Essays · Photography
Andreas Gursky. 99 Cent.
Quá nhiều thứ, và không thấy thứ nào.
Too many things, and none of them seen.
Courtesy Matthew Marks Gallery, New York; © Andreas Gursky / Artists Rights Society (ARS), New York · SFMOMA
Một cửa hàng đồng giá ở Los Angeles
Năm 1999, Andreas Gursky chụp nội thất một cửa hàng 99 Cent ở Los Angeles, loại cửa hàng mà gần như mọi món đều bán cùng một giá. Tác phẩm hoàn chỉnh là một bản in màu khổ lớn, cao khoảng hai mét, dài hơn ba mét rưỡi, được dán mặt lên tấm acrylic.
Bản in trong bảo tàng SFMOMA thuộc bộ sưu tập Doris và Donald Fisher. Nó đo 207 × 336,6 cm. Ở kích thước này, người xem không nhìn bức ảnh như nhìn một tấm hình. Họ đứng trước nó như đứng trước một bức tường.
Trong ảnh là những dãy kệ chạy song song, chất kín hàng: kẹo màu sặc sỡ, đồ chơi nhựa nhỏ, đồ dùng một lần. Trần nhà bóng loáng phản chiếu lại chính những dãy hàng ấy, nên màu sắc như lan cả lên phía trên. Có vài người mua hàng, nhưng họ nhỏ và chìm vào nền.
Từ ảnh chụp đến bề mặt
Gursky không chỉ bấm máy rồi in. Từ đầu thập niên 1990, ông dùng xử lý kỹ thuật số để dựng lại hình ảnh: ghép, chỉnh phối cảnh, làm cho mọi phần của khung hình nét đều nhau. 99 Cent là một hình ảnh đã qua xử lý như vậy.
Kết quả là một không gian không có điểm nhấn. Trong một bức ảnh chụp thông thường, thứ gần máy thì to và rõ, thứ xa thì nhỏ và mờ. Ở đây, món hàng ở cuối dãy cũng rõ như món hàng ở đầu dãy. Mắt không biết dừng ở đâu.
Vì thế, đứng xa, bức ảnh gần như trừu tượng: những dải màu nằm ngang, lặp đi lặp lại, như một bức tranh sọc. Đến gần, bức tranh vỡ ra thành hàng nghìn gói hàng riêng, mỗi gói có nhãn, có màu, có chữ. Hai cách nhìn cùng tồn tại trên một mặt phẳng.
Từ lớp học của Bechers
Andreas Gursky sinh năm 1955 ở Leipzig, lớn lên ở Düsseldorf và học nhiếp ảnh với Bernd Becher tại Học viện Nghệ thuật Düsseldorf. Từ thầy, ông thừa hưởng cái nhìn chính diện, xa, không cảm thán, cái nhìn đã làm nên những tháp nước của Bechers.
Nhưng Gursky đưa cái nhìn đó ra một thế giới khác. Bechers chụp công trình công nghiệp đang biến mất, đen trắng, khổ vừa. Gursky chụp những nơi của nền kinh tế toàn cầu đang vận hành: sàn chứng khoán, nhà máy, bến cảng, cửa hàng. Ảnh của ông có màu, có kích thước của tranh bảo tàng, và thường nhìn xuống từ trên cao.
Điểm chung là sự lặp lại. Bechers đặt nhiều tháp nước cạnh nhau để so sánh. Gursky tìm thấy sự lặp lại ngay bên trong một khung hình: hàng người, hàng máy, hàng kệ. Trong 99 Cent, sự lặp lại chính là đề tài.
Hình ảnh của tiêu dùng
Bảo tàng giới thiệu tác phẩm như một cái nhìn vào văn hoá tiêu dùng. Những món hàng được bày ra gọn gàng, sẵn sàng để mua, và ngầm nhắc tới cả một chuỗi đằng sau: nhà máy sản xuất hàng loạt, container vượt đại dương, kho hàng, rồi mới tới cái kệ này.
Gursky không đưa ra lời bình. Không có biểu ngữ, không có chú thích mỉa mai. Bức ảnh đẹp, thậm chí rất đẹp. Và chính cái đẹp ấy làm người xem khó chịu một chút: sự dư thừa, khi được nhìn từ đủ xa, trông giống như một tác phẩm nghệ thuật.
Hơn hai mươi lăm năm sau, cảnh ấy vẫn quen. Những dãy kệ đầy hàng giống nhau, những món đồ mua rồi quên. 99 Cent không hỏi ta có nên mua hay không. Nó chỉ cho ta thấy toàn cảnh, và để câu hỏi lại cho người đứng trước bức tường màu ấy.
A dollar store in Los Angeles
In 1999 Andreas Gursky photographed the interior of a 99 Cent store in Los Angeles, the kind of shop where nearly everything sells at one price. The finished work is a large colour print, about two metres high and over three and a half metres long, face mounted to acrylic.
The print at SFMOMA belongs to the Doris and Donald Fisher Collection and measures 207 by 336.6 centimetres. At that size, one does not look at it as a picture. One stands before it as before a wall.
It shows parallel aisles packed with goods: brightly coloured candy, small plastic toys, disposable things. A glossy ceiling reflects the aisles back, so the colour seems to spill upward. There are a few shoppers, but they are small and sink into the ground.
From photograph to surface
Gursky does not simply press the shutter and print. Since the early 1990s he has used digital processing to rebuild his images: joining, adjusting perspective, making every part of the frame equally sharp. 99 Cent is such a processed image.
The result is a space without a focal point. In an ordinary photograph, what is near is large and clear, what is far is small and soft. Here the item at the end of the aisle is as crisp as the one at the front. The eye has nowhere to rest.
From a distance the picture turns almost abstract: horizontal bands of colour, repeated, like a striped painting. Up close it breaks into thousands of separate packages, each with its label, colour and lettering. Both ways of seeing live on one surface.
Out of the Bechers' class
Andreas Gursky was born in Leipzig in 1955, grew up in Düsseldorf and studied photography with Bernd Becher at the Düsseldorf Art Academy. From his teacher he inherited a frontal, distant, unexclaiming gaze, the gaze behind the Bechers' water towers.
But Gursky turned that gaze on another world. The Bechers photographed vanishing industrial structures in black and white at modest size. Gursky photographs the working places of the global economy: stock exchanges, factories, ports, shops. His pictures are in colour, the size of museum paintings, often seen from above.
What they share is repetition. The Bechers set many water towers side by side to compare them. Gursky finds repetition inside a single frame: rows of people, rows of machines, rows of shelves. In 99 Cent, repetition is the subject.
A picture of consumption
The museum presents the work as a look at consumer culture. The goods are laid out neatly, ready for purchase, and quietly point to a whole chain behind them: factories making things in bulk, containers crossing oceans, warehouses, and only then this shelf.
Gursky offers no comment. No slogans, no ironic caption. The picture is beautiful, even very beautiful. That beauty is what unsettles a little: excess, seen from far enough away, looks like a work of art.
More than twenty five years later, the scene is still familiar. Aisles full of identical goods, things bought and forgotten. 99 Cent does not ask whether we should buy. It simply shows the whole view, and leaves the question to whoever stands before that wall of colour.
Photography