Essays · Olfactory Art
Anicka Yi. In Love With The World.
Không khí của một nơi chốn giữ lại lịch sử của nó.
The air of a place keeps its history.
Installation view, Hyundai Commission: Anicka Yi, Tate Modern · Tate
Hai loài sinh vật trong một sảnh lớn
Từ ngày 12 tháng 10 năm 2021 đến ngày 16 tháng 1 năm 2022, Turbine Hall của Tate Modern ở London thuộc về Anicka Yi. Đây là phần Hyundai Commission, chương trình mời mỗi năm một nghệ sĩ làm tác phẩm cho khoảng không rộng nhất của bảo tàng.
Yi không lấp đầy sảnh bằng một vật thể lớn. Bà thả vào đó những cỗ máy bay mà bà gọi là aerobe. Có hai loài. Loài thứ nhất, xenojelly, có thân bán trong suốt, đỉnh mang nhiều màu khác nhau, bên dưới là những tua có hoa văn, gợi nhớ loài sứa. Loài thứ hai, planula, có thân tròn phình, phủ một lớp lông ngắn màu vàng.
Cả hai đều được bơm khí heli, chuyển động nhờ cánh quạt nhỏ và chạy bằng những bộ pin gọn. Chúng không đi theo một lộ trình cố định. Chúng có hành vi riêng từng con và hành vi theo đàn, phản ứng với những yếu tố trong môi trường quanh mình.
Người xem đứng dưới sàn, ngước lên. Một con lại gần, một con trôi ra xa. Không có câu chuyện nào được kể. Chỉ có một không gian đang sống.
Mỗi tuần một lớp thời gian
Phần vô hình của tác phẩm là mùi. Yi gọi chúng là scentscape, những cảnh mùi. Chúng thay đổi hằng tuần, và mỗi cảnh gợi lại một thời kỳ trong lịch sử của Bankside, khu đất bên bờ nam sông Thames nơi Tate Modern đứng.
Có tuần là mùi biển, gợi thời tiền Cambri, khi vùng đất này còn nằm dưới nước. Có tuần là mùi thảm thực vật của kỷ Phấn Trắng. Có tuần là than đá và ozone của thời máy móc thế kỷ 20. Có tuần là những loại hương liệu người thế kỷ 14 dùng để chống lại Cái Chết Đen.
Thứ tự ấy không giống một bài học lịch sử. Người xem không được dẫn đi theo trục thời gian. Họ bước vào một tuần nào đó và gặp một lớp nào đó. Người đến vào tháng 10 và người đến vào tháng 1 có thể đã ngửi hai quá khứ khác hẳn nhau của cùng một khu đất.
Khi mùi đổi, các aerobe cũng đổi. Theo Tate, hành vi và cách chúng tương tác với nhau phát triển theo từng cảnh mùi. Không khí không còn là nền phía sau tác phẩm. Nó là một phần của hệ thống.
Một nhà máy cũ biết thở
Turbine Hall từng là phòng tua bin của một nhà máy điện. Không gian ấy được xây để chứa máy móc, hơi nóng và than. Yi đưa mùi than trở lại căn phòng từng đốt than, nhưng lần này nó không kéo theo máy móc cũ. Nó kéo theo những sinh vật máy mới, nhẹ, trôi nổi, không có mục đích sản xuất nào.
Yi sinh năm 1971 ở Seoul và làm việc ở New York. Trước dự án này, bà đã làm nhiều năm với vi khuẩn, nấm, thức ăn và mùi. Bà nhận giải Hugo Boss năm 2016, và triển lãm của giải ấy, Life Is Cheap, đã dùng mùi như một vật liệu chính. In Love With The World đưa những mối quan tâm ấy lên một quy mô khác: không còn là tủ kính hay lều nhỏ, mà là cả một bầu khí quyển trong nhà.
Câu hỏi của tác phẩm không nằm ở công nghệ. Nó nằm ở quan hệ. Nếu máy móc có thể sống cùng ta trong một môi trường, phản ứng với cùng một không khí, thì ranh giới giữa sinh vật và vật được chế tạo nằm ở đâu? Yi không trả lời. Bà để câu hỏi lơ lửng, như chính những aerobe.
Tác phẩm đáng nhớ vì nó đảo vị trí quen thuộc trong bảo tàng. Thường thì người xem di chuyển, còn tác phẩm đứng yên. Ở đây, tác phẩm di chuyển, mùi di chuyển, và người xem đứng lại để ngửi. Căn phòng từng sản xuất điện cho thành phố giờ sản xuất một thứ khác: sự chú ý đến không khí mà ta vẫn thở mỗi ngày mà không nghĩ tới.
Two species in a great hall
From 12 October 2021 to 16 January 2022, the Turbine Hall at Tate Modern in London belonged to Anicka Yi. It was the Hyundai Commission, the programme that invites one artist each year to make work for the museum's largest space.
Yi did not fill the hall with a single large object. She released flying machines she calls aerobes. There were two species. The xenojelly has a semitransparent body, tops in different colours and patterned tentacles below, recalling a jellyfish. The planula is bulbous and covered in short yellow hair.
Both are filled with helium, moved by small rotors and powered by compact battery packs. They follow no fixed route. They show individual and group behaviour, responding to elements in their surroundings.
Visitors stand on the floor and look up. One drifts close, another floats away. No story is told. There is only a space that is alive.
A layer of time each week
The invisible part of the work is smell. Yi calls them scentscapes. They changed every week, each evoking a period in the history of Bankside, the ground on the south bank of the Thames where Tate Modern stands.
One week smelled marine, recalling the Precambrian, when this land lay under water. Another carried the vegetation of the Cretaceous. Another, the coal and ozone of the twentieth century machine age. Another, the spices people in the fourteenth century used against the Black Death.
The sequence is not a history lesson. Visitors are not led along a timeline. They walk in during some week and meet some layer. Someone who came in October and someone who came in January may have smelled two very different pasts of the same ground.
When the scent changed, the aerobes changed too. According to Tate, their behaviour and interactions developed with each scentscape. The air is no longer a backdrop. It is part of the system.
An old power station that breathes
The Turbine Hall was once the turbine room of a power station, built to hold machines, heat and coal. Yi brought the smell of coal back into a room that once burned it, but this time it arrived with new machine creatures: light, drifting, producing nothing.
Yi was born in Seoul in 1971 and works in New York. Before this project she had spent years working with bacteria, fungi, food and smell, and she won the Hugo Boss Prize in 2016; the prize exhibition, Life Is Cheap, already used smell as a central material. In Love With The World took those concerns to another scale: not a vitrine or a small tent, but an indoor atmosphere.
The question of the work is not technology. It is relation. If machines can live with us in one environment, reacting to the same air, where does the line between organism and made thing fall? Yi does not answer. She leaves the question hanging, like the aerobes.
The work stays with us because it reverses the usual order of a museum. Normally the visitor moves and the work stands still. Here the work moves, the smell moves, and the visitor stands still to breathe. A room that once made electricity for the city now makes something else: attention to the air we breathe every day without thinking.
Olfactory Art