Essays · Contemporary Art
Anri Sala. Dammi i colori.
Màu phủ lên tường. Bên dưới, thành phố cũ vẫn còn.
Colour covers the walls. Underneath, the old city remains.
Tate · Tate
Một thành phố về đêm
Dammi i colori là một video của nghệ sĩ Anri Sala, làm năm 2003. Tác phẩm được trình chiếu dưới dạng video kỹ thuật số, có màu, có tiếng, dài mười lăm phút hai mươi lăm giây. Tên phim là tiếng Ý, nghĩa là hãy cho tôi những màu sắc.
Máy quay đi qua Tirana, thủ đô Albania, vào ban đêm. Đường phố vắng. Ánh đèn yếu. Hai bên là những khối nhà chung cư được xây từ thời cộng sản, loại nhà giống nhau, xám, lặp lại theo từng dãy.
Nhưng những bức tường ấy không còn xám. Chúng đã được sơn lại bằng những mảng màu lớn và rực, có khi phủ kín cả mặt nhà.
Người đứng sau những mảng màu này là Edi Rama. Ông là thị trưởng Tirana, và trước khi làm chính trị, ông là một hoạ sĩ. Việc sơn màu các khối nhà cũ là một chương trình của chính quyền thành phố dưới thời ông.
Màu như một quyết định chính trị
Albania bước ra khỏi chế độ cộng sản vào đầu thập niên 1990 với một thủ đô nghèo, xuống cấp. Những dãy nhà xám là dấu vết hữu hình nhất của thời kỳ cũ. Sửa chúng tận gốc thì tốn kém và lâu. Sơn chúng thì nhanh.
Trong video, màu sắc không được trình bày như trang trí. Nó được nói tới như một dự án cho thành phố: một cách để người dân nhìn nơi mình sống theo kiểu khác, một cách để đánh dấu rằng điều gì đó đang thay đổi.
Câu hỏi mà tác phẩm để ngỏ là: màu có đủ không? Một mặt tiền màu cam có làm cho căn hộ bên trong tốt hơn không? Hay nó chỉ đổi cách thành phố hiện ra trong mắt người nhìn?
Sala không trả lời thay người xem. Anh quay chậm, để các mảng màu hiện ra dần trong bóng tối, rồi lại chìm đi. Ban đêm làm mọi thứ lưng chừng. Màu không rực như ban ngày, tường cũ không hoàn toàn biến mất.
Người trở về quay thành phố của mình
Anri Sala sinh ra ở Tirana năm 1974. Anh học hội hoạ ở đó, rồi rời Albania để học video và điện ảnh ở Pháp. Dammi i colori vì vậy là cái nhìn của một người trở về, quen thành phố nhưng đã nhìn nó từ xa.
Nhiều tác phẩm của Sala xoay quanh khoảng cách giữa hình và tiếng, giữa điều được nói và điều được thấy. Ở đây, khoảng cách nằm giữa màu sơn và đời sống. Màu nói một điều về tương lai. Những con đường tối, những bức tường cũ nói một điều khác về hiện tại.
Có một sự trùng hợp đáng để ý. Người quay phim là một nghệ sĩ từng học vẽ. Người sơn thành phố cũng là một hoạ sĩ. Hai người cùng dùng màu, nhưng một người dùng nó để thay đổi thành phố, người kia dùng nó để nhìn kỹ sự thay đổi ấy.
Tác phẩm hiện nằm trong bộ sưu tập của Tate ở London, và được phát hành thành sáu bản cộng ba bản của nghệ sĩ.
Vì sao đáng nhớ
Dammi i colori được làm hơn hai mươi năm trước, nhưng câu hỏi của nó chưa cũ. Nhiều thành phố vẫn chọn sơn lại mặt tiền như cách nhanh nhất để nói rằng mình đã khác.
Tác phẩm không chế giễu cách làm ấy. Nó cũng không ca ngợi. Nó ghi lại một thời điểm khi một thành phố thử dùng màu như một ngôn ngữ, và để người xem tự nghĩ ngôn ngữ ấy nói được bao nhiêu.
Trong thế giới dựng bằng máy mà Harun Farocki khảo sát trong Parallel I-IV, màu của một vật là một thuộc tính được gán vào. Ở Tirana, màu cũng được gán vào, bằng một quyết định. Nhưng bên dưới lớp màu là một thành phố thật, với những tính chất không ai chọn.
Có lẽ vì vậy phim được quay vào ban đêm. Lúc màu kém rực nhất, người xem thấy rõ nhất cả hai lớp.
A city at night
Dammi i colori is a video by the artist Anri Sala, made in 2003. It is shown as a digital video projection, in colour with sound, fifteen minutes and twenty five seconds long. The title is Italian and means give me the colours.
The camera moves through Tirana, the capital of Albania, at night. The streets are empty. The lights are weak. On either side stand apartment blocks built under communism, identical, grey, repeated row after row.
But the walls are no longer grey. They have been repainted in large, loud fields of colour, sometimes covering an entire facade.
Behind these colours is Edi Rama. He was mayor of Tirana, and before politics he was a painter. Painting the old blocks was a programme of the city government under him.
Colour as a political decision
Albania came out of communism in the early 1990s with a poor, run down capital. The grey blocks were the most visible trace of the old era. Rebuilding them properly would be slow and costly. Painting them was quick.
In the video, colour is not presented as decoration. It is spoken of as a project for the city: a way for residents to see where they live differently, a way to mark that something is changing.
The question the work leaves open is whether colour is enough. Does an orange facade improve the flat behind it? Or does it only change how the city appears to those looking at it?
Sala does not answer for the viewer. He films slowly, letting the colours surface from the dark and sink back. Night keeps everything in between. The colour is not as bright as by day; the old walls do not fully disappear.
Coming back to film his own city
Anri Sala was born in Tirana in 1974. He studied painting there, then left Albania to study video and film in France. Dammi i colori is therefore the view of someone returning, familiar with the city but having looked at it from far away.
Many of Sala's works turn on the distance between image and sound, between what is said and what is seen. Here the distance lies between paint and daily life. The colour says one thing about the future. The dark streets and old walls say something else about the present.
There is a coincidence worth noticing. The person filming is an artist who trained as a painter. The person painting the city is a painter too. Both use colour, one to change the city, the other to look closely at that change.
The work is in the Tate collection in London, and was issued in an edition of six plus three artist's proofs.
Why it is worth remembering
Dammi i colori was made more than twenty years ago, but its question has not aged. Many cities still repaint their facades as the quickest way to say they have changed.
The work does not mock that choice. Nor does it praise it. It records a moment when a city tried to use colour as a language, and lets viewers weigh how much that language can say.
In the computer built worlds Harun Farocki studies in Parallel I-IV, the colour of an object is a property assigned to it. In Tirana, colour is assigned too, by a decision. But beneath the paint is a real city, with qualities no one chose.
Perhaps that is why the film is shot at night. When the colour is at its weakest, both layers are easiest to see.
Contemporary Art