnh những bức ảnh khói của Lisa Oppenheim, My Ghost cho thấy khói là một chủ đề khó và hấp dẫn với người làm ảnh. Nó có hình, nhưng hình ấy không bao giờ đứng yên. Nó có thật, nhưng không cầm nắm được.
Fuss không cố làm khói trở nên bền. Ông chỉ chọn một phần giây để giữ lại. Phần còn lại vẫn bay đi, như nó vốn thế.
Photographs without a camera
Adam Fuss is a photographer born in London who has worked for many years in New York. He is known for almost giving up the camera. Many of his best known images are photograms: objects placed directly on photographic paper, or passed in front of it in the dark, until a flash of light records their shadow.
No lens, no distance, no point of view. Only the object, the light and a sensitive surface. The image is the same size as the thing. It is not a picture of the object seen from afar. It is the mark the object leaves when it meets the light.
In My Ghost, Fuss also used an older technique: the daguerreotype, the first photographic process made widely public, in 1839. The image sits on a polished silvered copper plate. Each one is unique, with no negative and no possible reprint. Seen from one angle it is a picture. Tilt it slightly and it becomes a mirror holding the viewer's own face.
What is in My Ghost
The exhibition My Ghost opened at Fraenkel Gallery in San Francisco in early January 2001 and ran until early March. It brought together daguerreotypes and photograms made from smoke and light.
The subjects return again and again. Swans with outstretched wings. Christening gowns. Butterflies. A few self portraits. And smoke, caught by a flash as it rises.
Some images are crisp, their edges clean as if cut. Others are hazy, light, translucent like breath on glass. The difference is not entirely in Fuss's control. He leaves part of it to chance: how smoke moves, how light falls, how a wing lies on a surface.
A book of the same name, gathering the daguerreotypes of the series, accompanied the show.
Birth, loss and what lies between
Read the list of subjects and a life cycle appears. The christening gown marks a child who has just arrived. Wings and butterflies are things that fly away. Smoke is what remains after something has burned. The self portrait is the maker standing among them all.
The gallery described the show as dealing with life and death, birth, love and its loss. Yet the work tells no story. No characters, no setting. Only light, thin things, held at the moment they almost cease to be.
A child's gown on a silver plate has no child inside. It is only the shape of the gown, at full size, like a shell. The viewer fills the space. Some see a beginning. Some see an absence.
That is why the title matters. A ghost usually belongs to someone else. Here Fuss says my ghost. As if what we lose does not vanish, but moves in with us, in another form.
Why it stays
My Ghost takes photography back to its starting point: light touching a surface and leaving a mark. Before photography became a way to record the world from a distance, it was a way for things to print themselves.
Beside Lisa Oppenheim's smoke pictures, My Ghost shows why smoke is such a difficult and compelling subject. It has form, but the form never holds. It is real, but it cannot be held.
Fuss does not try to make smoke last. He only chooses a fraction of a second to keep. The rest still drifts away, as it always does.
Photography