Essays · Olfactory Art
Anicka Yi. Walking on Two Paths at Once.
Một mùi có thể giữ hai điều trái ngược mà không chọn bên.
A scent can hold two opposites without choosing a side.
UCCA Center for Contemporary Art · UCCA Center for Contemporary Art
Một tác phẩm chỉ có mùi
Walking on Two Paths at Once là một tác phẩm mùi hương Anicka Yi làm năm 2023, cùng nhà hương Barnabé Fillion, người sáng lập thương hiệu Arpa. Tác phẩm không có hình dạng để nhìn. Nó chỉ tồn tại trong không khí.
Đây không phải lần đầu hai người làm việc cùng nhau. Năm 2015, ở Kunsthalle Basel, Fillion đã giúp Yi tạo ra mùi của sự quên lãng cho triển lãm 7,070,430K of Digital Spit. Tám năm sau, họ quay lại với một mùi khác, lần này không gắn với một cuốn sách hay một căn phòng cụ thể, mà đứng như một tác phẩm độc lập.
Với Yi, mùi chưa bao giờ là phần phụ. Từ những năm đầu, bà đã dùng mùi như một chất liệu ngang hàng với nhựa, vi khuẩn hay thức ăn. Walking on Two Paths at Once là một bước xa hơn: mùi không còn đi kèm một vật thể nào. Nó chính là tác phẩm.
Biển, kim loại, xăng, mưa
Theo mô tả của UCCA, mùi này đan những nốt biển, nốt động vật, nốt kim loại, nốt hoa và nốt umami. Cam chanh được giữ ở mức cân bằng. Tảo được đẩy lên đậm hơn. Rồi có những điểm nhấn mạnh tay: mùi xăng, và mùi đất sau cơn mưa.
Đọc danh sách ấy, người ta dễ nghĩ tới một sự lộn xộn. Nhưng mỗi nốt có một lý do nếu đặt cạnh thực hành của Yi. Biển và tảo gắn với những loạt tác phẩm lấy cảm hứng từ sinh vật biển, như Kelp Pods hay Radiolaria. Kim loại và xăng gợi thế giới máy móc mà bà vẫn đặt cạnh sự sống. Umami và mùi động vật gợi cơ thể, thức ăn, sự phân huỷ.
UCCA gọi kết quả là một mùi nhiều mặt, hơi ghê, gợi những vùng đại dương mênh mông và những thế giới khác. Chữ hơi ghê quan trọng. Yi không muốn một mùi dễ thương. Bà muốn một mùi khiến người ngửi dừng lại một nhịp, không chắc mình thích hay không, không chắc mình đang ở đâu.
Đó là hai con đường trong tên tác phẩm. Một đường dẫn về những thứ quen thuộc: mưa, hoa, đường phố. Một đường dẫn ra những nơi chưa ai tới: đáy biển sâu, một hành tinh khác. Người ngửi đi cả hai cùng lúc.
Trong một triển lãm về tiến hoá
Tác phẩm được trưng bày trong There Exists Another Evolution, But In This One, triển lãm lớn của Yi do Leeum Museum of Art ở Seoul và UCCA Center for Contemporary Art ở Bắc Kinh cùng tổ chức. Triển lãm mở ở Leeum năm 2024, rồi tới UCCA Beijing từ ngày 22 tháng 3 đến ngày 15 tháng 6 năm 2025, do Peter Eleey và Gina Lee đồng giám tuyển.
Gần bốn mươi tác phẩm trải dài sự nghiệp của Yi được đặt cạnh nhau: những bức Quantum Foam Painting, loạt Radiolaria, Memory Sleeper Cell, Each Branch of Coral Holds Up the Light of the Moon. Giữa chúng, Walking on Two Paths at Once là tác phẩm không thể chụp ảnh. Nó có mặt trong mọi phòng mà nó lan tới, nhưng không nằm ở đâu cả.
Tên triển lãm gợi một ý: có một sự tiến hoá khác, nhưng trong sự tiến hoá này thì sao? Mùi là một cách để hỏi câu ấy. Khứu giác là một trong những giác quan cổ nhất. Nó đã có trước chữ, trước hình. Khi Yi đặt một mùi vừa như biển tiền sử vừa như thế giới ngoài hành tinh vào giữa một triển lãm về tiến hoá, bà nhắc người xem rằng cơ thể họ vẫn mang trong mình một cách nhận biết thế giới rất xưa.
Điều đáng nhớ ở tác phẩm là sự tin tưởng. Yi tin rằng một mùi, không cần nhãn, không cần hình ảnh, đủ sức đứng một mình trong bảo tàng. Và bà tin người xem sẽ chịu đứng lại để ngửi, kể cả khi mùi ấy không dễ chịu. Như những cảnh mùi ở Turbine Hall trước đó, không khí một lần nữa trở thành nơi tác phẩm diễn ra.
A work made only of scent
Walking on Two Paths at Once is a scent work Anicka Yi made in 2023 with the perfumer Barnabé Fillion, founder of the house Arpa. It has no shape to look at. It exists only in the air.
It was not their first collaboration. In 2015, at Kunsthalle Basel, Fillion helped Yi create the scent of forgetting for 7,070,430K of Digital Spit. Eight years later they returned with another smell, this time not tied to a book or a single room, but standing as a work on its own.
For Yi, smell has never been secondary. From early on she used it as a material equal to plastic, bacteria or food. Here she goes further: the smell accompanies no object. It is the work.
Sea, metal, gasoline, rain
According to UCCA, the scent weaves marine, animalic, metallic, floral and umami notes. Citrus is held in balance. Algae is pushed forward. Then come bold accents: gasoline, and petrichor, the smell of earth after rain.
Read as a list, it might sound chaotic. But each note has a reason within Yi's practice. Sea and algae connect to series drawn from marine life, like Kelp Pods and Radiolaria. Metal and gasoline recall the machine world she keeps placing beside the living. Umami and animal notes recall bodies, food, decay.
UCCA calls the result multifaceted and slightly abject, conjuring vast oceanic and otherworldly realms. The word abject matters. Yi does not want a pretty smell. She wants one that makes the person breathing it pause, unsure whether they like it, unsure where they are.
Those are the two paths of the title. One leads back to the familiar: rain, flowers, the street. One leads out to places no one has been: the deep sea, another planet. The nose walks both at once.
Inside an exhibition about evolution
The work was shown in There Exists Another Evolution, But In This One, a major Yi exhibition co-organised by the Leeum Museum of Art in Seoul and UCCA Center for Contemporary Art in Beijing. It opened at Leeum in 2024, then at UCCA Beijing from 22 March to 15 June 2025, co-curated by Peter Eleey and Gina Lee.
Nearly forty works from across her career were gathered: the Quantum Foam Paintings, the Radiolaria series, Memory Sleeper Cell, Each Branch of Coral Holds Up the Light of the Moon. Among them, Walking on Two Paths at Once is the one that cannot be photographed. It is present in every room it reaches, yet located nowhere.
Smell is one of our oldest senses, older than words or images. By placing a scent that feels both prehistoric sea and alien world inside a show about evolution, Yi reminds visitors that their bodies still carry a very old way of knowing the world.
What stays is the trust. Yi trusts that a smell, with no label and no image, can stand alone in a museum, and that visitors will stop to breathe it even when it is not pleasant. As with the scentscapes in the Turbine Hall, the air once again becomes the place where the work happens.
Olfactory Art