Essays · Olfactory Art
Anicka Yi. 7,070,430K of Digital Spit.
Quên cũng để lại dấu vết.
Forgetting leaves a trace too.
Installation view, Kunsthalle Basel · Anicka Yi Studio (official artist site)
Một đoạn kết cho năm năm
Ngày 12 tháng 6 năm 2015, Kunsthalle Basel ở Thuỵ Sĩ mở triển lãm 7,070,430K of Digital Spit của Anicka Yi. Triển lãm chiếm trọn tầng trệt của toà nhà và kéo dài tới giữa tháng 8.
Kunsthalle Basel mô tả triển lãm như một đoạn kết cho năm năm sáng tác và làm triển lãm của Yi. Năm năm ấy xoay quanh những chủ đề rất riêng: sự chối bỏ, cuộc ly hôn, cái chết. Ở Basel, bà thêm một chủ đề nữa để khép lại: sự quên.
Chỉ vài tuần trước, ở Cambridge, Yi vừa có một triển lãm mang tên gần như giống hệt, 6,070,430K of Digital Spit, xoay quanh hương vị và ký ức giác quan. Ở Basel, chữ số đầu tăng thêm một, và hướng nhìn đổi chiều. Nếu Cambridge hỏi ta nhớ bằng cách nào, thì Basel hỏi ta quên bằng cách nào.
Bản thân cái tên đọc như dung lượng của một tệp dữ liệu: hơn bảy triệu kilobyte nước bọt số. Yi không giải thích con số. Nhưng đặt cạnh chủ đề sự quên, nó gợi một câu hỏi: nếu ký ức của một người có thể đo bằng dung lượng, thì phải xoá đi bao nhiêu để còn chỗ cho điều mới?
Những vật liệu không chịu đứng yên
Mười ba tác phẩm được trưng bày. Tên của chúng đã là một bản liệt kê kỳ lạ: Laptop Lap Burn, Shameplex, Lung Condom, Lapidary Tea Slave, ALZ/AZN, 2666. Có cái nghe như một chẩn đoán, có cái như một tựa sách, có cái như một trò chơi chữ không dịch được.
Vật liệu cũng vậy. Theo trang của studio, Yi dùng những chất dễ hỏng: hoa chiên giòn, sữa bột từng bị thu hồi, khoai tây chiên, chất tiết của ốc sên. Đó là những thứ thuộc về bếp, về chợ, về khu vườn ẩm. Chúng không được làm ra để tồn tại trong một bảo tàng.
Đặt trong phòng trưng bày, chúng tiếp tục thay đổi. Hoa chiên khô đi. Sữa bột vón lại. Chất nhầy của ốc sên để lại vệt. Tác phẩm của Yi luôn có phần không nằm trong tay nghệ sĩ. Nó nằm trong tay thời gian, độ ẩm và vi sinh.
Với một triển lãm về sự quên, lựa chọn ấy hợp lý. Những gì ta quên không biến mất ngay. Chúng mờ dần, đổi màu, đổi mùi, cho tới khi không còn nhận ra.
Mùi của sự quên lãng
Xuyên suốt các phòng là một mùi làm riêng cho triển lãm. Yi gọi nó là mùi của sự quên lãng. Bà làm mùi này cùng Barnabé Fillion, một nhà hương mà bà còn làm việc cùng trong nhiều năm sau.
Không ai có thể nói chính xác sự quên có mùi gì. Đó chính là điểm của tác phẩm. Một mùi được đặt tên theo một trạng thái trừu tượng buộc người ngửi tự lấp khoảng trống. Có người thấy nó dịu. Có người thấy nó lạ. Có người quên mất nó ngay khi rời phòng, và như thế, tác phẩm đã làm đúng việc của mình.
Trung tâm của triển lãm là một cuốn sách. Yi in lại toàn bộ nội dung cuốn chuyên khảo đầu tiên của mình trên giấy hương đã thấm mùi quên lãng, dưới tên 7,070,430K of Digital Spit, A Memoir. Người mua được mời đốt nó sau khi đọc. Khi giấy cháy, mùi thoát ra.
Một cuốn chuyên khảo thường là thứ được giữ gìn: đặt trên kệ, trích dẫn, lưu trữ. Yi biến nó thành thứ được tiêu hao. Ký ức về năm năm làm việc không được đóng khung. Nó được trao cho người khác, để họ tự quyết định lúc nào thì để nó tan vào không khí.
Đó là điều khiến triển lãm ở Basel đáng nhớ. Nó không kết thúc bằng một tổng kết, mà bằng một cử chỉ buông tay. Cái kết của một giai đoạn không phải là một bức tượng đài. Nó là một làn khói, và một mùi còn vương lại một lúc rồi đi.
A coda to five years
On 12 June 2015, Kunsthalle Basel in Switzerland opened Anicka Yi's 7,070,430K of Digital Spit. The exhibition took the entire ground floor and ran into mid August.
Kunsthalle Basel described it as a coda to five years of Yi's production and exhibition making. Those years circled very personal subjects: denial, divorce, death. In Basel she added one more theme to close them: forgetting.
Just weeks earlier in Cambridge, Yi had opened a show with an almost identical title, 6,070,430K of Digital Spit, about flavour and sense memory. In Basel the first digit went up by one and the direction reversed. If Cambridge asked how we remember, Basel asked how we forget.
The title itself reads like the size of a data file: over seven million kilobytes of digital spit. Yi does not explain the number. But placed beside the theme of forgetting, it raises a question: if a person's memory could be measured in storage, how much would need deleting to make room for something new?
Materials that will not keep still
Thirteen works were shown. Their titles alone read like a strange inventory: Laptop Lap Burn, Shameplex, Lung Condom, Lapidary Tea Slave, ALZ/AZN, 2666. Some sound like a diagnosis, some like a book, some like wordplay that resists translation.
The materials too. According to the studio, Yi used perishable substances: deep fried flowers, recalled powdered milk, potato chips, snail excretions. Things from the kitchen, the market, the damp garden. None of them were made to last in a museum.
In the gallery they kept changing. Fried flowers dry. Powdered milk clumps. Snail slime leaves trails. Part of Yi's work is always out of the artist's hands, held instead by time, humidity and microbes.
For a show about forgetting, that choice fits. What we forget does not vanish at once. It fades, changes colour, changes smell, until it can no longer be recognised.
The scent of forgetting
Through the galleries drifted a smell made for the exhibition. Yi called it the scent of forgetting, developed with the perfumer Barnabé Fillion, with whom she would keep working in the years that followed.
No one can say exactly what forgetting smells like. That is the point. A smell named after an abstract state asks the person breathing it to fill the gap. Some found it soft, some found it strange, some forgot it the moment they left, and in that case the work did its job.
At the centre of the show was a book. Yi reprinted the contents of her first monograph on incense paper soaked in the scent, titled 7,070,430K of Digital Spit, A Memoir. Buyers were invited to burn it after reading. As the paper burns, the smell escapes.
A monograph is usually kept: shelved, cited, archived. Yi made it something to be used up. The memory of five years is not framed. It is handed to others, who decide when to let it dissolve into the air. The show ends not with a summary but with a gesture of release: a wisp of smoke, and a smell that lingers a while, then goes.
Olfactory Art