Essays · Olfactory Art
Anicka Yi. Biography.
Một đời người có thể được viết bằng mùi.
A life can be written in smell.
Anicka Yi, Biography fragrances, 2019 · Artforum
Ba người phụ nữ, ba chai
Tháng 11 năm 2019, Anicka Yi ra mắt Biography tại Dover Street Market ở New York và Los Angeles. Đó là ba mùi nước hoa, mỗi mùi có một ấn bản giới hạn một nghìn chai. Người cùng làm với Yi là nhà điều chế nước hoa người Pháp Barnabé Fillion.
Mỗi mùi mang tên một nhân vật nữ. Tập một, Shigenobu Twilight, nói về Fusako Shigenobu, người sáng lập và lãnh đạo Hồng quân Nhật Bản, sống nhiều năm lưu vong ở Lebanon. Tập hai, Radical Hopelessness, nói về Hatshepsut, một trong rất ít phụ nữ từng lên ngôi pharaoh ở Ai Cập cổ đại. Tập ba, Beyond Skin, nói về một thực thể trí tuệ nhân tạo nữ chưa có tên, thuộc về tương lai.
Ba người không có điểm chung nào về thời đại hay quốc gia. Điểm chung duy nhất là họ đều từ chối những giới hạn đặt sẵn cho mình. Và họ đều dễ bị lịch sử viết sai, hoặc không viết.
Vật liệu kể đời người
Yi không cố tái tạo mùi cơ thể của những người này. Bà dùng vật liệu như những chi tiết trong một cuốn tiểu sử.
Với Shigenobu, có tuyết tùng, cỏ xạ hương và nhũ hương, những vật gợi Lebanon, nơi bà sống lưu vong. Đặt cạnh đó là thanh yên Nhật yuzu, lá tía tô và tiêu đen, như nỗi nhớ quê nhà Nhật Bản không nguôi.
Với Hatshepsut, có gỗ đàn hương và hoắc hương, cùng tiêu hồng, bách xù và bạch đậu khấu. Những vật liệu gợi lăng mộ, đền thờ, những chuyến hàng hương liệu của Ai Cập cổ.
Với thực thể trí tuệ nhân tạo, có hoa hồng, rong biển và da lộn. Một bông hoa, một thứ của biển, một thứ của da thuộc. Như một cơ thể được ghép lại từ ba thế giới khác nhau.
Yi từng tả Biography như một cách viết đời mình vượt ra ngoài sinh học. Nghĩa là: một người phụ nữ không nhất thiết được định nghĩa bằng cơ thể sinh ra cùng mình.
Chai như hoá thạch
Chai của Biography làm bằng acrylic trong suốt. Bên trong mỗi chai có gắn hình côn trùng, bọ rùa, kiến hoặc ruồi tuỳ theo mùi, như những hoá thạch của tương lai. Trang chính thức của dự án mô tả chai là sự kết hợp giữa yếu tố phân tử, động vật và công nghiệp, đúng với ngôn ngữ điêu khắc quen thuộc của Yi.
Côn trùng trong chai không phải để trang trí. Yi làm việc nhiều năm với vi khuẩn, nấm, côn trùng và những hệ sống nhỏ. Với bà, cơ thể con người chưa bao giờ là một khối khép kín. Nó luôn có những sự sống khác đi cùng. Chai nước hoa, vốn là biểu tượng của sự sạch sẽ và hoàn hảo, nay chứa bên trong một con ruồi.
Một mùi làm trong mười hai năm
Shigenobu Twilight không mới. Yi làm phiên bản đầu tiên năm 2007, cùng kiến trúc sư Maggie Peng, sau nhiều tháng thử mùi ngay trong bếp nhà mình. Khi ấy Yi chưa phải là tên tuổi lớn. Mùi được giữ lại, rồi mười hai năm sau mới trở thành một chai có thể mua ở cửa hàng.
Trong khoảng thời gian đó, Yi làm những tác phẩm lớn hơn với mùi, như You Can Call Me F năm 2015, nơi vi khuẩn của một trăm người phụ nữ được nuôi chung trong phòng trưng bày. Biography thì nhỏ hơn nhiều. Nó vừa trong lòng bàn tay.
Nhưng chính kích thước ấy khiến nó đặt một câu hỏi khác. Ngành nước hoa quen bán huyền thoại: một người phụ nữ bí ẩn, một thành phố, một mùa hè. Yi dùng lại hình thức ấy, cửa hàng, chai, tên gọi, nhưng thay huyền thoại bằng những đời người có thật và một đời người chưa ra đời. Người mua không mua một hình mẫu để trở thành. Họ nhận về một câu chuyện để mang theo.
Three women, three bottles
In November 2019, Anicka Yi launched Biography at Dover Street Market in New York and Los Angeles. It consisted of three perfumes, each in a limited edition of one thousand bottles. Yi worked with the French perfumer Barnabé Fillion.
Each scent carries the name of a female figure. Volume one, Shigenobu Twilight, is about Fusako Shigenobu, founder and leader of the Japanese Red Army, who spent many years in exile in Lebanon. Volume two, Radical Hopelessness, is about Hatshepsut, one of the very few women to rule ancient Egypt as pharaoh. Volume three, Beyond Skin, is about an unnamed female artificial intelligence belonging to the future.
The three share no era and no country. What they share is that each refused the limits set for her. And each is easily written wrongly by history, or not written at all.
Materials that tell a life
Yi did not try to recreate the body odour of these women. She used materials the way a biographer uses details.
For Shigenobu there is cedar, thyme and frankincense, materials that recall Lebanon, where she lived in exile. Beside them sit yuzu, shiso and black pepper, a lasting homesickness for Japan.
For Hatshepsut there is sandalwood and patchouli, with pink pepper, juniper and cardamom. Materials that recall tombs, temples, the incense shipments of ancient Egypt.
For the artificial intelligence there is rose, seaweed and suede. A flower, something from the sea, something from tanned hide. Like a body assembled from three different worlds.
Yi has described Biography as a way of writing one's life beyond one's biology. In other words: a woman need not be defined by the body she was born with.
Bottles like fossils
The Biography bottles are made of clear acrylic. Set inside each is the form of an insect, ladybirds, ants or flies depending on the scent, like fossils from the future. The project's official site describes the bottles as combining molecular, animal and industrial elements, in keeping with Yi's sculptural vocabulary.
The insects are not ornament. Yi has worked for years with bacteria, fungi, insects and small living systems. For her the human body has never been a sealed unit. Other lives always travel with it. The perfume bottle, long a symbol of cleanliness and perfection, now holds a fly.
A scent twelve years in the making
Shigenobu Twilight is not new. Yi made the first version in 2007 with the architect Maggie Peng, after months of trying out smells in her own kitchen. Yi was not yet a well known name. The scent was kept, and twelve years later became a bottle one could buy in a shop.
In the meantime Yi made much larger works with smell, such as You Can Call Me F in 2015, where bacteria from a hundred women were cultured together in a gallery. Biography is far smaller. It fits in the palm of a hand.
That small size lets it ask a different question. The perfume business is used to selling myths: a mysterious woman, a city, a summer. Yi reuses that form, the shop, the bottle, the name, but replaces the myth with real lives and one life not yet born. The buyer does not purchase a model to become. They take home a story to carry.
Olfactory Art